«Στον κύριο Τζέι»: Μια θεατρική αναζήτηση για όλα όσα μας κάνουν αληθινούς

Από 30 Οκτωβρίου, η παράσταση «Στον κύριο Τζέι» θα παίζεται για  δεύτερη χρονιά στη Θεσσαλονίκη. Ένας μονόλογος από το Θέατρο εΦ ανεβαίνει για έξι μόνο παραστάσεις, στο Θέατρο Τ, με τη Λένια Κοκκίνου επί σκηνής να αναζητά τον κύριο Τζέι πάνω, γύρω, τριγύρω.

Ποιος είναι τελικά ο κύριος Τζέι; Περιμένουμε την άφιξή του, όπως του Γκοντό; «Ο κύριος Τζέι είναι ο αόρατος πρωταγωνιστής του έργου, όπως και η πραγματικότητα είναι αυτό που μας περιβάλλει, υπάρχει χωρίς να φαίνεται, ή το αντίθετο (!). Είναι ένας συνομιλητής που θα θέλαμε ίσως να είχαμε, μία σύνδεση με την πραγματικότητα που φεύγει από τα χέρια μας, επειδή μπλεκόμαστε με τα τετριμμένα, ένας φάρος, αν θέλεις, ή, απλά, ο εαυτός μας, στο τέλος της ημέρας», απαντά η Αρετή Μακρολειβαδίτη, που υπογράφει τη σύλληψη και τη σκηνοθεσία του έργου. «Μπορεί να ακουστεί γραφικό, αλλά ο κύριος Τζέι είναι διαφορετικός για τον καθένα, αλλά επειδή δεν συζητάμε συχνά για τα ουσιώδη και τα σημαντικά, μπορεί να είναι πολύ πιο πολλά τα κοινά μας σημεία στο “ένωσε τις τελείες” που συνθέτει τον περιβόητο κύριο Τζέι, δηλαδή το τι μας κάνει αληθινούς, με μάτια ανοιχτά. Ο Γκοντό δεν έρχεται, όσο κι αν τον περιμένουμε (spoiler alert). Ο κύριος Τζέι, από την άλλη, μπορεί να είναι στο επόμενο λεωφορείο!»

Αφού μάθαμε ποιος είναι ο κύριος Τζέι, ας γνωρίσουμε και την Αρετή Μακρολειβαδίτη. «Νομίζω βγάζει μάτι ότι είμαι από τη Θεσσαλονίκη!» είναι οι πρώτες λέξεις με τις οποίες συστήνεται. Γεννήθηκε Θεσσαλονίκη και μένει στα ανατολικά. Ή ακριβέστερα, ζει «μεταξύ στρατόσφαιρας, κειμένων και synthesizer μάλλον». Σπούδασε Χημικός Μηχανικός στο ΑΠΘ και «τώρα που λέω αυτές τις λέξεις αναρωτιέμαι ειλικρινά αν όντως ήμουν εγώ τότε!» 

Την πετριά με το θέατρο την έφαγε στο γυμνάσιο οριστικά, όταν «πηγαίναμε μεσοβδόμαδα με τη μητέρα μου στο Θέατρο Αμαλία και παρακολουθούσαμε παραστάσεις της Πειραματικής Σκηνής. Θυμάμαι να βλέπουμε εμβληματικά έργα, του Μπέκετ, του Τενεσί Ουίλιαμς, του Ίψεν, και να τα παρακολουθώ αποσβολωμένη και μετά να μη μιλάω καθόλου και σε κανέναν. Τα μεταβόλιζα όλη νύχτα και τις επόμενες ημέρες τα σκεφτόμουν, και οριακά τοποθετούσα και το ολόγραμμά μου στη σκηνή! Τότε δεν είχα καταλάβει ακριβώς τι ένιωθα, δεν είχα και τις προσλαμβάνουσες που χρειάζονταν για να αντιληφθώ ότι μπορεί κανείς να κάνει θέατρο, κανονικά, επαγγελματικά. Λίγα χρόνια μετά, στη Β’ Λυκείου, έτυχε να παρακολουθήσω μια παράσταση της Θεατρικής Ομάδας Πολυτεχνείου (ΘΟΠ), στη Φοιτητική Εβδομάδα. Ε, αυτό ήταν. Θυμάμαι να λέω “δεν ξέρω τι ήταν αυτό που είδα, δεν ξέρω πού θα το ξαναβρώ, αλλά εγώ αυτό θα κάνω”. Και μόλις μπήκα στο Πολυτεχνείο, μπήκα και στη ΘΟΠ. Και κάπως έτσι γνώρισα και το σωματικό θέατρο. Και όλα άρχισαν σιγά σιγά να μπαίνουν στη θέση τους.

»Συνεχίσαμε ιδρύοντας το Θέατρο εΦ, την ομάδα, και πλέον εδώ και χρόνια και την εταιρεία θεάτρου (theatroef.gr), στην οποία εκπαιδευτήκαμε και εμείς στο σωματικό θέατρο, την υποκριτική και την performance, και την οποία έχουμε μέχρι και σήμερα, με στέγη στην Πτολεμαίων, στο κέντρο της πόλης και πλάνα πολλά και διάφορα για μικρούς και μεγάλους! Ακολούθησαν αμέτρητες παραστάσεις παιδικού θεάτρου και πολύτιμες συνεργασίες με ομάδες και σκηνοθέτες, και η πετριά με το θέατρο όλο και μεγαλώνει, ευτυχώς! Είναι ένας συναρπαστικός, δύσκολος και κακοτράχαλος, αλλά τρομερά ενδιαφέρων κόσμος, ο κάθε ρόλος, το κάθε κείμενο, η κάθε συνεργασία που προκύπτει ή διεκδικείται είναι άλλη μία φέτα ζωής που ανυπομονώ να απολαύσω.

»Δεν θα μπορούσα να φανταστώ να κάνω τίποτα άλλο. Κι ας ακούγεται χαζορομαντικό. Κι ας έχω πολυτεχνικά μεταπτυχιακά. Στο θέατρο μπορώ να προτείνω, να συνδιαλλαγώ, να πολεμήσω, να πάρω θέση. Σε αυτό το ομαδικό παιχνίδι».

Η σύλληψη του έργου της ανήκει. Γιατί αποφάσισε να ασχοληθεί με την αποπροσωποποίηση; Και τι σημαίνει αυτό; «Η αποπροσωποποίηση και η αποπραγματοποίηση είναι διαταραχές αντίληψης, και δανειζόμενη τα λόγια του stress.gr, “το άτομο αισθάνεται αποσπασμένο από τις εμπειρίες του, σαν να παρατηρεί τον εαυτό του από μακρινή απόσταση ή από την «ανάποδη μεριά ενός τηλεσκόπιου”, με άλλα λόγια, εκείνη την ώρα αισθάνεσαι σαν να βρίσκεσαι σε ένα έργο, άγνωστου σκηνοθέτη, σαν να μην είσαι μέσα στο σώμα σου. Είναι πολύ κοινές διαταραχές, που έχουν κανονικοποιηθεί εντελώς και για τις οποίες δεν γίνεται αρκετά λόγος, οικεία φράση πια στον κόσμο που ζούμε, νομίζω. Συχνά οι πάσχοντες αμφιβάλλουν, καθώς τείνουν να νιώθουν ότι ψεύδονται οι ίδιοι όταν τις βιώνουν. Οι διαταραχές αυτές κάνουν την πραγματικότητα να φαίνεται σαν ένα σουρεαλιστικό όνειρο και τον εαυτό να φαντάζει σκηνοθετημένος άτσαλα. Πάρα πολύς κόσμος βιώνει αυτές τις καταστάσεις, κι εγώ είμαι ένας από αυτούς τους ανθρώπους. Βιώνω αυτές τις καταστάσεις από πολύ μικρή, και ειλικρινά νόμιζα ότι συμβαίνει στον καθένα. Είχα μάθει να τις κάνω να περνούν απαρατήρητες σε όλους, γονείς, φίλους, εργοδότες, συντρόφους, παρόλο που μου προκαλούσαν μεγάλο φόβο και πανικό, ειδικά σε κοινωνικές συναναστροφές ή επί σκηνής (ναι, πολύ συχνά και επί σκηνής). Κατάλαβα ότι κάτι συμβαίνει όντως, όταν σε ηλικία όχι πολύ μικρή, μιλώντας με κάποιο άτομο του συγγενικού μου περιβάλλοντος, είπα “να, όταν συμβαίνει αυτό που δεν είμαι ακριβώς μέσα στην παρέα, αλλά είναι σαν να μην είμαι εκεί, όταν μιλάω και είναι σαν να μη μιλάω εγώ”, και εισέπραξα το πιο απορημένο βλέμμα που είχα δει ως τότε.

»Προχωρώντας στη ζωή έμαθα να τα κρύβω όλα αυτά, να περιμένω υπομονετικά και αόρατα πανικόβλητη να περάσει η κατάσταση αυτή, μέχρι που σιγά σιγά και μαζί με την ψυχοθεραπεία καταλάγιασε. Ωστόσο, ποτέ δεν έφυγε. Ο φόβος όμως έχει ελαχιστοποιηθεί. Αυτές οι διαταραχές μοιάζουν πάρα πολύ με τους ρυθμούς που τρέχει η ζωή, ειδικά μετά την (ημερολογιακή) ενηλικίωση. Περνάνε οι μέρες, οι εβδομάδες, έρχονται οι ειδήσεις, οι υποχρεώσεις, οι στοίβες με χαρτιά, ρούχα και αναμνήσεις και πασχίζουμε να τα προλάβουμε όλα. Οριζόμαστε ως άτομα από έξω προς τα μέσα σιγά σιγά και όταν ο μικρότερός μας εαυτός ξεπροβάλλει και αρχίζει να ρωτάει “είσαι καλά;” “είσαι εδώ”, “...είσαι;” , δεν έχουμε απαντήσεις. Έχουμε μόνο ένα σκηνικό ζωής, στο οποίο κινούμαστε. Και συχνά επειδή έχουμε μάθει τα βήματα της χορογραφίας. Όχι επειδή είμαστε εμείς οι δημιουργοί της».

Η έμπνευση για τον «Κύριο Τζέι» προέκυψε από αυτό το προσωπικό βίωμα, από την «αίσθηση της αποκόλλησης του εαυτού από την πραγματικότητα, κυριολεκτικά και μεταφορικά, το χάος και τη σύγχυση που προκύπτει από τη μοναξιά της αποπροσωποποίησης, όταν ο άνθρωπος δεν έχει τρόπο να μοιραστεί όλο αυτό που του συμβαίνει. Πασχίζει κανείς μεγαλώνοντας να νιώσει ότι είναι σύμμαχος με τον χρόνο, ότι παίζουν στην ίδια, κοινή γραμμή, και συχνά το χάνουμε γιατί αρχίζουν τα “πρέπει” και τα απρόβλεπτα. Ποια είναι, λοιπόν η πραγματικότητα; Ποιος θα δώσει τις απαντήσεις, αν υπάρχουν, δηλαδή;

»Εμείς, ως ενήλικες, ερχόμαστε ευθέως αντιμέτωποι με τις ημιτελείς απαντήσεις, και στην τελική, αυτό είναι που ρίχνει το βαρόμετρο και έρχεται η συννεφιά. Στην πορεία της ζωής μπορεί να μη συμφωνούμε απαραίτητα με την ταχύτητα με την οποία κυλά ο χρόνος, χάνουμε στον κυλιόμενο αυτό διάδρομο πολύτιμες στιγμές πασχίζοντας να προλάβουμε- ποιον; τον εαυτό μας ή τους άλλους; Κι έτσι βρισκόμαστε να περπατάμε στο κενό, σε μια ζωή που μπορεί καν να μη θυμίζει εμάς, σε μια πραγματικότητα που υπάρχει, αλλά δεν μπορούμε να την πιάσουμε».

Όλα αυτά βέβαια δίνονται στην παράσταση με μια γερή δόση αυτοσαρκασμού και σουρεαλισμού, «γιατί όντως παρασοβάρεψε η ζωή και εμείς στην παράσταση περνάμε από όλα τα στάδιά της, ενήλικες πια και χωρίς να απολογούμαστε για όσα έγιναν».

Τι θα νιώσει ο θεατής βλέποντας την παράσταση; «Το έργο είναι αφιερωμένο σε όλους εμάς που νιώσαμε ξένοι μέσα στη ζωή μας, είτε όταν ήμασταν μικροί, είτε τώρα που μεγαλώσαμε. Ο καθένας μπορεί να καταλάβει ότι προέρχεται από αληθινά βιώματα, που όμως δεν είναι, ή δεν φαίνονται να είναι ατομικά. Είναι οικουμενικά, και γι’ αυτό ο κύριος Τζέι δεν έχει απαραίτητα σάρκα και οστά και συγκεκριμένο σχήμα. Είναι ένα αλληγορικό έργο, και είναι σκοπίμως έτσι (όπως και σκοπίμως η σειρά Bojack Horseman είναι καρτούν). Ο θεατής μπορεί να βρει τον δικό του “κύριο Τζέι”, να πάρει μαζί μας την τολμηρή απόφαση ότι η ζωή είναι το εδώ και το τώρα και ότι, ακόμα και αν νιώθουμε σαν να φοράμε στολή αστροναύτη και η βαρύτητα αποτελεί παρελθόν, θα περπατήσουμε έτσι, άτσαλα, αλλά με σιγουριά. Με χιούμορ. Με διάθεση να καταλάβω όσο χώρο πιάνω στην πραγματικότητα, χωρίς να ρουφιέμαι σε ρούχα που θα ’θελα να είναι δικά μου. Με τη συνειδητοποίηση ότι ό,τι κι αν έχει συμβεί, τώρα προχωράμε. Και ότι το να μεγαλώνουμε ίσως και να μην είναι και τόσο τρομακτικό τελικά. Επειδή τώρα, μιλάμε. Και αυτό είναι πολύ, πολύ αληθινό».

Πώς είναι να σκηνοθετεί ένα έργο για έναν πρωταγωνιστή; «Έχω γράψει το έργο για να παιχτεί από έναν άνθρωπο. Ξεκίνησε στο μυαλό μου από τις εικόνες που δημιουργούσε το κείμενο: το ψυγείο στο κέντρο μιας σκοτεινής σκηνής, με απόκοσμα φώτα τριγύρω, το τηλεφώνημα και η άδεια πολυθρόνα, το δωμάτιο της πρωταγωνίστριας με τα χαρακτηριστικά παιδικά παιχνίδια. Θα μπορούσε να λειτουργήσει και ως performance με περιηγούμενους θεατές, αλλά δεν θα μπορούσε να παιχτεί από παραπάνω ανθρώπους. Είναι γραμμένο για έναν ηθοποιό, γιατί ακριβώς εμπεριέχει όλο τον σκηνικό χώρο, που τον κατοικεί τόσο η ηθοποιός, όσο και οι θεατές, που καλούνται από τις θέσεις τους να απαντήσουν, νοερά, να κατοικήσουν, να περπατήσουν, στον πλανήτη αυτόν που θυμίζει το σπίτι τους. Μάλλον.

»Το να σκηνοθετώ έναν πρωταγωνιστή είναι σίγουρα μια μεγάλη πρόκληση, γιατί ο άνθρωπος αυτός καλείται να βγάλει εις πέρας ένα ολόκληρο έργο χωρίς άλλους συμπαίκτες, οπότε θέλω να προσφέρω στη Λένια την ασφάλεια να νιώσει ανασφαλής επί σκηνής, ειδικά σε ένα έργο αρκετά υπαρξιακό και εσωτερικό. Το να έχεις περισσότερους ανθρώπους επί σκηνής έχει σίγουρα πλάκα και πληθώρα απόψεων και προτάσεων, και επίσης μπορούν να διαπραγματευτούν και περισσότερα θέματα, οπότε μιλάμε και για διαφορετικά κείμενα, να δουλευτούν χαρακτήρες και τόξα μεταβολής μέσω διαλόγων, και σίγουρα η σκηνοθετική προσέγγιση αλλάζει. Η αλληλεπίδραση μεταξύ των ηθοποιών είναι η βασική διαφορά και είναι και αυτό που και εμένα με εξιτάρει στις ομάδες: προτείνονται πράγματα επί σκηνής που δεν θα μου περνούσαν από το μυαλό. Στον μονόλογο είναι πολύ σημαντικό να είσαι παρών ως σκηνοθέτης και να έχεις απαντήσεις, πλάνο και ιδέες, ακόμα και αν δεν τα παραθέτεις όλα φόρα παρτίδα στον ηθοποιό. Είναι το δίχτυ ασφαλείας που του παρέχεις, ακόμα κι αν δεν το αντιλαμβάνεται με την πρώτη. Είναι σίγουρα συναρπαστικό το να σκηνοθετείς μια ομάδα ανθρώπων και είναι κάτι που θα ήθελα να εξερευνήσω σε βάθος (και κάτι που έρχεται σύντομα και από το θέατρο εΦ!)»

Αρετή, τι θέλεις να γίνεις όταν μεγαλώσεις; Και τι σημαίνει για σένα «για πάντα»; «Αν ήξερα, ίσως και να μη ρωτούσα την Λένια και τον κόσμο! Όταν ήμουν μικρή, έλεγα “αρχιτέκτονας”, επειδή μου άρεσε η λέξη. Δεν ήξερα τι σήμαινε, και μη με δεις να σχεδιάζω, θα χαλάσει η μέρα σου. Μεγαλώνοντας έγινα ηθοποιός, γράφω, άρχισα να σκηνοθετώ. Και δεν θέλω να γίνω τίποτα άλλο. Εντάξει, ίσως ήθελα να γίνω και πλούσια, αλλά είπαμε, θαύματα δεν γίνονται!

»“Για πάντα”, ε; Νομίζω ότι για μένα σημαίνει “μέχρι να μη θυμάμαι άλλο την προηγούμενη κατάσταση”. Μέχρι δηλαδή το εκάστοτε παρόν να είναι η μόνη πραγματικότητα που θυμάμαι».

Πόσο δύσκολο ή εύκολο είναι να κάνεις θέατρο στη Θεσσαλονίκη; «Δεν είναι και το ευκολότερο πράγμα στον κόσμο. Και γενικά όχι, δεν είναι εύκολο, τελεία. Όμως είναι πολύ δημιουργικό. Υπάρχει κόσμος εδώ που ειλικρινά προσπαθεί, που δημιουργεί, μοιράζεται, δεν ανταγωνίζεται, στηρίζει και επιμένει. Είναι μια συνειδητή επιλογή να μείνω και να συνεχίσω να κάνω θέατρο στη Θεσσαλονίκη και να μη φύγω μαζί με τους υπόλοιπους στην Αθήνα. Δεν με συγκινεί τόσο το γόητρο της Αθήνας, άλλωστε υπάρχουν ενίοτε τα δημιουργικά πάρε-δώσε με την πρωτεύουσα, ούτε την αποκλείω οριστικά, δεν είναι όμως η πρώτη μου προτεραιότητα, επ ουδενί.

»Η Θεσσαλονίκη είναι μία αρκετά μεγάλη πόλη, αλλά δεν έχει τον ρυθμό μιας μεγάλης πόλης, έχει μεγάλη αναβλητικότητα και μια περίεργη νωθρότητα, ένα “σιγά σιγά” και έναν περίεργο επαρχιωτισμό ώρες ώρες, αν και δεν μου αρέσει καθόλου αυτή η λέξη. Υπάρχει μεγάλη καλλιτεχνική δημιουργία στην πόλη και τα τελευταία χρόνια βλέπω και έμπρακτα αποδεικνύεται ότι η θεατρική κοινότητα αναστηλώνεται, επαναπροσδιορίζεται, γνωριζόμαστε μεταξύ μας οι καλλιτέχνες της πόλης και θέλω να πιστεύω ότι καλλιεργείται μεταξύ μας το αίσθημα της συλλογικότητας. Τουλάχιστον έτσι θέλω να υπάρχω και να κινούμαι, προσωπικά και καλλιτεχνικά, και αυτό αποζητώ και από τις ομάδες στις οποίες υπάρχω, προσφέροντάς το επίσης. Θα ήταν πολύ βοηθητικό βέβαια να υπάρχουν και περισσότερες μουσικές σκηνές για την εναλλακτική σκηνή της πόλης, αλλά αυτό είναι άλλο θέμα συζήτησης!

»Είναι δύσκολη η Θεσσαλονίκη, όμως όχι ακατόρθωτη. Έχει πολλή δύναμη, πολλές αξιόλογες ομάδες και νέες και παλιότερες σκηνές και ώρα είναι να συναντιόμαστε συχνότερα».

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ

Σύλληψη/Σκηνοθεσία: Αρετή Μακρολειβαδίτη
Ερμηνεία: Λένια Κοκκίνου
Visual artist/Σκηνογραφική επιμέλεια: Σοφία Χατζηγιάννη
Γραφιστική επιμέλεια: Χρήστος Καλογριδάκης
Σκηνικά/Κοστούμια/Φωτισμοί: θέατρο εΦ
Φωτογραφίες: Αναστασία Ζησοπούλου
Μουσική: Eli and the Portraits (Letter to a love that should have lasted long, O Breath), mobygratis.com
Επιμέλεια μουσικής και trailer: Αρετή Μακρολειβαδίτη
Παραγωγή: Θέατρο εΦ - ομάδα θεάτρου

Παραστάσεις: 30 Οκτωβρίου έως 8 Νοεμβρίου 2026, κάθε Παρασκευή-Σάββατο στις 21:30 και Κυριακή στις 20:00
Διάρκεια παράστασης: 60’
Εισιτήρια: https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/ston-kyrio-tzei-calling-mr-j-theatro-t/
Τηλέφωνο κρατήσεων: 2310854333
Σημαντικές πληροφορίες: Το Θέατρο Τ βρίσκεται δίπλα στη Στάση Φλέμινγκ του Μετρό (140μ./2’ περπάτημα) και είναι προσβάσιμο σε αναπηρικά αμαξίδια.