Τέκνο, θάνατος και «Desert Now»: η Αλέξανδρα Μαράτη ζωγραφίζει με έμπνευση το «Sirat» του Όλιβερ Λάσε

Sirat στην ισλαμική παράδοση σημαίνει γέφυρα, μονοπάτι που ενώνει τη ζωή με το επέκεινα. Ο τίτλος στην ομώνυμη ταινία του Όλιβερ Λάσε, που έρχεται στη Θεσσαλονίκη τον Νοέμβριο, καλεσμένος του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου και guest curator 17 ταινιών με θέμα την έρημο, περικλείει μέσα του όλο το πνευματικό vertigo και την υπαρξιακή περιδίνηση που βιώνουν ο Σέρχι Λόπεζ με τον μικρό γιο και το σκυλί του. Αναζητώντας τη χαμένη κόρη - αδελφή, η διαμελισμένη οικογένεια έχει μια πληροφορία ότι το κορίτσι κρύβεται κάπου μέσα στην αφιλόξενη Μαροκινή έρημο. 

Ακολουθώντας ένα καραβάνι πολύχρωμων ρέιβερ αναχωρητών, που παρτάρουν στην πρωτόγονη έρημο εμμονικά μακριά από τα μητροπολιτικά κλαμπ και μακελεμένοι και οι ίδιοι από αγιάτρευτες ψυχικές ουλές, η ιδιότυπη παρέα των τέκνοχεντ και του Λόπεζ καίγεται ανελέητα χορεύοντας (some dance to remember, some dance to forget) κάτω από αδυσώπητους ήλιους, ξεραΐλα, σκόνες και ανέμους που μαστιγώνουν. Ο ήχος στο «Sirat» είναι σκληρό και επί τούτου άκομψο τέκνο. Μπίτια που σαν ξυράφια κρυμμένα μέσα στα ηχεία εφορμούν και χαρακώνουν κορμιά και μυαλά, με την υπογραφή του Kangding Ray, που είναι το καλλιτεχνκό όνομα του παραγωγού David Letellier.

Η Αλεξάνδρα Μαράτη είδε την ταινία του Λάσε το καλοκαίρι του 2025 στη Βιέννη. Το ψυχικό αποτύπωματα ήταν σαν να την έριξε και αυτήν σε τρανς παρόμοιο με τη μυστικιστική εμπειρία που βιώνουν τα τέκνο κιντς της ταινίας. Ακολουθώντας τον ρυθμό του σάουντρακ και βλέποντας απανωτά το Sirat, η Μαράτη άρχισε να μεταφέρει μέσα από συσκοτισμένες αποχρώσεις και εναλλασσόμενες εντάσεις φωτός και σκιάς σκηνές από την ταινία, σε πίνακες που αποτελούν ευθεία αναφορά. Η ατομική της έκθεση «Desert Now», στην οποία με ξεναγεί εντός της γκαλερί Donopoulos International Fine Art, εντάχθηκε (αυτό έλειπε!) στο παράλληλο πρόγραμμα του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου, καθώς η συνάφεια είναι ρητή και ξάστερα δηλωμένη.

Τα ζωγραφικά έργα που βλέπω, όπως και η επιδαπέδια διαδραστική εγκατάστασή της, αντλούν έμπνευση από το «Sirat» του Λάσε, κεφαλαιοποιώντας ταυτόχρονα και γκρουπάροντας ανάλογες περιπλανήσεις που έκανε στη Σαχάρα και τη Ναμίμπια: «Η καταλυτική ατμόσφαιρα της Μαροκινής ερήμου καθορίζει σχεδόν και την πλοκή της ταινίας, συνδέοντας την ερημιά του τόπου με την κίνηση, την έκφραση, την απελπισία και το angst των πρωταγωνιστικών προσώπων. Η ζωγραφική έρημος στους πίνακές μου αποτυπώνεται σαν ένας μακρινός χερσότοπος, συχνά κινούμενος, σαν νυχτερινά οράματα και φεγγοβόλοι αντικατοπρισμοί που ξεπηδούν μέσα από τις σχισμές παράπλευρων κτιριακών όγκων ή σκόρπιων αντικειμένων».

Παρατηρώντας τους πίνακες προσεχτικά, αντιλαμβάνεσαι πως όντως, αυτό συμβαίνει: τα φορτηγά με τα οποία μετακινείται το καραβάνι των ρέιβερ, οι τουαρέγκ, τα τεράστια ηχεία και πολλά ακόμα αρχιτεκτονικά στοιχεία της ταινίας του Λάσε βρίσκονται εγκιβωτισμένα στη ζωγραφική της Μαράτη. Και ενώνουν σαν Sirat μονοπάτι την αρχέγονη ερημιά, την επικείμενη απειλή πολεμικών συρράξεων και αιματηρών επαναστάσεων των ημερών μας, με την εναγώνια προσπάθεια επιβίωσης των ηρώων στον δικό τους χωροχρόνο.

Τη ζωγράφο συμβαίνει να την παρακολουθώ χρόνια. Πλάνητας και η ίδια, η Μαράτη δεν περίμενε την ταινία του Λάσε για να διακτινιστεί στο άπειρο της γης, τους χειμώνες ζει στη Θεσσαλονίκη, τα καλοκαίρια κατοικοεδρεύει στη Βιέννη, όμως οι μεταβάσεις της είναι αυτές που καθορίζουν το έργο της. Οι διακτινισμοί της σε Βαλαπαραΐζο, Σεούλ, Βηρυτό, Σαντιάγκο και οπουδήποτε οι άγνωστοι τόποι προσφέρουν ιστορικές, καλλιτεχνικές, μυθολογικές και εσωτερικές ή μεταφυσικές εμπειρίες σχετίζονται άμεσα με την πορεία της. Η τέχνη της μεταφέρει πάντα την εμπειρία, οι πίνακές της ισοδυναμούν με προσκύνημα σε άγνωστους τόπους, μέρη όπου επικρατούν οι αντιθέσεις, πολιτικές, κοινωνικές, πολιτισμικές. Επίσης: οι εικόνες που παράγει η Μαράτη πάντα συγγένευαν με το σινεμά, μοιάζουν με φιλμικά πλάνα.

Στην περίπτωση της νέα της έκθεσης «Desert Now», η ταινία είναι γνωστή. Φύση ονειρική και περιπετειώδης, ποτέ σαν τουρίστας μα πάντα σαν παρατηρητής, η Μαράτη ταξίδεψε στη Σαχάρα και τη Ναμίμπια, θέτοντας εαυτόν στο γνωστό mood: περιπλάνηση, αυτογνωσία, προσωρινή διαφυγή από την παγίδα του μόνιμου τόπου και του εαυτού, αναζήτηση του φωτός μέσα στο ατελείωτο σκοτάδι του αιώνα. Ενώνοντας τη ματιά της με την αφήγηση του Λάσε, η «Desert Now» δικαιώνει την επιλογή της Μαράτη να δρα αφοσιωμένη στο όραμα και τον μονόδρομο που διάλεξε απαλλαγμένη από μοδάτες εξαρτήσεις. Όραμα συγγενικό με αυτό της ταινίας του Λάσε, που αυτό κάνει στο «Sirat», αποτυπώνοντας παράλληλα ανθρώπινα σύμπαντα που ανατινάζονται και φλέγονται μεταφορικά αλλά και (spoiler alert) κυριολεκτικά.

Αλεξάνδρα Μαράτη, «Desert Now», έως τις 22 Νοεμβρίου στην Donopoulos IFA, Αγίας Θεοδώρας 3.