Ο Θανάσης Χονδρός, η Αλεξάνδρα Κατσιάνη, η θεωρία «1 + 1 = 1» και ένα αντίο

Ο Θανάσης Χονδρός με το χαμογελαστό υπογένειο ήταν ο Ντέιβιντ Στιούαρτ. Η Αλεξάνδρα Κατσιάνη με το πυρακτωμένο κόκκινο νιου γουέιβ κούρεμα, φτυστή η Άνι Λένοξ. Sweet dreams are made of this. Ο Θανάσης Χονδρός και η Αλεξάνδρα Κατσιάνη (ο Θανάσης γεννήθηκε το 1953 στη Θεσσαλονίκη και η Αλεξάνδρα το 1954 στη Σιάτιστα) συναντήθηκαν για πρώτη φορά το 1973. Σπουδαστές στη Φιλοσοφική Σχολή του ΑΠΘ, λίγο μετά έγιναν ζευγάρι. Έτσι από το 1974, ως τις προάλλες που ο Θανάσης Χονδρός πέρασε στο επέκεινα, οι Χονδρός - Κατσιάνη «συντόνιζαν τη συμπεριφορά τους». Αυτό ήταν το λιτό και λακωνικά «επίσημο» βιογραφικό του ζευγαριού των εκπαιδευτικών και καλλιτεχνών, που δρούσαν σαν «1 + 1 = 1» και με ενιαία καλλιτεχνική υπογραφή. Στη λογική, στα ψηφιακά κυκλώματα και στους μεγάλους έρωτες, το σύνολο παραμένει ενιαίο· αποτέλεσαν για δεκαετίες αναπόσπαστο κομμάτι της θεσσαλονικιώτικης εικαστικής σκηνής. Οι ίδιοι, βέβαια, αρνούνταν κάθε σχέση με αυτό που ονομάζουμε «κύκλωμα της τέχνης».

Πολύ συνειδητά, καταστασιακά, ντεμπορικά ή και Γκρούτσο Μαρξ, αν θες, έλεγαν: «Δεν εκπαιδευτήκαμε για να γίνουμε καλλιτέχνες, οπότε γλιτώσαμε από τις προτροπές να αναπτύξουμε “προσωπική γλώσσα” και “καλλιτεχνικό όραμα”. Ούτε είχαμε πρόθεση να χαρακτηριστούμε καλλιτέχνες, απλώς οι επιλογές συμπεριφορών μέσα στο χαώδες καθημερινό τοπίο μας έφεραν εκεί. Και τα πρώτα χρόνια ντρεπόμασταν όταν μας ονόμαζαν έτσι. Ή μας ζητούσαν να υπογράψουμε κάποιο μας έντυπο. Το αποδεχτήκαμε επειδή η άρνησή μας με το πέρασμα του χρόνου θα έμοιαζε προσποίηση. Εκπαιδευτήκαμε, όμως, να παρατηρούμε, να αναλύουμε και να κρίνουμε. Πρέπει να τονίσουμε και την επίδραση που άφησε επάνω μας η εργασία στα σχολεία. Δεν μπορείς να ξεγελάσεις τα παιδιά. Οι ενήλικες παγιδεύονται συχνά με δυο τσιτάτα ενός συγγραφέα που αγνοούν και δεν θέλουν να το ομολογήσουν. Αντίθετα, οι μαθητές δεν διστάζουν να απορρίψουν όσα δεν τους πείθουν».

Thorn in my side: Εκτός από τους Eurythmics, τη μαθηματική ανατροπή του 1 + 1 = 1, τον Γκι Ντεμπόρ και τον Γκρούτσο Μαρξ, «κάτι άλλο που σας χαρακτηρίζει», δήλωσα ένα γλυκόξινο πρωινό, που ο καιρός το γύρισε απότομα από ήλιο σε βροχή και αναζητώντας καταφύγιο και καφεΐνη κρυφτήκαμε στο Eliti της Λεωφόρου Νίκης, «κάτι άλλο που σας χαρακτηρίζει, είναι ότι “φέρνετε” σε Μαρίνα Αμπράμοβιτς και Ουλάι. Αλλά στην ιδανική τους μορφή. Θανάση και Αλεξάνδρα μου, πράξατε τα πάντα μαζί και συνεχίζετε. Δεν χωρίσατε, δεν τραβήξατε χώρια δρόμους». Η Κατσιάνη γέλασε, το ίδιο και ο Χονδρός, «ε, τότε ας το κάνουμε είπαν». Έτσι δέχτηκαν να ποζάρουν στην κάμερά μου, όπως έκαναν η Αμπράμοβιτς και ο Ουλάι, όταν ξανασυναντήθηκαν δεκαετίες μετά την περφόρμανς του χωρισμού τους στο Σινικό Τείχος, εκείνη την επιτέλεση όπου η Αμπράμοβιτς ανοίγει τα μάτια της και, όταν ξαφνικά βλέπει μπροστά της τον Ουλάι, της φεύγουν δάκρυα επί δακρυών. Σαν αυτά που φεύγουν κι από εμένα. Γιατί όλα αυτά τα γράφω για να τιμήσω τον Θανάση Χονδρό που έκανε έφοδο στον ουρανό.

Περιπατητές στην πόλη που φιλοξένησε τις δράσεις τους, διασχίζοντας επώνυμα ή ανώνυμα τοπόσημα από όπου άντλησαν ιδέες και πραγματοποίησαν τις δράσεις τους, οι Χονδρός - Κατσιάνη σε όλη τη διάρκεια της καλλιτεχνικής τους πρακτικής δεν έδρασαν ποτέ με την επιθυμία της σπουδαιοφανούς αναγνώρισης. Κι όμως: οι δράσεις τους υποστηρίζονταν από προφορικά ή γραπτά κείμενα, που συνδυαστικά με τη σωματική παρουσία στα έργα τους παρέπεμπαν εννοιολογικά στη φιλοσοφία και τη μουσική, την αρχιτεκτονική, την πολιτική και την κοινωνιολογία. Το πνεύμα και η καλλιτεχνία τους άρχιζε και τελείωνε στο ταπεινό πεδίο της πραγματικότητας όπως την ορίζει η καθημερινή ζωή, και μάλιστα πολλά χρόνια πριν το τραγούδι «Common People» των Pulp.

Κινούμενοι εντός του δημόσιου πλαισίου της Θεσσαλονίκης αλλά και στον ιδιωτικό τους χώρο, αυτές οι δυο ψυχές μέσα σε μια διέσπειραν αθωότητα, ευαισθησία και θύλακες διαλόγου. Οι Χονδρός - Κατσιάνη έκαναν ποπ περφόρμανς για τις λαϊκές ελίτ. Πίσω από την εμμονικά μη-κουλτουρέ δράση τους, αυτό που αναδυόταν ήταν ένα μεγαλειώδες dada. Και arte povera. Και punk rock, για να θυμηθώ τα «Σεμινάρια Επιστημονικού Αλληθωρισμού και Εφαρμοσμένης Ανίας».

Το Δημοσιοϋπαλληλικό Ρετιρέ, η Άλλη Πόλη, αστραπιαία και φευγαλέα ο Θανάσης και η Αλεξάνδρα παρήγαν μια αστική ποίηση Θεσσαλονίκης, φτιαγμένη από λέξεις και πράξεις. Κι εγώ θλιμμένος και συντετριμμένος να συνεχίζω να τον θυμάμαι πάντα με την Αλεξάνδρα και να μετρώ: 1 + 1 = 1, «Θεσσαλονίκη Ίδια Πόλη», ή πώς σε κάποιες δημοτικές εκλογές το ντουέτο τους διεκδίκησε την ψήφο των συμπολιτών έχοντας ένα ριζοσπαστικό μανιφέστο: «Ψηφίστε μας για να μην αλλάξει τίποτα. Εμείς δεν θα χρειαστεί να κάνουμε κάτι, μα και εσείς δεν θα διαψευστείτε, ή θα μας κατηγορήσετε κάποτε πως δεν τηρήσαμε τα υποσχεθέντα». Περφόρμανς, χάπενινγκ, δημόσιες δράσεις, η Αδελφότητα της Άμωμης Απελευθέρωσης/3^α (κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Ιράκ). Το πρότζεκτ «Σχεδία» του 1983: Ήταν καλοκαίρι, οι γκαλερί είχαν κλείσει, οι γκαλερίστες την έκαναν στη Χαλκιδική για τα μπανάκια τους. Έτσι ο Θανάσης και η Αλεξάνδρα άνοιξαν το σπίτι τους, ώστε οι φιλότεχνοι να βρουν καταφύγιο. Το «Υπερδώθε» του ιδιωτικού τους χώρου, κοντράστ με το υπερπέραν του μεγάλου δημόσιου πουθενά, τους ώθησε σε μια καθημερινή παρουσίαση έργων εντός του διαμερίσματός τους, το οποίο σε τακτά διαστήματα, από τη στιγμή της «Σχεδίας 1983» και πέρα, λειτουργούσε σαν εναλλακτικός καλλιτεχνικός χώρος.

Αχ, βρε Θανάση, «Η υποχρέωση της προσγείωσης μετά την επιλογή της απογείωσης», το ιδρυτικό συνέδριο της οργάνωσης «Ανώνυμοι Ορθολογιστές», το «Κίνημα για Επανίδρυση του Ορίζοντα», η θηριώδης ατάκα, πάντα με την Αλεξάνδρα δίπλα του να πουσάρει, πως «Η ζωή, δεν χωρά αμφιβολία, μπορεί να αντιμετωπιστεί με κριτήρια τέχνης, φτάνει να αφαιρέσει κανείς την καριέρα». Οι λέξεις και τα σώματα ήταν το εργαλείο αυτών των δυο. Μετά τη φωτογράφηση με κόνσεπτ «Αλεξάνδρα Αμπράμοβιτς και Θανάσης Ουλάι», ρώτησα «άλλα νέα;». «Οι παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας, που εκτείνονται σε χώρο και χρόνο, απαιτούν πολλή ενέργεια που εμείς δεν διαθέτουμε. Είμαστε εξαντλημένοι από την προσπάθεια διάσωσης της πολυκατοικίας μας, επιφορτισμένοι με το θλιβερό καθήκον συγκέντρωσης των κοινοχρήστων».

Σταματώ εδώ. Και αποχαιρετώ εδώ, το «1», από το κάποτε αδιάσπαστο «1 + 1 για πάντα 1», γιατί ο Θανάσης Χονδρός διέφυγε της αλγεβρικής εξίσωσης. Ή όχι; Στις εξισώσεις λογικής Boole ή στις ψηφιακές πράξεις OR, η αληθής τιμή 1 (Θανάσης Χονδρός) θα δίνει πάντα 1 + 1 = 1, πολυαγαπημένη μου Αλεξάνδρα Κατσιάνη και τεθλιμμένα παιδιά. Θρηνώ μαζί σας.