Μπήκαμε στον Υδροχόο

Την Τετάρτη που μας πέρασε ήταν η Διεθνής Ημέρα Μετάφρασης και Διερμηνείας, και ταυτόχρονα η πρώτη χρονιά εδώ και πάνω από μια δεκαπενταετία που δεν μνημόνευσα κι εγώ αυτή την ωραία μέρα, συχνά δίνοντας τον λόγο —σε σχετικά αφιερώματα που μου αρέσει να κάνω— στους φίλους συναδέλφους μεταφραστές (κυρίως, για να πω την αλήθεια: στις φίλες συναδέλφους μεταφράστριες), που χάρη στη δουλειά τους γίνονται όλα τα ωραία πράγματα, από τη Στήλη της Ροζέττης και μετά. Μάλιστα, είχα ετοιμάσει σε πολλοστή επανάληψη και κείμενο για τον σούπερμαν Άγιο Ιερώνυμο και τη Βουλγάτα του. Αλλά δεν έκανα τίποτε τελικά, επειδή πιο πολύ θα μου έμοιαζε σαν ψέμα και σαν μνημόσυνο. Γιατί η μετάφραση, σαν ανθρώπινη δραστηριότητα, πρόκειται σύντομα να σβήσει. Θα αντικατασταθεί πλήρως από την ΤΝ.

Οι συζητήσεις γύρω από την (αδιαμφισβήτητη) αξία των μεταφραστών —των ανθρώπων μεταφραστών, αξίζει πλέον να προσθέσουμε— επικεντρώνονται στο γεγονός ότι η μεταφραστική πράξη δεν συνιστά βέβαια απλή αντικατάσταση και συναρμογή λέξεων, για όνομα του καλού Θεού, αλλά ερμηνεία, πολιτισμική διαμεσολάβηση, δημιουργία κ.τ.π. Η γενική συναίνεση είναι ότι η τεχνολογία προσφέρει μεν διά τής ΤΝ ταχύτητα —ουδεμία αμφισβήτηση επ’ αυτού—, αλλά ο άνθρωπος, και μόνον αυτός, δίνει νόημα, ψυχή και ακρίβεια στο κείμενο. 

Αυτά όλα, και άλλα τέτοια, δεν λέγονται στον αέρα. Οι καλοί υποστηρικτές του ανθρώπου μεταφραστή έχουν πολλά επιχειρήματα στη φαρέτρα τους για να τα υποστηρίξουν. Τα κυριότερα είναι ότι  ο άνθρωπος δεν μπορεί λοιπόν να αντικατασταθεί, καθώς μόνον αυτός έχει εκείνο το πράγμα που λέμε «πολιτισμική νόηση» και ενσυναίσθηση: μόνον αυτός αντιλαμβάνεται το χιούμορ, την ειρωνεία, το υπονοούμενο, τις μεταφορές και το ιστορικό/κοινωνικό πλαίσιο που κρύβεται πίσω από μια φράση, προσαρμόζοντας άρα το κείμενο έτσι που να μεταφέρει το ίδιο συναίσθημα και στον παραλήπτη. Η μετάφραση, όταν μάλιστα πρέπει να είναι δημιουργική ή όταν στέκεται αντιμέτωπη με ένα απαιτητικό, δύσκολο κείμενο, αξιώνει αισθητικό ένστικτο, ρυθμό, καλλιτεχνική βούληση, τέτοια πράγματα· στοιχεία που ασφαλώς ξεπερνούν τη στατιστική ανάλυση των μηχανών.

Τα κυριότερα είναι ότι  ο άνθρωπος δεν μπορεί λοιπόν να αντικατασταθεί, καθώς μόνον αυτός έχει εκείνο το πράγμα που λέμε «πολιτισμική νόηση» και ενσυναίσθηση: μόνον αυτός αντιλαμβάνεται το χιούμορ, την ειρωνεία, το υπονοούμενο, τις μεταφορές και το ιστορικό/κοινωνικό πλαίσιο που κρύβεται πίσω από μια φράση, προσαρμόζοντας άρα το κείμενο έτσι που να μεταφέρει το ίδιο συναίσθημα και στον παραλήπτη.

Σε ένα πλήθος πεδία, πάλι, πέραν δηλαδή της λογοτεχνίας, η παραμικρή ασάφεια, το Λάθος (το Λάθως που λέμε και εμείς οι καημένοι πρώην διορθωτές, που μεγαλώσαμε με το Liddell-Scott από τη μία και τον Βοσταντζόγλου από την άλλη και χρησιμοποιούσαμε κάρτες βαλμένες σε κουτιά παπουτσιών για να φτιάξουμε index της προκοπής) μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες: σε αντίθεση με μια μηχανή, ο άνθρωπος φέρει την ηθική και νομική ευθύνη της ακρίβειας, αξιολογώντας την πρόθεση του συγγραφέα κλπ. κλπ. κλπ. (Για να μην πούμε ότι αλλιώς θα χάσει τη δουλειά του: συμβαίνει κάθε ώρα και στιγμή). Επιπροσθέτως, οι γλώσσες εξελίσσονται διαρκώς. Οι άνθρωποι μπορούν πολύ εύκολα να αποκωδικοποιήσουν νεολογισμούς, να ενσωματώσουν ιδιώματα, να αποκαταστήσουν ελλιπείς προτάσεις κ.ο.κ., απλώς και μόνο βασιζόμενοι στην εμπειρία και τη διαίσθηση.

Σε ένα πλήθος πεδία, πάλι, πέραν δηλαδή της λογοτεχνίας, η παραμικρή ασάφεια, το Λάθος (το Λάθως που λέμε και εμείς οι καημένοι πρώην διορθωτές, που μεγαλώσαμε με το Liddell-Scott από τη μία και τον Βοσταντζόγλου από την άλλη και χρησιμοποιούσαμε κάρτες βαλμένες σε κουτιά παπουτσιών για να φτιάξουμε index της προκοπής) μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες: σε αντίθεση με μια μηχανή, ο άνθρωπος φέρει την ηθική και νομική ευθύνη της ακρίβειας, αξιολογώντας την πρόθεση του συγγραφέα κλπ. κλπ. κλπ.

Αυτά είναι όλα έτσι, και όχι αλλιώς. Και όλα ΕΤΣΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ισχύουν ΚΑΙ για τις μηχανές: μάλιστα, πολλές από δαύτες τα κάνουν ήδη καλύτερα από τους περισσότερους μεταφραστές όλα ετούτα — οι ίδιοι οι μεταφραστές, και όλοι οι άνθρωποι του βιβλίου, ξέρουμε πως το μέσο επίπεδο των επαγγελματιών δεν είναι δα και τόσο σπουδαίο όσο λέμε προς τα έξω… Ακόμη περισσότερο: αυτές οι μηχανές που τα κάνουν ήδη όλα αυτά, είναι ακόμη στα σπάργανα — σε ένα-δυο χρόνια, όπως και στο σκάκι, θα είναι καλύτερες κι από τον καλύτερο ανάμεσά μας. (Για την ακρίβεια, θα είναι πολύ-πολύ καλύτερες). Αλλά, ακόμη κι αν αυτός —πέστε— τις ξεπερνά προσώρας, θα είναι πολύ καλύτερες από τους περισσότερους άλλους. Και, guess what, θα είναι και δωρεάν. Οι πολύ καλοί, οι παντογνώστες, οι σπάνιας ευαισθησίας μεταφραστές, αυτό το μικρό υποσύνολο (κάποιοι από αυτούς, με γλώσσα-στόχο τα ελληνικά, είναι φίλοι μου, συνάδελφοι και συνεργάτες δεκαετίες τώρα, και τους θαυμάζω: ευχαρίστως θα τους έπλενα τα πόδια), θα κάνουν ασφαλώς όσα είναι να κάνουν· κι αυτά βέβαια θα ’ναι λίγα. Γιατί και πόσα να προλάβουν, και πόσοι να τους πληρώσουν για να τα κάνουν. Και για ποιο λόγο. Ένα ίδρυμα; Ναι. Ένας μερακλής εκδότης με μεγάλη προσωπική περιουσία που έχει και πίνει μόνο μολτ καλά παλαιωμένα σε δρύινα βαρέλια που πριν φιλοξένησαν Pedro Ximénez; Πολύ πιθανόν. Άλλος κανείς; Μπορεί. Αν και δεν μας έρχεται κάτι στο μυαλό.

Ακόμη περισσότερο: αυτές οι μηχανές που τα κάνουν ήδη όλα αυτά, είναι ακόμη στα σπάργανα — σε ένα-δυο χρόνια, όπως και στο σκάκι, θα είναι καλύτερες κι από τον καλύτερο ανάμεσά μας. (Για την ακρίβεια, θα είναι πολύ-πολύ καλύτερες). Αλλά, ακόμη κι αν αυτός —πέστε— τις ξεπερνά προσώρας, θα είναι πολύ καλύτερες από τους περισσότερους άλλους. Και, guess what, θα είναι και δωρεάν.

Ναι, γελάσαμε πολύ με πλήθος ανοησίες τού πρωτόγονου Google Translator, όπως γελάγαμε παλιά με τα «κινέζικα», τα φτηνιάρικα προϊόντα της Κίνας. Δεν μας πέρασε από το μυαλό πως οι Κινέζοι θα εξελίσσονταν έτσι, και τόσο. Και τώρα βέβαια δεν μας αρέσει, δεν μας ικανοποιεί αυτό που είναι να έρθει. Και τσινάμε. Λογικό και ανθρώπινο.

Οδεύουμε σε μια εποχή που είτε θα έχει χαρακτηριστικά Star Wars, είτε χαρακτηριστικά Star Trek. Αν μάς συμβεί το πρώτο, ξέρουμε τι θα γίνει. Αν πάλι μάς τύχει το δεύτερο (εγώ όμως δεν το πιστεύω αυτό: δεν υπάρχει καμία περίπτωση), δεν θα χρειάζεται καν να τα κάνουμε όλα αυτά που δήθεν περιγράψαμε προηγουμένως. Στο Star Trek όλοι χρησιμοποιούν τον Universal Translator, τον Οικουμενικό Μεταφραστή, μια μηχανή που δεν μεταφράζει απλώς στη γλώσσα σου τα γραπτά κείμενα —αυτό είναι ευκολάκι—, αλλά αναλύει τις κυματομορφές και τη συχνότητα της εγκεφαλικής δραστηριότητας ή του ομιλούμενου λόγου, ή τα συρίγματα, τα κοάσματα, τα κροταλίσματα, τους μυκηθμούς, τα βληχητά ενός παντελώς άγνωστου όντος. Ακολούθως, μέσω περίπλοκων αλγορίθμων αναγνώρισης προτύπων, εντοπίζει γραμματικές δομές, συντακτικά μοτίβα και έννοιες, και —με ασύλληπτες ταχύτητες, λέμε— τα συγκρίνει με μια τεράστια βάση δεδομένων γνωστών γλωσσών, και στη συνέχεια μεταφράζει σε πραγματικό χρόνο αυτή και την άλλη και την παράλλη παντελώς ξένη γλώσσα ή κάτι σαν γλώσσα στη μητρική γλώσσα του ακροατή, ενώ ταυτόχρονα μεταφράζει και την (πληρωμένη) απάντηση για τον εντελώς εξωγήινο συνομιλητή. Η καλή αυτή συσκευή είναι ενσωματωμένη στο σηματάκι του Αστροστόλου που έχεις καρφιτσωμένο στη στολή σου, ή είναι βαλμένη στο εσωτερικό του αυτιού για πιο ευκολία.

Στο Star Trek όλοι χρησιμοποιούν τον Universal Translator, τον Οικουμενικό Μεταφραστή, μια μηχανή που δεν μεταφράζει απλώς στη γλώσσα σου τα γραπτά κείμενα —αυτό είναι ευκολάκι—, αλλά αναλύει τις κυματομορφές και τη συχνότητα της εγκεφαλικής δραστηριότητας ή του ομιλούμενου λόγου ή τα συρίγματα, τα κοάσματα, τα κροταλίσματα, τους μυκηθμούς, τα βληχητά ενός παντελώς άγνωστου όντος.

Στο Star Wars, πάλι, δεν ασχολούνται με τέτοιες λεπτομέρειες. Γιατί; Γιατί το Star Wars είναι παραμύθι. Και όλοι ξέρουμε ότι αφενός μεν στα παραμύθια δεν εξηγούμε τίποτε, αφετέρου δε στην πραγματικότητα όλα τους είναι ιστορίες Τρόμου.

Αχ, ο πόλεμος θα αργήσει να τελειώσει, η ειρήνη θα αργήσει να έρθει, η άνοιξη επίσης· και ακόμα δεν μπήκε ο χειμώνας — αλλά αφενός μεν έτσι γίνεται πάντα, ήδη από τον καιρό του αυγού της Λήδας, αφετέρου δε έχουμε spooky season. Οπότε, ευτυχείτε. Αγοράστε εκείνη τη νέα έκδοση που σας έκανε κλικ, εκείνο εκεί το βιβλιαράκι. Στηρίξτε την αγορά του βιβλίου. Τιμήστε τους ανθρώπους της. Και κάτστε κάπου αναπαυτικά και διαβάστε το.

Συνήθως δεν είναι κακιά εμπειρία.

ΥΓ1. Και σήμερα ακόμη, μπορώ να πάρω μία σειρά —πιχί— public domain ιαπωνικών αστυνομικών μυθιστορημάτων τσέπης, και να τα μεταφράσω με μια μηχανή. Να τα δώσω σε μιαν άλλη για να τα επιμεληθεί. Και σε μια τρίτη για να τα αντιπαραβάλει με μιαν άλλη, παλιά, υπάρχουσα μετάφραση στα ολλανδικά. Και σε μια τέταρτη να δει τα λάθη που έκαναν οι προηγούμενες, και να τους πει πώς να τα αποφεύγουν στο εξής. Ώς αύριο το πρωί, αυτά τα βιβλία μπορούν να έχουν ανέβει στο μαγαζί τού Μπέζος και να πουλιούνται για 99 σεντς το ένα. Δεν θα έχω πληρώσει τίποτε: δραχμή. Μέχρι σήμερα, θα ήθελα δυο-τρία χρόνια για να τα κάνω όλα αυτά, πολλούς συνεργάτες που οι μισοί θα μου κόβαν την καλημέρα, συν ένα τσουβάλι λεφτά. Δηλαδή: δεν θα το σκεφτόμουν καν. Κανείς δεν θα το σκεφτόταν. Και κανείς δεν το σκέφτηκε ποτέ.

ΥΓ2. Τα 9 στα 10 βιβλία σύντομα θα γράφονται από ΤΝ. Ήδη σήμερα, οι επίσης 9 στους 10 συγγραφείς μυθοπλασίας χρησιμοποιούν αυτό ή εκείνο το φτηνό μοντέλο ΤΝ για πολλά περισσότερα από την απαραίτητη (λέμε τώρα) «έρευνα», αυτήν που υποτίθεται πως κάνουμε πριν ξεκινήσουμε το καθαυτό γράψιμο. Ποιος θα τα μεταφράζει αυτά τα μυθιστορήματα; Σε ποια γλώσσα; Και γιατί;

¤ ¤ ¤

Στο παρόν 2.700 λέξεων σημείωμα δεν θα έχουμε πολλά θέματα από την πόλη μας, ή μάλλον θα έχουμε μόνο ένα, αυτό:

A Day With My Pet

Σήμερα, από τις 11 ώς τις 3 το μεσημέρι, διοργανώνεται στην Πλατεία Αριστοτέλους το A Day With My Pet, το φεστιβάλ φιλοζωίας που διοργανώνει το topetmou.gr. Η ημερομηνία δεν είναι τυχαία, καθώς αύριο είναι η Παγκόσμια Ημέρα Ζώων. Παράλληλες δράσεις της διοργάνωσης θα πραγματοποιηθούν την ίδια ώρα στην Αθήνα (Άλσος Κηφισιάς) και στην Πάτρα (Πλατεία Υψηλών Αλωνίων). Το κεντρικό σημείο του φεστιβάλ βέβαια είναι οι υιοθεσίες, εξ ου και οι επισκέπτες θα δουν από κοντά πολλά αδέσποτα σκυλάκια και γατιά που αναζητούν μόνιμο σπίτι. Όποιος ενδιαφέρεται, ας πάει. Κατά τα άλλα, το πρόγραμμα της εκδήλωσης είναι πλούσιο, με πολλές δράσεις για μεγάλους και παιδιά, από face painting μέχρι επιτόπιο grooming, αλλά και με δωράκια, τροφές, προϊόντα για κατοικίδια, και διάφορα άλλα ωραία πράγματα.

Αλλά θα έχουμε όλα τα άλλα. Τις προτάσεις των φίλων που στηρίζουν αυτή τη στήλη, με την αγάπη τους, τις γνώσεις, τα ταλέντα, και την ευαισθησία τους. Οπότε, μη φύγετε! Γιατί, όπως πάντα, έχουμε βιβλίο (από τον καλό βιβλιοπώλη της πόλης μας Ευριπίδη Κωνσταντινίδη), παιδικό βιβλίο (από την εκπαιδευτικό, ερευνήτρια και κριτικό Ματίνα Κυριαζοπούλου), κλασικές ταινίες (από τον γιατρό Γιώργο Παππά), έργο τέχνης (από τη μεταφράστρια και επιμελήτρια Χρύσα Φραγκιαδάκη), ιστορία ελληνικώνλέξεων (από τον πολύπειρο μεταφραστή Τάκη Δρεπανιώτη), και ένα μετααποκαλυπτικό αφήγημα σε συνέχειες (από τον καλό φίλο Στέλιο Ιατρού). Και, επίσης όπως πάντα στο τέλος, έναν Nordic χρησμό στιγμής: μία Βίκινγκ νότα ανορθολογικότητας. Κατ’ αυτά, μην αμελήσετε να μάθετε το μέλλον σας. Διαβάστε όμως πρώτα τούς καλούς αυτούς φίλους. Νά τοι:

¤ ¤ ¤

Λέξεις, από τον Τάκη Δρεπανιώτη

...δεν θα συμπεθεριάζαμε: κατεπάνος και καπετάνιος

Δυο λέξεις μπορεί να μοιάζουν σαν δίδυμα αδελφάκια, στον ήχο και στο νόημά τους, τόσο που να σκεφτόμαστε: «Δεν μπορεί, κάπως θα συγγενεύουν». Ωστόσο δεν είναι υποχρεωτικό.

Ο κατεπάνω ήταν βυζαντινός τίτλος. Από τον 10ο αιώνα δήλωνε ιδίως ανώτατους διοικητές μεγάλων περιοχών: όπως ο κατεπάνω της Ιταλίας, με έδρα το Μπάρι. Στη μιλούμενη γλώσσα έγινε κατεπάνος (και καταπάνος). Στα ιταλικά έγινε catapano και, στη Σικελία, acatapano. Σε αραβικές πηγές, ο κατεπάνω Αντιοχείας αποκαλείται qaṭibān Anṭākiya.

Ο καπετάνιος ξεκίνησε από άλλον δρόμο. Από το λατινικό caput που σημαίνει «κεφάλι». Από αυτό σχηματίστηκε το ύστερο λατινικό capitaneus, «ο επικεφαλής». Στον Μεσαίωνα βρίσκουμε το γαλλικό capitaine και το ιταλικό capitano. Στα βενετσιάνικα υπάρχει ο capitanio (1301). Από τα γαλλικά πήραν οι Άγγλοι τον captain, από τα βενετσιάνικα πήραμε εμείς τον καπετάνιο.

Αλλά οι δρόμοι ξανασμίγουν: το οθωμανικό kapudan (θυμηθείτε τον Κανάρη και τον Καπουδάν πασά) θεωρείται συνήθως δάνειο από τα ιταλικά, υπάρχει όμως και ετυμολόγηση από το κατεπάνω διασταυρωμένο με το capitano.

Δυο λέξεις με διαφορετική καταγωγή, λοιπόν, έζησαν βίους παράλληλους για αιώνες στην ίδια μεσογειακή γειτονιά και φαίνεται πως στην πορεία αλληλομπολιάστηκαν — τόσο γλυκά ώστε σήμερα να δυσκολευόμαστε να μην πιστέψουμε πως είναι εξαρχής στενά συγγενείς.

ChatGPT Images / OpenAI — Τάκης Δρεπανιώτης.

Τέχνη, από τη Χρύσα Φραγκιαδάκη

Μετά τη φθινοπωρινή βροχή

Η λέξη shigure είναι μια από τις διασημότερες «εποχιακές» λέξεις στην κλασική ιαπωνική ποίηση. Σημαίνει την ξαφνική και παροδική βροχή του ύστερου φθινοπώρου, αλλά παράλληλα συμβολίζει και την αντίστοιχη αίσθηση που προκαλείται. Το χαρακτικό με τον τίτλο «Shigure no ato, Kyoto Nanzenji» (Μετά τη φθινοπωρινή βροχή, ναός Νανζέν στο Κιότο, 1951) του Hasui Kawase (1883-1957) αποτυπώνει προσφυώς το νόημα: δεν δείχνει την ίδια τη βροχή, αλλά ό,τι άφησε πίσω της: τις νερολακκούβες στο έδαφος, που λειτουργούν σαν καθρέφτες του τοπίου καθώς επανέρχεται το φως, ενώ στο βάθος τρεις ανθρώπινες φιγούρες εν κινήσει φαίνεται να κρατούν κλειστές ομπρέλες ή ραβδιά πεζοπορίας, σημάδι επίσης ότι η νεροποντή σταμάτησε. Ο Χασούι χρησιμοποιεί την τεχνική bokashi, δηλαδή τη διαβάθμιση του μελανιού πάνω στο ξύλο ώστε να αποδίδεται ρεαλιστικά το εφέ της αντανάκλασης. Το έργο εντάσσεται στο ευρύτερο και πολύ δημοφιλές —και στον δυτικό καλλιτεχνικό κόσμο— κίνημα shin-hanga («νέο τύπωμα») που δημιουργήθηκε από τον οραματιστή εκδότη Watanabe, με τον οποίο συνεργάστηκε στενά ο Χασούι. Στο πλαίσιο των σκοπών του κινήματος, συνδυάζει εξαιρετικά τη «δυτική» διαχείριση του φωτός με την ιαπωνική πνευματικότητα. Ένα από τα αυθεντικά αντίτυπα του έργου φυλάσσεται στο Art Institute of Chicago στις ΗΠΑ (καταχωρισμένο με τον αγγλικό τίτλο «Late Autumn Rain, Nanzen Temple, Kyoto»).

The Art Institute of Chicago, Bruce Goff Archive, gift of Shin’enkan, Inc.

Μεγάλα φιλμ, από τον Γιώργο Παππά

Closer 

Εξ Επαφής (σκηνοθεσία Μάικ Νίκολς, 2004)

“Closer” (2004). Courtesy of Columbia Pictures.

3 Οκτωβρίου του 1964 γεννήθηκε ο Clive Owen, κληρονόμος της αύρας του Κόνερι και του Κέιν με επιπρόσθετη θεατρική βαρύτητα, κι ας μην του δόθηκαν όσοι ρόλοι τού έπρεπαν. Στο «Closer» το 2004 ήταν η μόνη του υποψηφιότητα για Όσκαρ. Ένας από το κουαρτέτο νέων ανθρώπων σε ερωτικούς υπολογισμούς και διασταυρώσεις, σε μια επίμονη ερώτηση “do you still love me”, ερώτηση που κρύβει ανασφάλεια, παράδοση, ανάγκη για επικράτηση, ανεκπλήρωτες εφηβικές ονειρώξεις, ματαιωμένες ισορροπίες. Αντιπαραθέσεις σε ζεύγη, από το θεατρικό του Patrick Marber, ο Jude Law να αισθάνεται παίκτης, η Julia Roberts σε χαμηλότονη ανασφάλεια, και η Natalie Portman στον μεγάλο ρόλο ενηλικίωσής της, ως το κορίτσι που αφήνει πίσω γιατί δεν έχει το περιθώριο να αφεθεί. Η σκηνοθεσία του μέγιστου Μάικ Νίκολς, ενός κατεξοχήν σκηνοθέτη ηθοποιών, αυτοί οι ηθοποιοί, ο Damien Rice να υπογραμμίζει με “αυτό” το τραγούδι αρχή και τέλος — το «Closer» πυροβολεί τον θεατή… εξ επαφής. 

Βιβλίο, από τον Ευριπίδη Κωνσταντινίδη

«Τι μπορούμε να γνωρίζουμε» 

Ίαν ΜακΓιούαν, «Τι μπορούμε να γνωρίζουμε» (μετάφραση Κατερίνα Σχινά, 464 σελίδες, Εκδόσεις Πατάκη) 

Ο πολυμήχανος Ιαν ΜακΓιούαν καταφέρνει για μια ακόμα φορά να μας αναστατώσει. Και εάν ώς τώρα είχαμε αναρίθμητα βιβλία που νοσταλγούσαν το παρελθόν, αυτό εδώ μιλάει με μελαγχολικό και απολύτως σαφή τρόπο για τη νοσταλγία του παρόντος. Μέσα από το τέχνασμα της μετάβασης σε έναν μελλοντικό χρόνο (εκατό χρόνια μετά), παρουσιάζει τον παρόντα πολιτισμό ως μια κατάσταση που θα νοσταλγούμε στο μέλλον. Είναι όμως παράλληλα και ένα δοκίμιο για την αναξιοπιστία της ανθρώπινης μνήμης αλλά και μια δυστοπική αντιμετώπιση του μακρινού (;) μέλλοντος μέσα από την αριστουργηματική πρόζα ενός από τους μεγαλύτερους σύγχρονους λογοτέχνες.

2014: Κατά τη διάρκεια του πάρτι γενεθλίων της Βίβιεν Μπλάντυ, o σύζυγός της Φράνσις απαγγέλλει το ποίηµα «Μια κορόνα για τη Βίβιεν» σαγηνεύοντας τους παρευρισκόµενους. Αυτή είναι η πρώτη και τελευταία φορά που το έργο διαβάζεται µεγαλόφωνα και η περίσταση θεωρείται κορυφαίο λογοτεχνικό γεγονός. Εκατό χρόνια µετά, φίλοι της ποίησης, ερευνητές και µελετητές κάνουν εικασίες για το µήνυµα του ποιήµατος, ωστόσο κανένα αντίγραφό του δεν έχει ακόµη εντοπιστεί. 2119: Οι πεδινές περιοχές του Ηνωµένου Βασιλείου έχουν βυθιστεί εξαιτίας της ανόδου της στάθµης της θάλασσας µετατρέποντας τη χώρα σε ένα αρχιπέλαγος µε πολλά διάσπαρτα νησιά. Οι επιζήσαντες κουβαλούν την ανάµνηση της ποικιλίας και του πλούτου του καταποντισµένου αυτού πολιτισµού. Ο Τοµ Μέτκαλφ, ερευνητής στο Πανεπιστήµιο Σάουθ Ντάουνς, µε έδρα ένα από τα νησιά του βρετανικού αρχιπελάγους, µελετά τα αρχεία των πρώτων δεκαετιών του εικοστού πρώτου αιώνα, γοητευµένος από τις ελευθερίες και τις δυνατότητες της ανθρώπινης ζωής πριν από την καταστροφή. Η τυχαία ανακάλυψη, ωστόσο, ενός στοιχείου που ελπίζει να τον οδηγήσει στο µεγάλο χαµένο ποίηµα φέρνει στο φως περιπεπλεγµένους έρωτες και ένα έγκληµα, ανατρέποντας τις βεβαιότητές του για µια ιστορία που πίστευε ότι γνώριζε σε βάθος.

Παιδικό Βιβλίο, από τη Ματίνα Κυριαζοπούλου

«Το κόκκινο παλτό»

Séverine Vidal (κείμενο), Louis Thomas (εικονογράφηση), «Το κόκκινο παλτό» (μετάφραση Τατιάνα Γαλάτουλα, 32 σελ., διαστάσεις 21×27, ημερομηνία έκδοσης 23/9/2026, ηλικία 4+, Εκδόσεις Διόπτρα).

Ένα βαθιά τρυφερό βιβλίο με όμορφη εικονογράφηση που μιλά στα παιδιά για την αλληλεγγύη, τη γενναιοδωρία και την κοινωνική ανισότητα. Η Λίζα, ενθουσιασμένη με το πολυπόθητο παλτό της αδελφής της, έρχεται αντιμέτωπη με την εικόνα ενός κοριτσιού που κρυώνει στον δρόμο και αναρωτιέται πώς μπορεί να βοηθήσει. Το κόκκινο παλτό γίνεται σύμβολο ζεστασιάς και ελπίδας, ενώ η ιστορία ενισχύει την ενσυναίσθηση και δίνει το έναυσμα για συζητήσεις με τους γονείς και τους δασκάλους, με σκοπό την καλλιέργεια των αισθημάτων της συμπόνιας και της κοινωνικής αλληλεγγύης.

THE GREAT QUIET, από τον Στέλιο Ιατρού

4. Botched Rapture

It happened by accident, the way most true things do.

I stepped off a kerb outside an empty pharmacy, expecting the small jolt of a missed step, but didn’t drop. Just hung there, a few inches up, levitating over a puddle. No cape, no rush of wind, no need to put on thick-rimmed eyeglasses and invent a secret identity. Just a heaviness lifted, as if gravity forgot how to pull—or press down.

I lingered, suspended, in that puddle’s reflection for almost a minute before I let myself sink, softly, back down.

Rule: Falling with style does count as flying, right Buzz?

Imagen / Google.

ΥΓ. Πριν φύγετε, o χρησμός μας

Η μαντεία των ρούνων βασίζεται στο αρχαίο αλφάβητο των γερμανικών και σκανδιναβικών λαών, το Elder Futhark. Κάθε ένα από τα 24 σύμβολά του αντιπροσωπεύει συμπαντικές δυνάμεις, αρχέτυπα και έννοιες της καθημερινής ζωής. Στη σκανδιναβική παράδοση, το μέλλον δεν θεωρείται προκαθορισμένο, αλλά μία ροή πιθανοτήτων (Wyrd). Αντί να προλέγουν τη μοίρα, οι ρούνοι αποκαλύπτουν τις παρούσες ενέργειες και τις πιθανές συνέπειες των πράξεών μας. Γι' αυτό: σκεφτείτε κάτι που σας απασχολεί, πατήστε το σύμβολο, αφουγκραστείτε τα κρόταλα στη μαντική κούπα, και διαβάστε το αποτέλεσμα. Μην το κάνετε και δεύτερη φορά στη σειρά.