Όλιβερ Λάσε: Το «Sirat», η techno, η έρημος και η Θεσσαλονίκη

Τιμώμενο πρόσωπο του 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, ο Όλιβερ Λάσε του «Sirat» επιμελήθηκε ως guest editor το αφιέρωμα «Καλώς ήρθατε στην έρημο», παρουσίασε το σύνολο της φιλμογραφίας του, ενώ στο MOMUS-Πειραματικό Κέντρο Τεχνών φιλοξενείται ένα οπτικοακουστικό installation με την υπογραφή του, σε παραγωγή του Μουσείου Reina Sofia της Μαδρίτης και σε αρχιτεκτονικό σχεδιασμό της Ειρήνης Σάπκα. Τον συναντήσαμε.

Το «Sirat» δονείται από τη συγκλονιστική τέκνο του Kangding Ray. Πώς έγινε και έντυσε την ταινία; Τον ήξερες και του το ζήτησες επειδή τον θαύμαζες σαν παραγωγό, έτυχε να είστε φίλοι, τι μεσολάβησε;
Τίποτα από τα παραπάνω, δεν τον είχα ακουστά μέχρι την οντισιόν. Έκανα κανονική οντισιόν ακόμα και για το σάουντρακ, εκτός από την οντισιόν για την αναζήτηση των ηθοποιών. Πέρασαν διάφοροι και ανάμεσά τους ήρθε και ο Νταβίντ (σ.σ. Λετελιέ, το Kangding Ray είναι το καλλιτεχνικό του). Μπήκε αμέσως στο πνεύμα της ταινίας και ηχητικά τη μετέφρασε μοναδικά. Οπότε τώρα ναι, είμαστε πλέον και πολύ καλοί φίλοι, μετά από όλα τα ωραία που ακολούθησαν την οντισιόν.

Εκτός από τέκνο ακούς κάποιο άλλο είδος μουσικής;
Μόνο τέκνο, ιντάστριαλ, μίνιμαλ, deep, όλα τα είδη της τέκνο. Δεν ακούω χάουζ, αντιπαθώ τη χάουζ…

Πώς κι έτσι;
Τη βρίσκω ρηχή, ανώδυνη και επιφανειακή.

Ρέιβ ον, Όλιβερ, και θα κρατήσω ρυθμό τέκνο.
Α, είσαι από κάποιο μουσικό σάιτ;

Όχι, είμαι από την Athens Voice που έχει και μουσικά θέματα.
Οκ, τι θα ρωτούσες;

Σεναριακά, γιατί έβαλες τον πατέρα, το παιδί και το σκυλί να αναζητούν το χαμένο κορίτσι στην έρημο; Και όχι ας πούμε σε μια τέκνο hub capital όπως το Βερολίνο ή το Λονδίνο, και ίσως ακόμα μακρύτερα, στην Γκόα, φερειπείν όπου επίσης καταφεύγουν δυτικοί.
Μα σ’ αυτά τα σημεία που ανέφερες συχνάζουν πια μόνο παρτάκηδες ή χίπστερ τουρίστες χωρίς ίχνος πνευματικότητας. Ηδονοθήρες ή φραγκάτοι που κυνηγούν τα επιδεικτικά ενσταντανέ καλής ζωής. Σε αντίθεση με τα καραβάνια των ορκισμένων ρέιβερ, που η φυλή τους μετακινείται νομαδικά. Αναζητούν συγκεκριμένες πνευματικές και υπαρξιακές συντεταγμένες και η κουλτούρα τους ήταν ό,τι κοντινότερο με τα μηνύματα που ήθελα να εκπέμψει η ταινία.

Σκηνή από την ταινία «Sirat» του Όλιβερ Λάσε

Τόσο στην ταινία, όσο και στην εγκατάστασή σου στο Πειραματικό Κέντρο Τεχνών, το ηχοσύστημα (σ.σ. μέρος του έφθασε στη Θεσσαλονίκη οδικώς από την Ισπανία), στα μάτια μου προσομοιάζει με τέμπλο αρχαίου ναού. Ο dj, κατ’ επέκταση, είναι ο αρχιερέας του. Και καθώς η ταινία σου εξελισσόταν, συνέχισα να βρίσκω ολοένα και περισσότερες ομοιότητες με την αρχαία ελληνική τραγωδία: όταν το καραβάνι κατηφόριζε προς το ναρκοπέδιο ήταν σαν ο Σέρχι Λόπεζ-Ορφέας να καταβυθίζεται στον Άδη για να φέρει πίσω την Ευρυδίκη. Συν το ότι ο χορός των ρέιβερ σημειολογικά έχει κάτι από τον Χορό στα έργα των αρχαίων τραγικών μας.
Αρχετυπικοί μύθοι, όπως τους περιέγραψε ο Καρλ Γιουνγκ, τέτοιοι μύθοι οικουμενικοί διαχέονται μέσα στο «Sirat» και αναμφίβολα η αρχαία ελληνική τραγωδία είναι παρούσα μέσα στην ταινία μου, ναι…

Όπως και το «Mad Max» ή το «Stalker» του Ταρκόφσκι…
(Με διακόπτει γελώντας): Ή ο Μπέργκμαν και το «Αποκάλυψη τώρα» του Κόπολα. Η ταινία στα τρία της επίπεδα, το μεταφορικό, το οντολογικό και το φυσικό, επικαλείται τη γλώσσα των μεγάλων δασκάλων, όπως αποκαλώ τα είδωλά μου στον κινηματογράφο.

Είπες Ταρκόφσκι και δεν μπορώ εκτός από το «Stalker» να μην αναφέρω και τη «Θυσία». Και εκεί η απειλή ενός πυρηνικού πολέμου αποτελεί καταλύτη για την αφύπνιση του πρωταγωνστή. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στο «Sirat», στη σκηνή που το ράδιο ανακοινώνει την έναρξη του Τρίτου Παγκόσμιου πόλεμου. Δέξου σαν κομπλιμέντο το ότι θεωρώ την ταινία σου πλην των άλλων αναφορών σου και υπέροχα ταρκοφσκική.
Με συγκινείς, κοκκινίζω από χαρά αλλά είναι αδύνατον να το δεχθώ, απέχω έτη καλλιτεχνικού φωτός από τη φλόγα και το ποιητικό του μεγαλείο Ταρκόφσκι.

© Λάζαρος Γραικός

Μα, δεν το είπες εσύ, δικός μου είναι ο παραλληλισμός, οπότε πάμε παρακάτω. Αλήθεια, γιατί στη σκηνή με τον Τρίτο Παγκόσμιο που υποτίθεται ότι έχει ξεκινήσει, ο οδηγός κλείνει τις ειδήσεις που τον ανακοινώνουν; Συμβολίζει κάτι η χειρονομία;
Πες μου εσύ πώς τη μεταφράζεις πρώτος.

Ένιωσα ότι κλείνει τις ειδήσεις για να μη στεναχωρηθούν στο άκουσμα για το τέλος του κόσμου οι ήδη διαλυμένοι και συντετριμμένοι φίλοι. Το έκανε θεωρώ από αγάπη για την «οικογένεια», αλλά ίσως και για να μην τους αποπροσανατολίσει από τον σκοπό τους να φτάσουν όπου;
Αν και στην ταινία όλοι ακούμε τον εκφωνητή στο ράδιο να λέει πως ο κόσμος τελειώνει. Την ίδια στιγμή ένας από την ομάδα τους αναρωτιέται δυνατά πόσες φορές κι αν δεν έφτασε ο κόσμος στο χείλος της καταστροφής. Οπότε ο οδηγός κλείνει το ράδιο γιατί ξέρει πως για να φτιάξει κάτι, ή για να επανακάμψει, πρέπει πρώτα να τελειώσει. Το αντιμετωπίζουν κουλ, γιατί στο «Sirat» είναι φανερό πως το τραύμα όλων εκείνων των ανθρώπων στην έρημο υπερβαίνει τα σύνορα, τις σημαίες, τις κοινωνικές τάξεις και τις εθνικότητες.

Έτσι που το λες, φωτίζεις στο μυαλό μου και την τελική σκηνή με το τρένο, εκεί που όλοι μαζί, ρέιβερς και εκδιωγμένοι νομάδες ταξιδεύουν στο μεγάλο απροσδιόριστο πουθενά - κοινή μας μοίρα, παρά τα διαφορετικά τους υπόβαθρα. Όμως το «Sirat» πια είναι πίσω μας. Ετοιμάζεις κάτι νέο;
Κάτι σκαρώνω. Είδα στο μυαλό μου τις εικόνες και την ιστορία, τις μύρισα, τις γεύτηκα και είμαι έτοιμος να τις περάσω στη νέα ταινία μου.

Την οποία εμπνεύστηκες χορεύοντας, όπως δήλωσες πως προέκυψε το «Sirat»;
Όλες μου τις ταινίες τις βλέπω πρώτα στο μυαλό μου, κατεβαίνουν αργά από το υποσυνείδητο στα μάτια μου ενώ χορεύω. Το ίδιο συμβαίνει και με τη νέα μου, την οραματίστηκα σε ένα ρέιβ στο Λος Άντζελες, όταν βρέθηκα εκεί για την τελετή των Όσκαρ.

Αλήθεια, πώς είναι τώρα που λόγω «Sirat» υποθέτω πως δεν χρειάζεται να εκλιπαρείς για χρηματοδότηση;
Κοίτα, γύρισα την πρώτη μου ταινία με 40.000 ευρώ, κανένα πρόβλημα, εκφράζομαι με ό,τι έχω, αλλά τώρα ναι, οι παραγωγοί επενδύουν σε εμένα πιο εύκολα. Και μάλιστα με όρους καλλιτεχνικούς, ας τους πω, προσφέροντας δηλαδή ελευθερία έκφρασης, γιατί θεωρώ πως το πρόβλημα με τους δημιουργούς είναι οι ενδιάμεσοι που παρεμβάλλονται μεταξύ της πρώτης ιδέας και του οράματός τους. Φιλτράρονται και λειαίνονται τόσο, που το τελικό αποτέλεσμα απέχει πολύ από την πρώτη αθώα σύλληψη. Νιώθω πολύ τυχερός που απολαμβάνω αυτήν την ελευθερία, δεν είναι δεδομένη για όλους.

Πόσο καιρό σου πήρε να γυρίσεις το «Sirat»;
7 εβδομάδες! Είναι πολύ λίγος χρόνος σε σύγκριση με Χόλιγουντ, που σε αντίστοιχο χρόνο θα γυρνούσε επτά σκηνές, όμως ευτυχώς στην περίπτωσή μας πήγαν όλα καλά. Ιδανικά θα έλεγα, δεν είχαμε ατυχήματα, αφού μεγάλο κομμάτι της ταινίας, όπως είδες, είχε να κάνει με εκρήξεις και αναβάσεις σε άγρια τοπία.

Α, εδώ νομίζω πως την επόμενη ερώτηση πρέπει να την κάνει ο φωτογράφος μας, Λάζαρος Γραικός.
Παρακαλώ!

(Λάζαρος): Χθες είδα την ταινία σου παρέα με τον Στέφανο και τα κορίτσια μας και αναρωτηθήκαμε αν οι σκηνές στα απόκρημνα βουνά είναι αληθινές.
Απολύτως, απολύτως, εκτός από τη σκηνή με το αυτοκίνητο που πέφτει στον γκρεμό, όλα τα υπόλοιπα είναι γυρισμένα με το συνεργείο και τους πρωταγωνιστές παρόντες στο φυσικό τοπίο.

© Λάζαρος Γραικός

Επιστρέφω στην τέκνο μουσική και τους ρέιβερς: Πώς κατάφερες να πάρεις τέτοιες φυσικές ερμηνείες στις σκηνές των χορών στην έρημο; Όλοι τους, πρωταγωνιστές και κομπάρσοι, χορεύουν σαμανικά, φυσικά, στον κόσμο τους. Δεν είδα στις εικόνες ίχνος ηθοποιίας ή υποκριτικής, όλα στο ρέιβ σου είναι γνήσια εκστατικά. Πώς κατάφερες να φιλμάρεις λες και δεν κινούνταν κάμερα ανάμεσά τους;
Γύρισα τις σκηνές με τους χορούς τελευταίες, μετά από όλες τις άλλες της ταινίας, μετά δηλαδή από εμπειρία έξι εβδομάδων στην έρημο, μόνο με ουρανό, νερό, άμμο, ήλιο να καίει τη μέρα, αέρα να φυσά και νύχτες που κυλούσαν το ίδιο δύσκολα. Αναπόφευκτα, μετά από τέτοιο εξοντωτικό διάστημα κούρασης και παρατεταμένες κακουχίες, όταν άρχισα να γυρίζω τις σκηνές με τους χορούς, το πλήθος και οι πρωταγωνιστές είχαν ήδη περιέλθει σε φυσική και πνευματική κατάσταση τρανς. Συμπεριλαμβάνω και τον εαυτό μου, φίλμαρα ανάμεσά τους κυριευμένος από γνήσια μεταποκαλυπτικά συναισθήματα.

Η Θεσσαλονίκη; Πώς σου φανήκαμε;
Θα μιλήσω από καρδιάς, καθόλου δημοσιοσχετίστικα, και αυτό που έχω να πω είναι πως εδώ βρήκα ανθρώπους που αγαπούν το σινεμά πολύ και τόσο βαθιά όσο και εγώ. Και το δηλώνω με πλήρη γνώση, αφού λόγω του «Sirat» ταξιδεύω παντού στα φεστιβάλ του κόσμου. Σας ευχαριστώ τόσο και για όλα αυτά που ζω και βλέπω στη Θεσσαλονίκη αυτές τις μέρες.