Μουσείο Θεσσαλονικέων Μητρόπολις: το ροκ των Μακεδόνων

Το νέο μουσείο Θεσσαλονικέων Μητρόπολις στην κόψη της Σταυρούπολης με την Πολίχνη και την πρώην Λαγκαδά, νυν Μίκη Θεοδωράκη, είναι μια δοξολογία της υπεραιώνιας πόλης: «Θεσσαλονίκη πόλις εστί μεγίστη και πολυάνθρωπος, εις το μεν το Μακεδόνων έθνος τελούσα, ηγουμένη δε και Θετταλίας και Αχαΐας και μέντοι και πάμπολλων εθνών όσα των Ιλλυριών το υπάρχον ηγούμενον έχει.» (Θεοδώρητος Κύρρου, Εκκλησιαστική Ιστορία). Επιμελής καταγραφή και μεταρσίωση κατανυκτικών ιστορικών στιγμών, υπερθεαματικά εκθέματα, περιπλανιέμαι ακολουθώντας ευλαβικά τις σημάνσεις: Θεσσαλονικέων Μητρόπολις, δύο όροφοι, 2300 αντικείμενα από τα 300 χιλιάδες που έφεραν στο φως οι ανασκαφές του μετρό στο Νέο Σιδηροδρομικό σταθμό, στο Σιντριβάνι, το Πανεπιστήμιο, στη Φλέμινγκ και το αμαξοστάσιο Πυλαίας. Προβολές, αναπαραστάσεις μνημειακών κτισμάτων και επιβλητικών κιονόστικτων πλατειών που περιστρέφονται γύρω από τον κεντρικό δρόμο Decumanus Maximus. Την αιώνια οδό Εγνατία, όπως γύρω της, πάνω της, κάτω της, η μεταβαλλόμενη ιστορική πραγματικότητα της Θεσσαλονίκης συνέπεια πολεμικών συγκρούσεων ή φυσικών καταστροφών τη χάραξαν και την καθόρισαν.

Πόσο εκθαμβωτική είναι η μετάλλαξη του διατηρητέου κτηρίου Α3 όπως και όλος ο εγκαταλειμμένος στρατώνας-ερειπιώνας που η μεταμόρφωσή του σε Μητροπολιτικό Πάρκο του Παύλου Μελά ευτυχώς ολοκληρώνεται ταχύτατα.

Βήμα βήμα παρακολουθώ την ίδρυση και τον μετασχηματισμό της Θεσσαλονίκης σε πρωτεύουσα της Μακεδονίας (316π.Χ- αρχές 4ου αι μ.Χ.). Την ύστερη μετατροπή της από ελληνορωμαϊκό αστικό κέντρο σε χριστιανική μητρόπολη (4ος με 5ο μ.Χ.). Ο πολεοδομικός μετασχηματισμός του 6ου αιώνα και οι ταραχώδεις 7ος έως και 9ος, η Βυζαντινή πόλη (μέσα 9ου με 14ο) και η μετάβαση στην οθωμανική πόλη (15ος έως μέσα 19ου αιώνα). Και μετά τα νεότερα χρόνια, από τα μέσα του 19ου ως την πυρκαγιά του 1917. Step by step, σαν να τρυπώνεις μέσα ένα όνειρο με σκηνικά τοπία αρχαϊκά και ξεχασμένα.

«Στη διασταύρωση του Decumanus Maximus (Εγνατία) με τον Cardo (Αγίας Σοφίας), υψωνόταν ήδη από τον 4ο αιώνα ένα επιβλητικό κρηναίο οικοδόμημα/ νυμφαίο, που αποκαλύφθηκε από την ανασκαφή στη βόρεια είσοδο του σταθμού. Το κρηναίο παρέμεινε σε λειτουργία με μικρές κατασκευές τουλάχιστον έως τον 7ο αιώνα, οπότε η χρήση του περιορίστηκε σε μικρή ορθογώνια δεξαμενή».

Λαβυρινθώδη μονοπάτια, απροσδόκητα ξέφωτα, εποχές που εναλλάσσονται χάρις σε μια γραμμική χρονικά αφήγηση που την αποκαλύπτουν κτερίσματα, αγγεία, αγάλματα και κεραμικά. Μυροδοχεία, κύπελλα, οινοχόες, κοσμήματα και ιστορίες που διαδέχονταν η μία την άλλη. Πλήθος χάλκινων, αργυρών και χρυσών νομισμάτων που τεκμηριώνουν την ενσωμάτωση των πολισμάτων στο Μακεδονικό βασίλειο, πήλινα είδωλα και προτομές που απηχούν τις λατρευτικές και ιδεολογικές πεποιθήσεις των κατοίκων, κλίβανοι, αποθηκευτικοί λάκκοι, πηγάδια, μεγάλες ποσότητες οστρέων. Τα τεκμήρια παραγωγής της πολύτιμης πορφυρής Τύριας βαφής μαρτυρούν την έντονη βιοτεχνική δραστηριότητα, που συνέβαλε στο υψηλό βιοτικό επίπεδο των κατοίκων. Εξού και οι ανασκαφές του μετρό έφεραν στο φως χώρο αφιερωμένο στην Αθηνά Εργάνη, την προστάτιδα της υφαντικής τέχνης. Είδη ψαρέματος, υφαντικά βάρη, πλήθος ειδικών εργαλείων και εξαρτημάτων τεκμηριώνουν την ενασχόληση των Θεσσαλονικέων με την αλιεία, και τις γεωργοκτηνοτροφικές δραστηριότητες. Νομίσματα τοποθετημένα στο στόμα ή στα χέρια των νεκρών ως εχαρώνειος οβολός-εισιτήριο για τη μετάβαση στον Κάτω Κόσμο. Χρυσά δαχτυλίδια με ανάγλυφες κεφαλές Μέδουσας στη σφεντόνη τους, αποτροπαϊκά σύμβολα που χρησιμοποιούνταν, επίσης, σε εξαρτήματα οπλισμού, σε κοσμήματα και σε αρχιτεκτονικά στοιχεία.

«Νοτιότερα, όπου εκτείνονταν η εβραϊκή συνοικία Pulya, αποκαλύφθηκαν υπόγεια κτηρίων, εργαστήρια, μαγαζιά και ταβέρνες. Στο υπόγειο ταβέρνας βρέθηκε χάλκινο αποστακτήριο για τσίπουρο εμφιαλωμένο σε πιθάρι για την αποθήκευσή του. Στην ίδια περιοχή εντοπίστηκαν, επίσης, υπόγειοι βοηθητικοί χώροι μεγάλου κτηρίου που πιθανότατα ανήκαν στη Συναγωγή Petraz».

Ιστορίες ατελείωτες, μαρμάρινες επιτύμβιες στήλες και σαρκοφάγοι, όπου οι εγχάρκτες επάνω τους παλάμες δηλώνουν τον πρόωρο ή βίαιο θάνατο κάποιου προγόνου. Άνθρωποι με ονοματεπώνυμο, Αυρήλιος Σανβάτιος, Λέοντιν και Φιλούμενος, Αιλία Αλεξάνδρα και Ρούφος, μολύβδινοι αγωγοί παροχής ύδατος με ενσφράγιστες επιγραφές ονομάτων που αναφέρονται είτε σε κατασκευαστές είτε στους ιδιοκτήτες τους (CωTHROC, IAKXIKOY, ΟΥΑΛΗΣ από τον 4ο - 5ο αιώνα. Ζήσε την εμπειρία, μάθε την ιστορία της γης που πατάς, νιώσε βαθιά ως τα μύχια τη Θεσσαλονίκη των αιώνων. Επτά ενότητες-εποχές, τις οποίες πριν εμφανιστούν απτές μπροστά σου, μπορείς να τις παρακολουθήσεις καθισμένος αναπαυτικά μπροστά από τις οθόνες του κάθε ορόφου που προλογίζουν και επιτομούν αυτό που σε λίγο κυριολεκτικά θα πάρει σάρκα και οστά.

Και καθόλου να μη σε σκιάζει η καλοκαιρινή ζέστη: το gift shop είναι πολύχρωμο και τα τραπεζάκια έξω για καφέ ή ποτό προσφέρουν πανοραμική θέα και ρέμβη επί αυτού που σε λίγο καιρό θα μεταμορφωθεί σε Μητροπολιτικό πάρκο, ένα όνειρο τρελό, όνειρο απατηλό, που τόσο είχαν ανάγκη τα δυτικά, και επιτέλους ήρθε.