Νίκος Πρίπορας, West Side Story: 84 στιγμές και ατμόσφαιρες δυτικής Θεσσαλονίκης

Κάδρα υγρά, είτε σαν μόλις να έβρεξε ή σαν να ετοιμάζεται να κλάψει ο ουρανός που κρέμεται στις φωτογραφίες του Νίκου Πρίπορα. Θεματική δουλειά με επίκεντρο το δυτικό τόξο της Θεσσαλονίκης σε τόνους πολύ γκρι και με την υφή εικόνων ξεπλυμένη, απόλυτο κοντράστ με το έντονα βαμμένο σε κόκκινο της φωτιάς εξώφυλλο του λευκώματος «West Side story». «Στις περιπλανήσεις του, ο Πρίπορας εντόπισε το οπαδικό σύνθημα West Side στην περίφραξη ενός γηπέδου που θυμίζει το θεατρικό και κινηματογραφικό μιούζικαλ West Side Story, που γνώρισε μεταπολεμικά επιτυχία στο Μπρόντγουεϊ και το Χόλιγουντ. Το έργο εκτυλισσόταν στο Upper West Side του Μανχάταν, εργατική συνοικία που έκτοτε δέχθηκε την πίεση του αστικού εξευγενισμού. Το σύνθημα που βρέθηκε σ’ έναν τοίχο του Νέου Κορδελιού έμοιαζε η καταλληλότερη βάση τίτλου για μια εγχώρια “αφήγηση της δυτικής πλευράς”», γράφει στο εισαγωγικό σημείωμα της έκδοσης ο επιμελητής Ηρακλής Παπαϊωάννου.

Γερανοί και ημιλιπόθυμες φύσεις και αερογέφυρες, που από την πρώην Λαγκαδά, νυν Μίκη Θεοδωράκη, οδηγούν στο Ωραιόκαστρο. Παρατημένα αμάξια στα ξέφωτα της δυτικής εισόδου ή στην Πολίχνη, κοπάδια με πρόβατα στη Νέα Ευκαρπία και μοναχικές μπασκέτες σε λούτσα γήπεδα στα Διαβατά. Τα «Δυτικά» του Πρίπορα οφείλω να δηλώσω πως τα ξέρω καλά. Εδώ πρωτόμεινα όταν αποφάσισα να κυνηγήσω την τύχη μου στη Θεσσαλονίκη, στον Εύοσμο πιο συγκεκριμένα, όταν ακόμα τον αποκαλούσαν Κουκλουτζά, και στο περίφημο μπαρ Il Posto (σήμερα παίζει ποπ, ηλεκτρονικά και λαουντζάκια) μια νύχτα μέτρησα τους δίσκους του Ντέιβιντ Μπόουι στη δισκοθήκη και η σούμα έβγαλε 95 βινύλια οφίσιαλ και μπούτλεγκ. Στα χρόνια εκείνα, τέλη των νάιντις, το gentrification επέκτεινε το πεδίο του Ευόσμου, μεταμορφώνοντάς τον στην giga city που είναι σήμερα.

Οι φωτογραφίες του Πρίπορα μου προκαλούν συγκίνηση, «έχω ξανάρθει εδώ, έχω ξανάρθει» (Παύλος Παυλίδης): κορμοί πολυκατοικιών φυτεμένοι ανάμεσα σε πρασινοκίτρινους αγρούς, πυλώνες της ΔΕΗ στο Κορδελιό και χαλασμένα τρένα στο Μπεχτσινάρ, υπόγειες διαβάσεις που από Ξηροκρήνη διακτινίζουν στη Μενεμένη. Στις λήψεις του Πρίπορα η μελαγχολία είναι διάχυτη, πάντα η Δυτική Ακτή (αυτό είναι δάνειο από τον Ταρντί) είχε τα μπλουζ της και ας κολυμπά στη χαρά και την ηδονιστική ένταση ο Εύοσμος, κάθε που η αγορά του έχει White Night. Η επιλογή του Πρίπορα να σουτάρει τόσο μπλούζι τις West Side ιστορίες του ίσως έχει να κάνει και με τον χρόνο εκτέλεσης των εικόνων: η έλικα του dna της συναρμολογήθηκε τον καιρό της Covid καραντίνας, εξού και η παντελής ανυπαρξία ανθρώπων στα κάδρα. Μόνο κτηριακοί όγκοι, φύση, δρόμοι και μηχανές.

Με τον Πρίπορα ανταμώσαμε στο «Bannie», γωνία Βενιζέλου με Ολύμπου, και βρήκαμε αμέσως σημείο επαφής, πολλώ δε όταν μου δήλωσε μέλος της Φωτογραφικής Λέσχης Ντεπώ που συνεδριάζει στο «Ωραίο Ντεπό» της Βαφοπούλου (πολυαγαπημένο στέκι)! «Σκέφτηκα πως ποτέ και κανένας δεν δούλεψε τη δυτική πλευρά της Θεσσαλονίκης, ή και αν συνέβη κάτι τέτοιο, δεν έπεσε στην αντίληψή μου. Έτσι, έβαλα μπρος να πηγαινοέρχομαι και να τραβώ ασταμάτητα». 600 εικόνες σούμα βγήκαν από τις περιπλανήσεις του, εκ των οποίων οι 84 απαρτίζουν το σώμα στο West Side Story. Οι αναφορές του; Συγγένειες, επιρροές, φωτογράφοι που εκτιμά και θαυμάζει: «Θα αδικήσω πολλούς καλούς Έλληνες, δυστυχώς, όμως, εν τάχει θα αναφέρω τους Κώστα Καψιάνη, Πάρι Πετρίδη και Γιάννη Παντελίδη. Από διεθνείς, εκτιμώ τους Joel Sternfeld, Stephen Shore, Robert Adams και Nico J. Kallianiotis».

Πίσω στις εικόνες του: Ο Πρίπορας απαθανάτισε εμβληματικά σημεία της Σαλονικιώτικης Δύσης, τόπους με βαριά και πυκνή ιστορία και σημειολογία, γωνίες σαν το περίφημο κεραμιδί δημαρχείο, κάποτε της Σταυρούπολης, νυν Δήμου Παύλου Μελά ή τον ρωσοlooks like ναό του Αγίου Γεωργίου στο Ωραιόκαστρο (αν δεν σου το πουν, νομίζεις ότι είναι εκκλησιά σε συνοικία πέριξ του Κρεμλίνου), όπως και τον εμβληματικό Μητροπολιτικό της Νεάπολης. Χαλάσματα και στρατώνες-ερειπιώνες στα πρώην στρατόπεδα Καρατάσου και Παύλου Μελά, άλογα γκράφιτι δίπλα σε διαφημιστικά άλογα που προμοτάρουν εταιρείες πετρελαίου, γέφυρες που κάτω τους χάσκει ο Δενδροπόταμος, ενώ στο επάνω τους διάζωμα ρολάρουν τα αυτοκίνητα και γκαζώνει η Μοναστηρίου.

«Ο όρος “δυτικές συνοικίες” εμφανίζεται στη Θεσσαλονίκη ως ευρύς γεωγραφικός προσδιορισμός, αφού όλοι σχεδόν οι δρόμοι από την πλατεία Βαρδάρη οδηγούν παραδόξως “δυτικά”, σε περιοχές που καθόρισαν την ανάπτυξη της πόλης, παραμένοντας στη σκιά της. Σε συνοικισμούς που ζυμώθηκαν με το μεροκάματο, το όνομα των οποίων φέρει το πρόθεμα “νέο” ως αναφορά σε μια χαμένη πατρίδα. Οι δυτικές συνοικίες, με τις σκαμμένες λεωφόρους από το αδιάκοπο όργωμα των φορτηγών, εκτείνονται οικιστικά (όσες εξ αυτών φέρουν ανοιχτά πολεοδομικά όρια), εμφανίζονται πλέον πιο αυτάρκεις σε υποδομές και αγορές, μεγεθύνονται ως εφαπτόμενοι μικρόκοσμοι. Ο Πρίπορας τις διασχίζει ελλειπτικά, συλλέγοντας θραύσματα από ιστορίες ανείπωτες που επιτρέπουν τη γενίκευση χωρίς απλούστευση, από φωτογραφίες που καρτερούν υπομονετικά να γίνουν» (λίγος ακόμα Ηρακλής Παπαϊωάννου από το εισαγωγικό του καταλόγου).

Αρμενοχώρι Συκεών και Αμπελόκηποι, το σκυλάδικο Βιετνάμ παραδίπλα από την πολυαναναμενόμενη ανάπλαση της Fix Industrial area, γερανοί στο Λιμάνι, ταγκιές πίσω από τον Νέο Σιδηροδρομικό σταθμό, γκράφιτι με τα πρόσωπα όσων τους στίβαξαν στα τρένα για το Άουσβιτς να σε κοιτούν κατάματα. Το Συμμαχικό Κοιμητήριο Ζέιτενλικ και το Καθολικό των Αμπελόκηπων, το Επταπύργιο από μια εντελώς παράδοξη θέα. Ρέματα, Ανθόκηποι, οι Δίδυμοι δωδεκαόροφοι πύργοι της Λαγκαδά, Μετέωρα, Βάρνα και Μονή Λαζαριστών, βορειοδυτική είσοδος περιφερειακού και σταθμός Μετρό στην πλατεία Δημοκρατίας.

«Το West Side Story δεν είναι απλώς μια υπόθεση αστικής τοπογραφίας, ένα οδοιπορικό στις δυτικές συνοικίες της Θεσσαλονίκης. Αφηγείται μια ιστορία επιμελώς κρυμμένη, μέσα από ένα διεισδυτικό βλέμμα στο λαϊκό χωνευτήρι της πόλης, εκεί όπου οι γειτονιές μεγάλωσαν φέροντας το παράπονο της ανισότητας στον κόρφο τους. Είναι κατά μια έννοια, η αφανής πλευρά της πόλης, ίσως κάθε πόλης, στην οποία οφείλονται πολλά περισσότερα από όσα διστακτικά και όψιμα αναγνωρίζονται. Είναι ένα λοξό αλλά κατατοπιστικό καθρέφτισμα στον άλλο μας εαυτό, τον οποίο πολύ συχνά επιλέγουμε να αγνοούμε», γράφει στον επίλογό του ο Ηρακλής Παπαιωάννου.

Και τα δυτικά προάστια, τόξο, συνοικίες, πες τα όπως θες (συμπληρώνω εγώ και θα συνεχίσουν οι Led Zeppelin), πέρα από πολεοδομία είναι και ένα πολύ συγκεκριμένο συναίσθημα: There’s a feeling I get when I look to the West and my spirit is crying for leaving…