Η Θεσσαλονίκη στη Μεγάλη Οθόνη: Ελληνικές και διεθνείς παραγωγές που αξιοποίησαν την ιστορία και τα τοπόσημα της πόλης

Είναι μια από τις πλέον κινηματογραφημένες πόλεις των Βαλκανίων και της Ευρώπης, αν και συχνά παριστάνει κάποια άλλη. Η Θεσσαλονίκη των τοποσήμων, των αντιθέσεων και των χαρακτηριστικών καθημερινών στιγμών της έχει αποτελέσει τον «καμβά» για πλήθος από εγχώριες και διεθνείς παραγωγές, με κάποια από τα στιγμιότυπα αυτά να αποτελούν κλασικά πλέον καρέ της σύγχρονης αλλά και διαχρονικής σινεφίλ πραγματικότητας. Καθώς εμφανίζεται ξανά και ξανά, η πόλη μετατρέπεται η ίδια σε μια «ηθοποιό», αλλάζοντας με ευκολία την ερμηνεία της από κοσμοπολίτικη μεγαλούπολη σε παραδοσιακό λιμάνι, από προπύργιο της εργατικής τάξης σε σκηνικό εντυπωσιακών καταδιώξεων και χολιγουντιανής δράσης.

Για τους ίδιους τους Θεσσαλονικείς, πέρα από την ποιότητα των ταινιών καθαυτών, η συλλογή αυτών των στιγμών και σκηνικών αποτελεί μια πρόκληση. Η αγαπημένη γωνιά που αναγνωρίζουν, το αντίστοιχα αγαπημένο σημείο στην παραλία και στο λιμάνι, το στενό στα Λαδάδικα, η Αριστοτέλους και τα χαρακτηριστικά πλάνα με φόντο τον Λευκό Πύργο, η διαδρομή στα Κάστρα, χαρακτηριστικά στιγμιότυπα και σημεία της πόλης όπου η καθημερινότητα των πολιτών γίνεται ξαφνικά μέρος της μυθοπλασίας. Ακόμα και μέσα στις «ερμηνείες» της, η Θεσσαλονίκη αφήνει στην οθόνη ψήγματα του εαυτού της, της βιομηχανικής πλευράς και της πολυπολιτισμικής μνήμης της, των χαρακτηριστικών εκείνων που κάνουν πολλούς σκηνοθέτες να επιστρέφουν σε αυτήν.

Καθοριστικό ρόλο στη σχέση της πόλης με τον κινηματογράφο διαδραματίζει, φυσικά, και το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, ένας από τους σημαντικότερους πολιτιστικούς θεσμούς της Ελλάδας και ένα από τα ιστορικότερα κινηματογραφικά φεστιβάλ της Ευρώπης. Το Φεστιβάλ ξεκίνησε το 1960 ως «Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου» και από το 1992 απέκτησε διεθνή χαρακτήρα, φιλοξενώντας κάθε Νοέμβριο εκατοντάδες ταινίες από όλο τον κόσμο, καθώς και κορυφαίους δημιουργούς, ηθοποιούς και επαγγελματίες της έβδομης τέχνης.

Ακολουθεί μια λίστα με πρόσφατες αλλά και κλασικές ταινίες, οι οποίες είτε γυρίστηκαν στη Θεσσαλονίκη είτε, ακόμη περισσότερο, ενσωμάτωσαν τη φυσιογνωμία της ως αναπόσπαστο μέρος του σεναρίου και της κινηματογραφικής τους αφήγησης.

Το Βλέμμα του Οδυσσέα (1995)

Ένας Έλληνας σκηνοθέτης ταξιδεύει στα Βαλκάνια αναζητώντας τρεις χαμένες μπομπίνες φιλμ, σε ένα οδοιπορικό γεμάτο ιστορικές μνήμες και προσωπικές αναζητήσεις. Ο σπουδαίος Χάρβεϊ Καϊτέλ πλαισιώνεται από εξίσου σημαντικούς Έλληνες ηθοποιούς, με τις χαρακτηριστικές εικόνες του λιμανιού και του αστικού τοπίου της Θεσσαλονίκης να αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της κινηματογράφησης.

Ας περιμένουν οι γυναίκες (1998)

Το αριστούργημα του Σταύρου Τσιώλη, που μας χάρισε μερικές από τις πλέον διαχρονικές ατάκες του ελληνικού κινηματογράφου, είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τη Θεσσαλονίκη. Οι ήρωές μας, οι μικροβιοτέχνες Πάνος και Μιχάλης, ξεκινούν από την πόλη για ένα μακρύ ταξίδι προς τη Θάσο, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της ταινίας διαδραματίζεται γύρω από τη λίμνη Βόλβη, όπου μέχρι και σήμερα αναρωτιόμαστε πώς βρέθηκαν οι νεολαίοι της Νέας Δημοκρατίας. Κατά τα λοιπά, την εμφάνισή τους κάνουν ο ΠΑΟΚ, ο Βενιζέλος, ο Ψωμιάδης κ.ά., σε ένα ποτ πουρί θεσσαλονικιώτικου couleur locale, που αποτελεί το ιδανικό περιτύλιγμα για ένα φιλμ το οποίο τελικά ξεπέρασε ακόμη και τους ίδιους τους δημιουργούς του.

Μια αιωνιότητα και μια μέρα (1998)

Ένας ηλικιωμένος συγγραφέας, λίγο πριν εισαχθεί στο νοσοκομείο, αφιερώνει την τελευταία ημέρα της ελευθερίας του σε μια περιπλάνηση στους δρόμους της πόλης μαζί με ένα μικρό αγόρι. Μέσα από αυτή τη διαδρομή έρχεται αντιμέτωπος με τις αναμνήσεις, τις απώλειες και το πέρασμα του χρόνου, σε μια βαθιά ανθρώπινη και συγκινητική ιστορία. Πέρα από τον τόπο όπου εκτυλίσσεται η υπόθεση, η Θεσσαλονίκη και η ιδιαίτερη ατμόσφαιρά της αναδεικνύονται σε οργανικό στοιχείο της αφήγησης, με το αστικό τοπίο να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της ιστορίας.

Agon (2012)

Δύο αδέλφια αλβανικής καταγωγής μεταναστεύουν στην Ελλάδα, προσπαθώντας να κυνηγήσουν τα όνειρά τους μέσα από τον χώρο του ποδοσφαίρου. Στην πορεία τους, όμως, έρχονται αντιμέτωπα με τη διαφθορά, τα στημένα παιχνίδια και το οργανωμένο έγκλημα, σε μια ιστορία που αναδεικνύει τις δυσκολίες της επιβίωσης και της κοινωνικής ανέλιξης. Η Θεσσαλονίκη αποτελεί βασικό τόπο γυρισμάτων της ταινίας, με πολλές γειτονιές και χαρακτηριστικά σημεία της πόλης να λειτουργούν ως φυσικό σκηνικό και να ενσωματώνονται οργανικά στην εξέλιξη της ιστορίας.

Ουζερί Τσιτσάνης (2015)

Σε μία από τις πιο δύσκολες περιόδους της ιστορίας της Θεσσαλονίκης, το «Ουζερί Τσιτσάνης» λειτούργησε από το 1942 έως το 1946, με τον μεγάλο δημιουργό να εμφανίζεται στη σκηνή όταν δεν έπαιζε για το μεροκάματο. Όπως έλεγε και ο ίδιος: «Εκεί μέσα έγραψα τραγούδια τα οποία μετά τον πόλεμο χάλασαν κόσμο». Η ομώνυμη ταινία του Μανούσου Μανουσάκη βασίστηκε στο μυθιστόρημα του Γιώργου Σκαμπαρδώνη, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της γυρίστηκε στη Θεσσαλονίκη, αναπαριστώντας με ιδιαίτερη πιστότητα την ατμόσφαιρα της εποχής.

Ακόμα κρύβομαι για να καπνίσω (2016)

Η ταινία «Ακόμα κρύβομαι για να καπνίσω» μεταφέρει τον θεατή στο Αλγέρι του 1995, με την ιστορία να εκτυλίσσεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στους χώρους ενός γυναικείου χαμάμ. Πίσω από τις κλειστές πόρτες του, γυναίκες διαφορετικών ηλικιών και κοινωνικών τάξεων συναντιούνται, μοιράζονται τις αγωνίες, τα μυστικά και τις αντιπαραθέσεις τους, μακριά από το ανδρικό βλέμμα και τους κοινωνικούς περιορισμούς. Το μεγαλύτερο μέρος της ταινίας γυρίστηκε στη Θεσσαλονίκη, στο Μπέη Χαμάμ, γνωστό στους παλαιότερους και ως «Λουτρά Παράδεισος».

Interrail (2018)

Σε αυτή τη γαλλική παραγωγή, μια ομάδα φίλων που μόλις έχουν αποφοιτήσει από το λύκειο ταξιδεύει στην Ευρώπη με το γνωστό Interrail, το ειδικό σιδηροδρομικό εισιτήριο που αποτελεί έναν από τους ιδανικότερους τρόπους για να εξερευνήσει κανείς την ήπειρο. Μέσα από αυτή την περιπέτεια οι πρωταγωνιστές ανακαλύπτουν την αξία της φιλίας, της ελευθερίας και όλα όσα θα αποτελέσουν την πολύτιμη παρακαταθήκη του ταξιδιού τους. Ανάμεσα στις πόλεις που επισκέπτονται βρίσκεται και η Θεσσαλονίκη, με χαρακτηριστική σκηνή του trailer να αποκαλύπτει τοποθεσία μπροστά στο σύμβολο της πόλης.

Hitman's Wife's Bodyguard (2021)

Ο σωματοφύλακας Μάικλ Μπράις καλείται να ενώσει ξανά τις δυνάμεις του με τον εκκεντρικό πληρωμένο εκτελεστή Ντάριους Κίνκεϊντ και τη σύζυγό του, σε μια αποστολή με στόχο την αποτροπή μιας μεγάλης τρομοκρατικής επίθεσης. Η Θεσσαλονίκη αποτέλεσε μία από τις βασικές τοποθεσίες των γυρισμάτων, ενώ οι υπόλοιπες σκηνές γυρίστηκαν σε διάφορα μέρη της Κροατίας και της Τεργέστης.

The Enforcer (2022)

Ένας επαγγελματίας εκτελεστής της μαφίας έρχεται αντιμέτωπος με τις επιλογές της ζωής του, όταν αποφασίζει να προστατεύσει μια νεαρή γυναίκα που αποτελεί στόχο μιας ισχυρής εγκληματικής οργάνωσης. Αν και η υπόθεση διαδραματίζεται στο Μαϊάμι, μεγάλο μέρος των γυρισμάτων πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη και σε άλλες περιοχές της Κεντρικής Μακεδονίας. Οι κάτοικοι της πόλης θυμούνται ακόμη την περιοχή μπροστά από το ΚΘΒΕ να μετατρέπεται σε χολιγουντιανό σκηνικό.

Expendables 4 (2023)

Η ομάδα των Expendables επιστρέφει για μία ακόμη αποστολή υψηλού ρίσκου, καλούμενη να αποτρέψει μια διεθνή απειλή που θα μπορούσε να οδηγήσει σε παγκόσμια σύρραξη. Η Θεσσαλονίκη υπήρξε μία από τις βασικές τοποθεσίες των γυρισμάτων, με την παραγωγή να αξιοποιεί το λιμάνι, βιομηχανικούς χώρους και κεντρικούς δρόμους της πόλης. Το all-star cast με τους Σιλβέστερ Σταλόνε, Άντι Γκαρσία, Τζέισον Στέιθαμ κ.ά. άφησε το αποτύπωμά του στην πόλη, ενώ για τις ανάγκες της παραγωγής χρησιμοποιήθηκε και εξοπλισμός του ελληνικού στρατού.

The Bricklayer (2023)

Ο Άαρον Έκχαρτ υποδύεται έναν πρώην πράκτορα της CIA που αναγκάζεται να επιστρέψει στην ενεργό δράση, όταν μια αλυσίδα δολοφονιών απειλεί να προκαλέσει σοβαρή διεθνή διπλωματική κρίση. Παρότι η δράση εξελίσσεται εκτός Ελλάδας, σημαντικό μέρος των γυρισμάτων πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη, σε εμβληματικά σημεία όπως η πλατεία Αριστοτέλους, η οδός Ίωνος Δραγούμη, η Άνω Πόλη και τα Κάστρα.