Πιστεύοντας τις υποσχέσεις του μάγου-γιατρού

Ο άνθρωπος έχει μεγάλη ανάγκη για βεβαιότητα. Όταν η πραγματικότητα είναι δύσκολη, ασαφής ή ανεξέλεγκτη —ένας καρκίνος που έρχεται από το πουθενά, μια οικονομική καταστροφή, ένας πόλεμος, η ανεργία—, η ελκυστικότητα μιας εξήγησης που προσφέρει σαφή αιτία, σαφή ένοχο και σαφή λύση αυξάνεται κατακόρυφα. Γνώριζα ο ίδιος μία καλά καταρτισμένη γυναίκα που, σαν έσχατο μέσο, κατέφυγε με τη συνδρομή συγγενών σε «θεραπεία με κρυστάλλους» (μία εξευτελιστική διαδικασία), και στο γνωστό δηλητήριο του μπλε σκορπιού από την Κούβα…

Λένε πως όλο αυτό συνδέεται —μεταξύ άλλων— με την ανάγκη για «γνωστικό κλείσιμο», το γεγονός δηλαδή ότι κανείς προτιμά μια οριστική απάντηση απέναντι στην παρατεταμένη αβεβαιότητα. Το «Πάρε το δηλητήριο και θα γίνεις καλά» έχει τεράστιο ψυχολογικό πλεονέκτημα απέναντι στο, «Έχουμε πιθανότητες, παρενέργειες, εξετάσεις… και θα δούμε».

Η ευπιστία των ανθρώπων απέναντι σε απατεώνες «γιατρούς» ή άλλες παραπλανητικές υποσχέσεις βασίζεται, όπως διαβάζει κανείς, σε συγκεκριμένους ψυχολογικούς, γνωστικούς και συναισθηματικούς μηχανισμούς. Η πραγματικότητα είναι περίπλοκη, αβέβαιη και συχνά σκληρή. Ο εγκέφαλος προτιμά τις εύκολες, απόλυτες και καθησυχαστικές απαντήσεις («Θα θεραπευτείς αμέσως», «Δεν θα πληρώνει κανείς φόρους») παρά την αβεβαιότητα. Οι απατεώνες στοχεύουν στο συναίσθημα και όχι στη λογική. Η απελπισία ενός αρρώστου ή η οικονομική πίεση μεταβάλλουν τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούμε πληροφορίες: σχεδόν αδρανοποιούν την κριτική σκέψη. Περιορίζουν την προσοχή μας, αυξάνουν την παρορμητικότητά μας, και μας καθιστούν δεκτικούς σε πληροφορίες που υπόσχονται άμεση διέξοδο.

Ο απατεώνας χρησιμοποιεί έναν συνδυασμό φόβου και ελπίδας: «Κινδυνεύεις πολύ περισσότερο από όσο νομίζεις, αλλά εγώ έχω τη λύση». Γενικά οι άνθρωποι δεχόμαστε εύκολα αυτό που θέλουμε να ισχύει, ενώ ταυτόχρονα αναζητούμε, θυμόμαστε και αξιολογούμε επιλεκτικά πληροφορίες με τρόπο που να ευνοεί όσα ήδη πιστεύουμε. Η «μεροληψία επιβεβαίωσης», όπως μαθαίνουμε ότι λέγεται αυτό το πράγμα, δεν είναι κάτι που αντιμετωπίζεται εύκολα. Από την άλλη, άτομα με ελλιπείς γνώσεις σε έναν τομέα υπερεκτιμούν την ικανότητά τους να αξιολογήσουν την αλήθεια. Ούτε αυτό αντιμετωπίζεται. Και έχει μελετηθεί επισταμένως: είναι το λεγόμενο Φαινόμενο Dunning-Kruger. Για να είμαστε ακριβέστεροι: άνθρωποι με χαμηλή επίδοση σε συγκεκριμένες δεξιότητες δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν την ίδια τους την ανεπάρκεια, ακριβώς επειδή η αυτοαξιολόγηση απαιτεί εν μέρει τις ίδιες γνώσεις με την εκτέλεση του έργου.

Ακόμη, όσοι δεν έχουν επαρκείς γνώσεις για να βαδίσουν στη ζωή, μπερδεύονται πολύ εύκολα από μεγάλες και δύσκολες λέξεις, στις οποίες παραδίδονται εύκολα: όροι όπως «κβαντική ιατρική», «ενεργειακή αποτοξίνωση», «βιοσυντονισμός», «συχνότητες»  ή «ολιστική προσέγγιση» προσδίδουν μια επίφαση εγκυρότητας και επιστημονικότητας, μπροστά στην οποία νιώθει ανίσχυρος ένας άνθρωπος που δεν διαβάζει την εφημερίδα. Θύματα όμως τέτοιων πρακτικών γίνονται και εξαιρετικά μορφωμένοι άνθρωποι, ιδίως όταν βρίσκονται έξω από το πεδίο της ειδικότητάς τους ή όταν διακυβεύεται κάτι συναισθηματικά πολύ σημαντικό γι’ αυτούς. Ειδικά, δε, ένας ευφυής άνθρωπος είναι πολύ ικανός στο να κατασκευάζει εκ των υστέρων επιχειρήματα υπέρ μιας πεποίθησης στην οποία έχει ήδη συναισθηματικά επενδύσει.

Μια απογοήτευση, τέλος, από το «πολιτικό σύστημα», όταν κάποιοι αισθάνονται ότι αδικήθηκαν σχεδόν σε προσωπικό επίπεδο, τους οδηγεί στην τυφλή αποδοχή λαϊκίστικων αφηγημάτων, κι ας έχουν αποτύχει αυτά όσες φορές και αν πριμοδοτήθηκαν με τη λαϊκή αποδοχή. Το ισχυρό αφήγημα που πάνω-κάτω λέει: «Το πρόβλημα είναι απλό. Ξέρουμε ποιος φταίει. Οι ειδικοί σού λένε ψέματα. Εμείς εκπροσωπούμε τους πραγματικούς ανθρώπους, τον Λαό, το Volk. Και, ναι, υπάρχει μία εύκολη λύση. Υπάρχει, δε, και μία Τελική Λύση», ΑΥΤΟ το αφήγημα, ψυχολογικά, είναι μια εξαιρετικά αποτελεσματική κατασκευή. Καλύτερη δεν έχει.

Όλοι διαθέτουμε τις γνωστικές ευπάθειες που χρειάζεται ένας καλός απατεώνας. Το ποιος θα εξαπατηθεί εξαρτάται από το αν βρεθεί ο κατάλληλος απατεώνας, με το κατάλληλο μήνυμα, στην κατάλληλη στιγμή της ζωής μας. 

Από την άλλη, όλο και λιγότεροι νέοι έχουν τις βασικές δεξιότητες του πολίτη και του εργαζομένου, σύμφωνα με τα τεστ τής PISA. Η γενική πτώση είναι δεδομένη και δύσκολα αναστρέψιμη. Ειδικά στην Ελλάδα, το ανώτατο στρώμα επιδόσεων είναι πολύ στενό (μόλις στο 1-2%), διαμορφώνοντας ένα διπλό πρόβλημα: μεγάλη βάση χαμηλών ή τρομερά χαμηλών επιδόσεων και εξαιρετικά μικρή κορυφή. Ποιοι θα τραβήξουν το κάρο από τις λάσπες; Το ξέρουμε ήδη: αυτό το γνωστό 20%, όπως πάντα.

Ας είναι. Πάμε να δούμε μερικές άλλες ιστορίες, μικρές, μικρότερες, και ακόμη πιο μικρές. Σαν αυτές που κυλάνε μέσα μας, εν πάση περιπτώσει.

Η Θεσσαλονίκη ξαναγίνεται Reworks

Από την Τετάρτη 16 έως και την Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου επιστρέφει το Reworks, στην 22η διοργάνωσή του, και για πέντε ημέρες η Θεσσαλονίκη θα αποκτήσει και πάλι τον δικό του ήχο. Paul Kalkbrenner, Dixon, Modeselektor, Ben Klock, DVS1, Indira Paganotto, Jayda G, KiNK, Sama’ Abdulhadi, The Blessed Madonna και πολλοί ακόμη βρίσκονται στο φετινό πρόγραμμα, που απλώνεται στο LABattoir, στο BLOCK33 και, την τελευταία ημέρα, στην ταράτσα του The Met Hotel. Το Reworks ξεκίνησε το 2005 και έχει γίνει μία από τις μακροβιότερες αφιερωμένες στη σύγχρονη ηλεκτρονική μουσική ευρωπαϊκές πλατφόρμες. Κυρίως, έχει αποκτήσει οργανική σχέση με την πόλη. Ή αλλιώς, έχει γίνει μέρος του τρόπου με τον οποίο συστηνόμαστε.

Από τον Μηχανισμό των Αντικυθήρων στην τεχνητή νοημοσύνη

Μέσα στο Reworks κρύβεται φέτος και μια (ακόμη) ωραία ιστορία. Το The Talk, των Heith, Günseli Yalcinkaya και Andrea Belosi, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Είναι ένα οπτικοακουστικό έργο εμπνευσμένο από τον Μηχανισμό των Αντικυθήρων, που συνδυάζει μουσική, τεχνητή νοημοσύνη και οπτική αφήγηση. Η σύνδεση είναι σχεδόν υπερβολικά καλή για να την προσπεράσει κανείς. Ένας μηχανισμός δύο χιλιάδων ετών, που χρησιμοποιούσε ένα εξαιρετικά περίπλοκο σύστημα γραναζιών για αστρονομικούς υπολογισμούς, συναντά τις μηχανές που σήμερα προσπαθούμε να κάνουμε να γράφουν, να μιλούν, να βλέπουν και να συλλογίζονται σαν εμάς, ή περίπου σαν εμάς, ή καλύτερα από εμάς. (Μέχρι να βρεθούμε μαζί τους στην ίδια σκοινένια, αλά Ιντιάνα Τζόουνς, γέφυρα). Έχουμε την τάση να θεωρούμε την τεχνητή νοημοσύνη κάτι ριζικά καινούργιο. Η βαθύτερη όμως ανθρώπινη επιθυμία πίσω από αυτήν είναι πανάρχαια: να κατασκευάσουμε μηχανές που θα μπορούν να υπολογίζουν όσα εμείς δυσκολευόμαστε να υπολογίσουμε και να κατανοούν έναν κόσμο μεγαλύτερο από τις δυνατότητές μας. Τα υλικά άλλαξαν. Η φιλοδοξία είναι πολύ παλαιότερη.

Μια χρονοστιβάδα από 45 Θεσσαλονικείς

Υπάρχει ένας εναλλακτικός τρόπος να γράψεις την ιστορία μιας πόλης: να μην ξεκινήσεις από τα μεγάλα γεγονότα, αλλά από τους ανθρώπους της. Αυτό κάνει η «Χρονοστιβάδα», η εικαστική εγκατάσταση που φιλοξενείται έως τις 20 Σεπτεμβρίου στο MOMus — Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και βασίζεται στο ομώνυμο υβριδικό βιβλίο του δικού μας Στέφανου Τσιτσόπουλου και του Θανάση Γεωργίου, Χρονοστιβάδα. 45 ιστορίες για τη Θεσσαλονίκη από λέξεις και χαρτογλυπτική. Σαράντα πέντε πρόσωπα που έζησαν, δημιούργησαν ή απλώς άφησαν το ίχνος τους εδώ συναντιούνται μέσα από κείμενα και χάρτινες κατασκευές: άνθρωποι της ποίησης, της μουσικής, της πολιτικής, της επίσημης ιστορίας αλλά και της διπλανής πόρτας. Την Τρίτη 15 Σεπτεμβρίου, στις 19:00, η έκθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον, καθώς ανοίγει τη διαδικασία και στο κοινό.

Τι θα πει «ψηφιακό πανεπιστήμιο» το 2026;

Από τις 15 έως τις 17 Σεπτεμβρίου, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης φιλοξενεί το Learning Impact Europe 2026, μια διεθνή συνάντηση για την ψηφιακή μετάβαση της εκπαίδευσης. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, όταν μιλούσαμε για ψηφιακό πανεπιστήμιο, εννοούσαμε ηλεκτρονικά συγγράμματα, πλατφόρμες μαθημάτων, εξ αποστάσεως διδασκαλία, ψηφιακές βιβλιοθήκες κ.τ.π. Η γενετική τεχνητή νοημοσύνη έχει αλλάξει εντελώς την κλίμακα της συζήτησης. Γιατί πλέον η τεχνολογία μπορεί να συμμετέχει στην ίδια τη γνωστική εργασία του φοιτητή: να εξηγεί, να συνοψίζει, να μεταφράζει, να γράφει, να διορθώνει, να λύνει προβλήματα. Τι θα (πρέπει να) μαθαίνει και να κάνει μόνος του ένας φοιτητής σε έναν κόσμο όπου μια μηχανή μπορεί να κάνει όλη τη δουλειά μέσα σε δευτερόλεπτα; Νά το ερώτημα ποιο είναι. Και για τρεις ημέρες θα τίθεται εδώ.

Ένα πλάσμα χωρίς εγκέφαλο θυμάται

Το Physarumpolycephalum είναι ένας μονοκύτταρος οργανισμός χωρίς εγκέφαλο και χωρίς νευρικό σύστημα. Παρ’ όλα αυτά, εδώ και χρόνια καταφέρνει να δημιουργεί πονοκεφάλους σε όσους προσπαθούν να ορίσουν τι ακριβώς σημαίνει νοημοσύνη. Ξέρουμε ήδη ότι μπορεί να βρίσκει αποτελεσματικές διαδρομές προς την τροφή του και να σχηματίζει εντυπωσιακά αποτελεσματικά δίκτυα. Φέτος δημοσιεύτηκε ένα ακόμη πείραμα, αυτή τη φορά με 1.274 οργανισμούς σε τρισδιάστατα εκτυπωμένους λαβυρίνθους σχήματος Τ. Οι ερευνητές εντόπισαν, υπό συγκεκριμένες συνθήκες και σε μικρή απόσταση, μια συμπεριφορά που παραπέμπει σε βραχυπρόθεσμη χωρική μνήμη. Δεν ανακαλύψαμε ένα μονοκύτταρο που «σκέφτεται» όπως εμείς. Αλίμονο. Ούτε καν εμείς σκεφτόμαστε έτσι. Αλλά το πείραμα κάνει ακόμη δυσκολότερη μια ερώτηση που ήδη ήταν δύσκολη. Πόσο σύνθετο πρέπει να είναι ένα ζωντανό σύστημα για να πούμε ότι θυμάται; Την ίδια στιγμή που διαφωνούμε εάν μια μηχανή χωρίς εγκέφαλο μπορεί να σκεφτεί, η βιολογία μάς αναγκάζει να ξανασκεφτούμε πόσο εγκέφαλο χρειάζεται η ίδια η φύση για να παράγει συμπεριφορές που μοιάζουν γνωστικές.

Επιτέλους, οι Ντενίσοβαν αποκτούν σώμα

Για πολλά χρόνια γνωρίζαμε έναν ολόκληρο ανθρώπινο πληθυσμό σχεδόν σαν φάντασμα. Οι Ντενίσοβαν αναγνωρίστηκαν για πρώτη φορά μέσα από γενετικό υλικό ενός μικρού οστού δαχτύλου που βρέθηκε στη Σιβηρία. Ξέραμε ότι υπήρξαν, γνωρίζαμε ότι διασταυρώθηκαν με προγόνους σημερινών ανθρώπινων πληθυσμών, αλλά διαθέταμε ελάχιστα απολιθώματα για να καταλάβουμε ποιοι στο καλό ήταν. Τώρα, ευρήματα από το σπήλαιο Bianfu στη Γιουνάν της Κίνας προσθέτουν κάτι πολύ σημαντικότερο από ένα ακόμη κομμάτι DNA. Οι ανασκαφές έφεραν στο φως τμήματα κρανίου, δόντια, το πρώτο γνωστό οστό κερκίδας που αποδίδεται σε Ντενίσοβαν, και περισσότερα από 1.300 λίθινα εργαλεία. Αντιλαμβάνεται κανείς ότι η διαφορά είναι τεράστια. Η γενετική μπορεί να μας πει ότι ένας πληθυσμός υπήρξε, αλλά μόνο η αρχαιολογία μπορεί να μας πει πώς ζούσε. Εργαλεία; Ναι, εργαλεία. Ποτέ δεν ήμασταν μόνοι.

Σχέδιο του Chuang Zhao.

Η Τζούντι Χιούμαν και οι 26 ημέρες που άλλαξαν τα δικαιώματα των ανθρώπων με αναπηρία

Το Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Τορόντο άνοιξε την Πέμπτη με το Being Heumann, τη νέα ταινία της Sian Heder, που μετά το οσκαρικό CODA επιστρέφει σε μια ιστορία γύρω από την αναπηρία — αυτή τη φορά όμως μέσα από την πολιτική. Η Ruth Madeley υποδύεται την Τζούντι Χιούμαν, μία από τις σημαντικότερες ακτιβίστριες για τα δικαιώματα των ανθρώπων με αναπηρία στις ΗΠΑ. Στην καρδιά της ταινίας βρίσκεται η μεγάλη κινητοποίηση του 1977 στο Σαν Φρανσίσκο, όταν περισσότεροι από εκατό άνθρωποι με αναπηρία κατέλαβαν ένα ομοσπονδιακό κτίριο απαιτώντας από την κυβέρνηση να εφαρμόσει επιτέλους το άρθρο 504 του Rehabilitation Act, που απαγόρευε τις διακρίσεις σε προγράμματα με ομοσπονδιακή χρηματοδότηση. Η κατάληψη κράτησε 26 ημέρες και εξελίχθηκε σε ορόσημο του κινήματος. Η Χιούμαν συνέχισε για δεκαετίες τον αγώνα της και έφτασε αργότερα να υπηρετήσει στις κυβερνήσεις Κλίντον και Ομπάμα. Το Being Heumann χρησιμοποιεί σε μεγάλο βαθμό ηθοποιούς με αναπηρία, μεταφέροντας την πολιτική του θέματός του και στον ίδιο τον τρόπο παραγωγής του. Η ταινία θα βγει σε περιορισμένη κινηματογραφική διανομή στις ΗΠΑ στις 6 Νοεμβρίου και μία εβδομάδα αργότερα θα περάσει στο Apple TV.

¤ ¤ ¤

Καθώς μπήκαμε ήδη στη δεύτερη μέρα τού Ρος Ασανά, στέλνουμε θερμές ευχές στους συντοπίτες μας της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης. Η πόλη μας απλώς δεν νοείται χωρίς την ιστορία, την ψυχή και την παρουσία των Εβραίων της, που κράτησαν ζωντανό το πνεύμα της Μητέρας του Ισραήλ στους αιώνες. Φίλοι, καθώς σήμερα μαζεύεστε γύρω από το γιορτινό τραπέζι, σας ευχόμαστε το νέο έτος να φέρει υγεία, γαλήνη, προκοπή και ειρήνη στα σπίτια σας. Είθε οι μέρες που έρχονται να είναι για εσάς και τις οικογένειές σας γλυκές σαν το μήλο με το μέλι. Να αξιωθείτε πολλά χρόνια. Anyo Bueno, Próspero y Sano! Shana Tovah σε όλους σας!

Imagen / Google.

¤ ¤ ¤

Φίλοι αναγνώστες, σας ευχαριστούμε θερμά που μπαίνετε στον κόπο να μας διαβάζετε. Θερμότατες βέβαια ευχαριστίες οφείλουμε και στους αγαπημένους φίλους που γράφουν εδώ: όπως πάντα, έχουμε βιβλίο (από τον καλό βιβλιοπώλη της πόλης μας Ευριπίδη Κωνσταντινίδη), παιδικό βιβλίο (από την εκπαιδευτικό, ερευνήτρια και κριτικό Ματίνα Κυριαζοπούλου), κλασικές ταινίες (από τον γιατρό Γιώργο Παππά), έργα τέχνης (από τη μεταφράστρια και επιμελήτρια Χρύσα Φραγκιαδάκη), ιστορία ελληνικών λέξεων (από τον πολύπειρο μεταφραστή Τάκη Δρεπανιώτη), και ένα μετααποκαλυπτικό αφήγημα σε συνέχειες (από τον καλό φίλο Στέλιο Ιατρού). Και, επίσης όπως πάντα, έναν Nordic χρησμό στιγμής στο τέλος. Μην αμελήσετε να μάθετε το μέλλον σας, αν είναι κάτι που σας ενδιαφέρει.

ΥΓ. Απροπό, στείλτε μας αν θέλετε, με ένα μέιλ, φωτογραφίες της πόλης που τραβήξατε εσείς, με τα στοιχεία σας, για να τις βάζουμε εδώ, σαν εξώφυλλο.

Λέξεις, από τον Τάκη Δρεπανιώτη

Με το μετρό στην πλαζ της Αρετσούς

Είδαμε ότι μια λέξη μπορεί να ανήκει ολόψυχα στην ελληνική γλώσσα και να τη βρίσκουμε στα λεξικά της, ανεξάρτητα από την προέλευσή της και από το αν κλίνεται. Ας εξετάσουμε λοιπόν με αυτό το πρίσμα τα τρία ουσιαστικά του τίτλου. Πρώτα η Αρετσού, παράλια συνοικία της Καλαμαριάς. Η παλιά Αρετσού βρισκόταν στη Βιθυνία, κοντά στον Βόσπορο, εκεί όπου στην αρχαιότητα ήταν το Ρύσιον. Μικρασιάτες πρόσφυγες, κυρίως αλιείς, εγκαταστάθηκαν εδώ φέρνοντας μαζί τους και το όνομα. Στην ακτή δημιουργήθηκε αργότερα η οργανωμένη Πλαζ της Αρετσούς. Ναι, για όσους δεν είναι Θεσσαλονικιοί, το σωστό είναι «της Αρετσούς». Ελληνικά θεμέλια έχει, προφανώς, και το μετρό. Το πήραμε «αντιδάνειο» από το γαλλικό métro, συντόμευση του métropolitain («μητροπολιτικός σιδηρόδρομος»), που ανάγεται στη δική μας «μητρόπολη». Μπήκε στα ελληνικά μόλις τον 20ό αιώνα, αλλά ρίζωσε βαθιά: μετροπόντικας, μετρολάτρης, μετρομάχος — τα δύο τελευταία, γεννήματα του πολύπαθου μετρό της Θεσσαλονίκης. Και η πλαζ μάς ήρθε από το γαλλικό plage, με απώτερες ελληνικές ρίζες, και μαρτυρείται ήδη από τη δεκαετία του 1920, όταν άρχισαν να γίνονται μόδα οι οργανωμένες ακτές λουομένων. Η πλαζ αποδείχτηκε μάλλον τεμπέλα στη σύνθεση και σήμερα έχει ανταγωνισμό από την αγγλική beach, η οποία, περνώντας στα ελληνικά, έπιασε αμέσως δουλειά και μας έδωσε ήδη τα μπιτσόμπαρα.

ChatGPT Images / OpenAI

Τέχνη, από τη Χρύσα Φραγκιαδάκη

Latent City: Μπορεί μια πόλη να ονειρεύεται τον εαυτό της;

Η εγκατάσταση Latent City (Κρυμμένη πόλη) του Refik Αnadol δημιουργήθηκε ειδικά για τη βελγική πόλη Μπριζ, ως μέρος μιας έκθεσης παρόμοιων έργων για άλλες πόλεις. Πρόκειται για μια ψηφιακή γλυπτομορφή ύψους δέκα μέτρων, η οποία τροφοδοτείται από μια τεράστια συλλογή ιστορικών και σύγχρονων δεδομένων της πόλης —από το μεσαιωνικό πολεοδομικό της δίκτυο και τα μνημεία της, μέχρι τις καιρικές διακυμάνσεις και τους ρυθμούς των μετακινήσεων σε πραγματικό χρόνο— και, μέσω πολύπλοκων αλγορίθμων, αναδιοργανώνεται αδιάκοπα σε μια φαντασμαγορική, ονειρική ροή χρωμάτων και σχημάτων. Ο Τουρκοαμερικανός Refik Anadol (Κωνσταντινούπολη, 1985), καλλιτέχνης νέων μέσων και από τους πρωτοπόρους της «αισθητικής των δεδομένων», ζει και εργάζεται στο Λος Άντζελες. Εκπαιδεύει μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης και τα χρησιμοποιεί ως «σκεπτόμενα πινέλα». Οι επικριτές της δουλειάς του υποστηρίζουν ότι ο τεχνολογικός εντυπωσιασμός υποβαθμίζει το καλλιτεχνικό περιεχόμενο και ότι είναι υπερβολική η ανθρωπομορφική πρόσληψη της τεχνητής νοημοσύνης ως παραγωγού έργων που «ονειρεύονται και “παραισθάνονται”».  Η εγκατάσταση είναι ένα από τα δύο έργα με τα οποία εγκαινιάστηκε, στις 8 Μαΐου 2026, ο νέος εκθεσιακός χώρος BRUSK στην καρδιά του ιστορικού κέντρου της Μπριζ, και θα εκτίθεται ώς τις 8 Νοεμβρίου 2026.

Refik Anadol, Latent City, BRUSK, Bruges, 2026. Photo: Visit Bruges - © Jan Darthet

Μεγάλα φιλμ, από τον Γιώργο Παππά

Blue Velvet / Μπλε Βελούδο (Ντέιβιντ Λιντς, 1986)

12 Σεπτεμβρίου 1986, 40 χρόνια ακριβώς πριν, κάνει πρεμιέρα ένας παστέλ εφιάλτης, που παίρνει ρομαντικά τραγουδάκια εποχής και με αυτά επενδύει τα σκοτάδια της μικρής μας πόλης τής (δήθεν) αθωότητας. Γιατί, όταν επιστρέφεις ανυποψίαστος, θα βρεις κομμένα αυτιά στις πρασινάδες, κακοποιημένες τραγουδίστριες, ψυχοπαθείς γκάνγκστερ — θα βρεις και το κορίτσι που υπόσχεται φως. Ο Ντέιβιντ Λιντς εδώ παρουσιάζει στον κόσμο τον ολόδικό του κινηματογράφο, ευτυχεί σε κάθε επιλογή, Κάιλ Μακλάχλαν —νιώθεις ότι πνίγεσαι μαζί του—, Ιζαμπέλα Ροσελίνι, Λόρα Ντερν, Ντένις Χόπερ, ο Μπανταλαμέντι ντύνει με αιθέριες νότες-μαχαιριές, και στο τέλος μαθαίνεις και ότι ένας κόσμος χωρίς κοκκινολαίμηδες είναι ένας κόσμος χωρίς αγάπη.

“Blue Velvet” (1986). Courtecy of Amazon MGM studios.

Βιβλίο, από τον Ευριπίδη Κωνσταντινίδη

«Σάρκα», του David Szalay (μετάφραση Βάσια Τζανακάρη, 384 σελίδες, Εκδόσεις Ψυχογιός).

Σε ένα καταιγιστικά διαλογικό βιβλίο, ο Σόλοϊ επιλέγει την αποστασιοποιημένη αφήγηση και αφήνει στον αναγνώστη να δει σε τι μπορεί να ταυτιστεί με τον βασικό χαρακτήρα, και εντέλει αυτός να αποφασίσει από μόνος του εάν η ανθρώπινη σάρκα είναι τόσο εύθραυστη όσο θέλουμε να πιστεύουμε. Λιτό, κοφτό, εθιστικό και απρόσμενα ρεαλιστικό, σε στοιχειώνει με τις έντεχνες σιωπές του και σε οδηγεί σε πρωτόγνωρα μονοπάτια σκιαγράφησης χαρακτήρων:

Ο Ίστβαν μεγαλώνει στην Ουγγαρία, ντροπαλός και απομονωμένος, έχοντας αποξενωθεί από τους συνομηλίκους του. Βρίσκει παρηγοριά στο πρόσωπο της γειτόνισσάς του, μιας παντρεμένης γυναίκας κοντά στην ηλικία της μητέρας του. Αυτές οι συναντήσεις όμως εξελίσσονται σε μια μυστική σχέση που ο ίδιος δυσκολεύεται να κατανοήσει. Μια σειρά τραγικών γεγονότων θα τον στιγματίσει για πάντα, οδηγώντας τον σε μια ζωή καθορισμένη από την καλοσύνη —ή την ιδιοτέλεια— των αγνώστων. Καθώς τα χρόνια περνούν, ο Ίστβαν παλεύει να βρει τη θέση του σε έναν κόσμο που αλλάζει. Σημαδεμένος από τραύματα που δεν έχουν επουλωθεί και από ρόλους που δεν επέλεξε, θα βρεθεί από τη φτώχεια στην παρέα της πλούσιας ελίτ του Λονδίνου. Οι αντικρουόμενες παρορμήσεις του για αγάπη, οικειότητα, κύρος και χρήμα τού χαρίζουν αδιανόητα πλούτη, μέχρι που απειλούν να τον καταστρέψουν ολοκληρωτικά.

Παιδικό Βιβλίο, από τη Ματίνα Κυριαζοπούλου

Κατρίνα Τσάνταλη (κείμενο), Αγγελική Ρελάκη (εικονογράφηση), «Μικρό δυνατό λυκάκι» (Ιούνιος 2026, 48 σελ. 24,5 x 24,5 εκατ., ηλικία 4+, Εκδόσεις Διόπτρα).

Μια τρυφερή και βαθιά συγκινητική ιστορία για ένα μικρό λυκάκι που ξαφνικά νοσεί από έναν «δράκο» (όπως εύστοχα ονομάζεται ο καρκίνος για να μην τρομάξουν οι μικροί αναγνώστες), και βρίσκει τη δύναμη να τον αντιμετωπίσει με τη βοήθεια των γιατρών, της οικογένειας και των φίλων του. Με αισιόδοξο τρόπο μιλά για τη δύναμη και την αντοχή απέναντι στις δύσκολες δοκιμασίες, την ελπίδα και την αγάπη, ενώ παράλληλα καλλιεργεί την ενσυναίσθηση των παιδιών και την αποδοχή, βοηθώντας τα να κατανοήσουν τα συναισθήματα και τις ανάγκες ενός παιδιού που νοσεί.

THE GREAT QUIET, από τον Στέλιο Ιατρού

2. I Read Dead People

Before, I was a senior researcher in late antique and medieval palaeography—a typically underpaid specialism that would rarely impress anyone with a life, career, and true purpose. My peers had left academia, bought houses, started families; I had stayed on, and called it authenticity.

Minutes before the incident, I’d just deserted, half-heartedly, a battlefield strewn with dusty old editions, three levels underground in the Institute Archive, Room U3.2B, a realm of suffocating gloom mingled with unlight.

Rule: A man may emerge from Hades and undo the entire world with a single backward glance.

Imagen / Google.

¤ ¤ ¤

ΥΓ. Πριν φύγετε, o χρησμός μας.

Η μαντεία των ρούνων βασίζεται στο αρχαίο αλφάβητο των γερμανικών και σκανδιναβικών λαών, το Elder Futhark. Κάθε ένα από τα 24 σύμβολά του αντιπροσωπεύει συμπαντικές δυνάμεις, αρχέτυπα και έννοιες της καθημερινής ζωής. Στη σκανδιναβική παράδοση, το μέλλον δεν θεωρείται προκαθορισμένο, αλλά μία ροή πιθανοτήτων (Wyrd). Αντί να προλέγουν τη μοίρα, οι ρούνοι αποκαλύπτουν τις παρούσες ενέργειες και τις πιθανές συνέπειες των πράξεών μας. Γι' αυτό: σκεφτείτε κάτι που σας απασχολεί, πατήστε το σύμβολο, αφουγκραστείτε τα κρόταλα στη μαντική κούπα, και διαβάστε το αποτέλεσμα. Μην το κάνετε και δεύτερη φορά στη σειρά.