Μένοντας πιο νέοι καθώς μεγαλώνουμε

Σε ένα άρθρο τού TIME που έτυχε να βρεθεί μπροστά μου ενώ εγώ έκανα μακαρίως doomscrolling —κάτι που ξέρω ότι δεν πρέπει να κάνω αλλά εξακολουθώ να κάνω, καίτοι λέω όλο στους άλλους επίσης να το αποφεύγουν· άλλο αυτό—, σ’ αυτό το άρθρο τέλος πάντων που κατάφερε να τρυπώσει ανάμεσα από τα βιντεάκια με μυρμηγκοφάγους, χειροπαλαιστές, κέικ σοκολάτας, λιβανέζικο σουάρμα κλπ. —και τα κατάφερε να τρυπώσει γιατί πλέον γράφονται πολλά, πάρα πολλά κείμενα για τις μεγαλύτερες ηλικίες καθώς ο πολιτισμένος κόσμος γερνάει, και πολύ καλά κάνει και γερνάει, δεν θα κάθονται οι γυναίκες να γεννοβολάνε λες και ζούμε στη Μέση Γη: είμαστε εδώ για να περνάμε καλά, όχι για να δουλεύουμε οι μισοί και οι άλλοι μισοί να ’ναι συνέχεια με την κοιλιά στο στόμα—, διάβασα τέλος πάντων κάτι που μου άρεσε πολύ και μου έκανε μεγάλη εντύπωση: 

«Κάθε φορά που η Τρέισι Γκέντρον δίνει μια διάλεξη σχετική με το αντικείμενό της ή με το θέμα του βιβλίου της, τουλάχιστον ένας άνθρωπος την πλησιάζει στο τέλος και της λέει την ίδια ατάκα: “Είμαι 70, αλλά νιώθω 50”. Εκείνη αντιδρά ευγενικά. “Όχι”, τους λέει, “είσαι 70 και νιώθεις όπως νιώθει ένας άνθρωπος στα 70. Απλώς δεν είναι αυτό που περίμενες ότι θα νιώθεις”». 

Η Tracey Gendron τυχαίνει να είναι η πρόεδρος του τμήματος Γεροντολογίας στο Πανεπιστήμιο Virginia Commonwealth και, μεταξύ άλλων, συγγραφέας του βιβλίου «Ageism Unmasked: Exploring Age Bias and How to End It». Έψαξα λίγο το «Ageism Unmasked» και έμαθα πως εξετάζει εις βάθος «τις ρίζες και τις επιπτώσεις του ηλικιακού ρατσισμού [ή ηλικιακής προκατάληψης: ageism] στην κοινωνία», καταλήγοντας στα εξής 20 βασικά συμπεράσματα:

1. Ο ηλικιακός ρατσισμός είναι πανταχού παρών και τόσο κανονικοποιημένος στην καθημερινότητά μας, που έχει γίνει ουσιαστικά αόρατος. Εκδηλώνεται παντού, από τη νομοθεσία και τις εργασιακές πρακτικές μέχρι τα καθημερινά αστειάκια που κάνουμε μεταξύ μας.
2. Ο ηλικιακός ρατσισμός είναι από τις διακρίσεις που περνούν ευκολότερα απαρατήρητες, επειδή μεγάλο μέρος τους έχει ενσωματωθεί στην καθημερινή γλώσσα και στις κοινωνικές μας προσδοκίες.
3. Ο ηλικιακός ρατσισμός εσωτερικεύεται από τα ίδια τα άτομα. Οι άνθρωποι υιοθετούν τις αρνητικές κοινωνικές προκαταλήψεις, ντρέπονται που μεγαλώνουν, και παγιδεύονται σε μια εμμονική αναζήτηση της νεότητας. Αυτή η εσωτερικευμένη πίεση έχει αποδεδειγμένα αρνητικό αντίκτυπο στην υγεία και —όχι κατά παράδοξο τρόπο— μειώνει το προσδόκιμο ζωής.
4. Μια πιο ήπια, φαινομενικά καλοπροαίρετη μορφή ηλικιακού ρατσισμού είναι η αντιμετώπιση των μεγαλύτερων ανθρώπων ως μονίμως εύθραυστων, ανήμπορων ή ακόμη και διανοητικά περιορισμένων. Τα γηρατειά ταυτίζονται λανθασμένα αποκλειστικά και μόνο με την παρακμή, την ανημποριά (ableism) ή και κάποιου είδους αναπηρία. Ο υπερβολικά απλοποιημένος τρόπος ομιλίας προς έναν ηλικιωμένο, η αυτόματη ανάληψη αποφάσεων για λογαριασμό του, ή η πεποίθηση ότι «στην ηλικία του δεν χρειάζεται να ταλαιπωρείται», περιορίζουν την αυτονομία του 
5. Η συγκατάβαση προς έναν ηλικιωμένο πολλές φορές είναι χειρότερη από μια ανοιχτή προσβολή.
6. Η κοινωνία αντιμετωπίζει τους μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους σαν «έναν», αγνοώντας τη μεγάλη ανομοιογένεια μεταξύ τους και τις ικανότητες ενός εκάστου.
7. Τα στερεότυπα επηρεάζουν τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη δική μας ηλικία. Κατά τον «εσωτερικευμένο ηλικιακό ρατσισμό», οι άνθρωποι ενστερνίζονται τις κοινωνικές πεποιθήσεις γύρω από το γήρας και θεωρούν πολλές δυνατότητες απαγορευμένες για τους ίδιους, με προφανή συνέπεια χειρότερα αποτελέσματα σωματικής και ψυχικής υγείας.
8. Ένας άνθρωπος θεωρείται «πολύ μεγάλος» για να αλλάξει επάγγελμα, να ξεκινήσει μια σχέση, να μάθει μια ξένη γλώσσα, να χρησιμοποιεί με άνεση την τεχνολογία ή ακόμη και να ντύνεται με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Στον χώρο εργασίας, η ηλικία μπορεί να μετατραπεί σε ανεπίσημο κριτήριο πρόσληψης, προαγωγής ή απόλυσης. Στην υγεία, μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα της φροντίδας ή την προθυμία να διερευνηθούν συμπτώματα που αποδίδονται αυτομάτως στο «γήρας».
9. Το γεγονός ότι γερνάμε πρέπει να γίνεται αντιληπτό σαν μια διά βίου διαδικασία ανάπτυξης, μάθησης και προσαρμογής (βιολογικής, ψυχολογικής τε και πνευματικής: αυτό που κάποιες φορές μάς αρέσει να λέμε «ολιστικής»), και όχι σαν μια καθοδική πορεία. Η περίοδος αυτή της ζωής μας πρέπει να αναδειχθεί σαν ένα στάδιο ωριμότητας με νέες ευκαιρίες.
10. Από την άλλη, η σύγχρονη κουλτούρα εξιδανικεύει την απόλυτη ανεξαρτησία, με αποτέλεσμα η ανάγκη για φροντίδα ή λα η ίδια η παροχή της να αντιμετωπίζονται σαν αδυναμία ή αποτυχία. Στην πραγματικότητα, η αλληλεξάρτηση είναι θεμελιώδες χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης σε όλα τα στάδια της ζωής, και σε καμία περίπτωση μόνο των ηλικιωμένων, ή έστω κάποιων ηλικιωμένων.
11. Τον τελευταίο αιώνα το προσδόκιμο ζωής αυξήθηκε πολύ, και μαζί του άλλαξε το τι εννοούμε όταν μιλάμε γενικώς για την «ηλικία». Ένας σαραντάρης, ένας πενηντάρης ή ένας εβδομηντάρης σήμερα δεν έχει τον ίδιο κοινωνικό ρόλο που είχαν οι συνομήλικοί του παλιά. Μόλις έναν αιώνα πριν, τα σαράντα θεωρούνταν ηλικία ουσιαστικής φθοράς και απολογισμού· πλέον, σε ένα πολύ μεγάλο μέρος του ανεπτυγμένου κόσμου συνδέονται με επαγγελματική σταθερότητα, με νέες σχέσεις, με γονεϊκότητα που συχνά μόλις αρχίζει, και με εξαιρετικά περισσότερη φροντίδα για το σώμα. Δυο γενιές πριν, τα εξήντα σήμαιναν στην καλύτερη περίπτωση απόσυρση, και τα εβδομήντα το τέλος που πλησιάζει με γοργά βήματα, και που μάλλον καθυστέρησε στην κίνηση· ένας εξηντάχρονος σήμερα έχει μπροστά του το λιγότερο δύο καλές δεκαετίες ζωής, ενώ ένας εβδομηντάχρονος μπορεί να ταξιδεύει, να εργάζεται, να σπουδάζει, να έχει σχέση, να παίρνει θέση δημόσια επί παντός επιστητού (όχι σαν καρικατούρα γερογκρινιάρη) και να συμμετέχει στα κοινά, χωρίς να περιορίζεται στον μονοδιάστατο ρόλο του παππού ή της γιαγιάς.
12. Φευ, περισσότερα χρόνια ζωής δεν σημαίνουν αυτομάτως περισσότερα χρόνια καλής υγείας για το σύνολο του πληθυσμού. Για πολλούς, ένα σημαντικό μέρος αυτού τού «επιπλέον» χρόνου συνοδεύεται από χρόνιες παθήσεις, από πόνο, από ανάγκη φροντίδας, και από απώλεια αυτονομίας.
13. Η συζήτηση έχει μετακινηθεί από τη διάρκεια —αυτή γενικά είναι δεδομένη, είναι μια κατάκτηση— στην ποιότητα της ζωής: με ποια υγεία, με ποια οικονομική ασφάλεια, με ποια κινητικότητα, με ποιες σχέσεις και με ποια αίσθηση νοήματος θα ζήσει κανείς τα χρόνια που πράγματι προστέθηκαν στη ζωή του.
14. Τα «επιτυχημένα γηρατειά» δεν είναι πάντα «αυτό που νομίζουμε». Οι ηλικιωμένοι των διαφημίσεων που κάνουν γιόγκα στην παραλία ή ανεβαίνουν βουνά με άψογα λευκά δόντια μπορεί μεν να ενθαρρύνουν πολύ κόσμο, δημιουργούν όμως και ένα νέο πρότυπο συμμόρφωσης: οφείλεις να γεράσεις, κανένα πρόβλημα, υπό τον όρο όμως ότι δεν θα μοιάζεις γέρος: η κοινωνία δέχεται τους ηλικιωμένους όταν φαίνονται νέοι.
15. Η ηλικία αφήνει τα σημάδια της στο σώμα, αλλά το πόσο βαθιά είναι αυτά τα σημάδια εξαρτάται από την τάξη, το φύλο και το επάγγελμα. Ο άνθρωπος που δούλεψε σαράντα χρόνια σε γραφείο, με καλή πρόσβαση σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, με τακτικές άδειες και με αρκετό χρόνο για ανάπαυση, φτάνει στα (νέα) γηρατειά με πολύ διαφορετικό σώμα, και αισθητά και μετρήσιμα διαφορετική «κράση» από εκείνον που πέρασε τη ζωή του κάνοντας μια βαριά χειρωνακτική δουλειά, ή με κάποιον που μια ζωή είχε χαμηλό εισόδημα, ή με αυτόν που ζούσε σε ένα διαρκές άγχος.
16. Για τις γυναίκες, πάλι, η μεγαλύτερη ηλικία φέρνει διπλή πίεση. Πολλές έχουν πίσω τους δεκαετίες υποαμειβόμενης δουλειάς και άμισθης φροντίδας (παιδιά, γονείς, «νοικοκυριό»…) και φτάνουν στα 65 και στα 70 με χαμηλότερη σύνταξη και με μεγαλύτερη πιθανότητα οικονομικής στενότητας. Την ίδια στιγμή η εμφάνισή τους υποτιμάται περισσότερο. Ο άνδρας «ωριμάζει», η γυναίκα «γερνάει». Ο άνδρας γίνεται «γοητευτικός», η γυναίκα «γλυκιά». 
17. Η ηλικία μετριέται με τουλάχιστον τέσσερις αριθμούς. Έχουμε τη χρονολογική (αυτή της ταυτότητας), τη βιολογική (του σώματος), την κοινωνική (των προσδοκιών) και την υποκειμενική (όπως τη βιώνει ο καθένας). Συχνότατα, τα νούμερα αυτά συχνά αποκλίνουν παρασάγγας.
18. Το πώς μεγαλώνει κανείς εξαρτάται μεν από το πώς αντιμετωπίζει η κοινωνία τους μεγαλύτερους, αλλά σε μεγάλο βαθμό είναι προσωπική υπόθεση.
19. Ο κόσμος γερνά μέσα στις συνθήκες που διαμορφώνουν οι συμπεριφορές, οι νόμοι και η γλώσσα, αλλά είναι στο χέρι του να κάνει ένα βήμα παραπάνω — ή και περισσότερα.
20. Καθώς το πρόβλημα εντείνεται όσο οι κοινωνίες γερνούν δημογραφικά, η άμβλυνση του φαινομένου απαιτεί την αναγνώριση των δικών μας ασυνείδητων προκαταλήψεων, την αλλαγή της γλώσσας που χρησιμοποιούμε, και τη ριζική αναδόμηση των κοινωνικών δομών που αποκλείουν συστηματικά τους ανθρώπους με βάση και μόνο την ηλικία τους.

Συμπέρασμα: Ο ηλικιακός ρατσισμός, η προκατάληψη απέναντι στους ηλικιωμένους, είναι μια βαθιά ριζωμένη, αόρατη και εσωτερικευμένη προκατάληψη που αντιμετωπίζει το γήρας σαν παρακμή, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για μία διά βίου διαδικασία εξέλιξης, η δε αντιμετώπισή του απαιτεί την αναγνώριση της ατομικότητας και της ισότιμης αυτονομίας τού κάθε ανθρώπου (μεγάλη κουβέντα), την επαναξιολόγηση της ποιότητας ζωής πέρα από τη χρονολογική ηλικία του ατόμου (προσωπική εν πολλοίς υπόθεση, αλλά όχι μόνο), και την αποδόμηση των κοινωνικών στερεοτύπων (κάτι που γίνεται με τον χρόνο, με τη μέριμνα της Πολιτείας και με τους νόμους του κράτους· αργά μεν, καθώς η πρόοδος γερνάει αργά-αργά, αλλά γίνεται).

Υπάρχει βεβαίως και ο αντίστροφος ηλικιακός ρατσισμός (reverse ageism), που βασίζεται στην προκατάληψη ότι η νεότητα συνεπάγεται έλλειψη εμπειρίας, ανευθυνότητα ή μειωμένη κριτική ικανότητα, αλλά γι’ αυτόν άλλη φορά.

Είχα γράψει το παραπάνω σημείωμα όταν δημοσιεύτηκε στην έντυπη Athens Voice ένα μεγάλο «Αφιέρωμα στην ηλικιακή προκατάληψη: 10 συγγραφείς γράφουν για το αναπόφευκτο γήρας» σε επιμέλεια της Εύας Στάμου. Τι σύμπτωση! Μην το χάσετε. Τα λένε πολύ καλύτερα από εμάς. 

Εμείς πάλι, πάμε να δούμε τα θέματά μας. Έχουμε ΚΑΙ σήμερα πολλά και ενδιαφέροντα. Πρώτα όμως, μια ματιά στην πόλη:

Ο καιρός σήμερα στη Θεσσαλονίκη θα είναι αίθριος, με ηλιοφάνεια. Το μεσημέρι η θερμοκρασία θα φτάσει τους 26 βαθμούς. Γενικά ο καιρός αυτές τις ημέρες είναι απλώς τέλειος. Το φθινόπωρο της πάει πάρα πολύ της πόλης μας. ¤ ¤ ¤ Όπως τής πάνε και τα φεστιβάλ. Σήμερα, στο πλαίσιο των 61ων Δημητρίων, θα εμφανιστεί στις 20:30 στη Ροτόντα η βραβευμένη με Grammy Εθνική Ανδρική Χορωδία της Εσθονίας Eesti Rahvusmeeskoor, με ρεπερτόριο από την αναγεννησιακή μουσική και εντεύθεν. Είναι μία από τις 33 παραγωγές του φεστιβάλ, που φέτος απλώνεται σε 15 χώρους και θα κρατήσει έως τις 26 Οκτωβρίου. ¤ ¤ ¤ Τελευταία μέρα για την Παγκόσμια Εβδομάδα Διαστήματος στο ΝΟΗΣΙΣ. Σήμερα Σάββατο έχει έξι δράσεις: τη ζωντανή παρουσίαση «Διαστημική Αποστολή 301» στο Πλανητάριο, το «Space Show – Το σόου του Διαστήματος» με πειράματα, το οικογενειακό παιχνίδι γνώσεων «Family Space Kahoot» με δωρεάν συμμετοχή, το «Space Quiz», το «Καφέ της Επιστήμης» με τον καθηγητή Αστροφυσικής Κλεομένη Τσιγάνη για τη διαστημική κυκλοφορία και την πλανητική άμυνα, και την πρεμιέρα της νέας ταινίας «Το Διάστημα είναι πολύ cool!» ¤ ¤ ¤ Στο μεταξύ, συνεχίζεται η 17η Γιορτή Μελιού στο Πάρκο Ξαρχάκου απέναντι από τη ΧΑΝΘ. Σήμερα το πρόγραμμα αποκτά παραδοσιακό χαρακτήρα με ενημέρωση καταναλωτών από τις 11:00 έως τις 17:00 και διαδραστική επίδειξη τρύγου στις 18:00, ενώ από τις 19:00 και μετά θα έχει παραδοσιακούς χορούς από τον Λαογραφικό Όμιλο Παπάφη, τον Πολιτιστικό Μορφωτικό Σύλλογο Ευόσμου, τον Πολιτιστικό Σύλλογο Νέων Μαλγάρων και τον Σύλλογο Κρητών Ωραιοκάστρου. Στις 20:30 θα έχει κέρασμα με —τι άλλο— μέλι. ¤ ¤ ¤ Τέλος, απόψε θα έχουμε δύο δυνατές μουσικές βραδιές. Στη δυτική πλευρά το γήπεδο μπάσκετ της Ευαγγελίστριας μετατρέπεται για τρίτη χρονιά σε υπαίθρια πίστα με το μεγάλο disco party του Δήμου Νεάπολης-Συκεών, με κεντρικό πρόσωπο την Μπέσσυ Αργυράκη, ενώ στα Λαδάδικα οι θρύλοι της πανκ Buzzcocks γιορτάζουν 50 χρόνια με live στο Eightball Club. ¤ ¤ ¤ Και όλα αυτά μία μέρα μετά την αποκάλυψη, επιτέλους, των πολύχρωμων ψηφιδωτών του Γαλεριανού Συγκροτήματος, και μία μέρα πριν να ανοίξει ξανά για το κοινό μετά την αποκατάστασή του, και έπειτα από σχεδόν σαράντα χρόνια,  σαν χώρος πολιτισμού και εκθέσεων πλέον με διαχείριση από το MOMus, το ιστορικό Αλκαζάρ: το Χαμζά Μπέη, το παλαιότερο σωζόμενο ισλαμικό τέμενος της Θεσσαλονίκης: χρονολογείται από το 1467. Η επίσημη απόδοση του μνημείου στην πόλη θα γίνει σήμερα το απόγευμα, παρουσία της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη.

¤ ¤ ¤

Και πάμε τώρα, όπως κάθε Σάββατο, στις προτάσεις των φίλων που δίνουν αξία σ’ αυτή τη στήλη. Όπως πάντα, λοιπόν, έχουμε την ιστορία μιας ελληνικής λέξης, ή και περισσότερων (από τον πολύπειρο μεταφραστή Τάκη Δρεπανιώτη), ένα έργο τέχνης (από τη μεταφράστρια και επιμελήτρια Χρύσα Φραγκιαδάκη), μια κλασική ταινία (από τον γιατρό Γιώργο Παππά), βιβλίο (από τον καλό βιβλιοπώλη της πόλης μας Ευριπίδη Κωνσταντινίδη), παιδικό βιβλίο (από την εκπαιδευτικό, ερευνήτρια και κριτικό Ματίνα Κυριαζοπούλου), και ένα μετααποκαλυπτικό αφήγημα σε συνέχειες (από τον καλό φίλο Στέλιο Ιατρού). Και, επίσης όπως πάντα στο τέλος, τον γνωστό μας Nordic χρησμό στιγμής: μία Βίκινγκ νότα ανορθολογισμού. Διαβάστε όμως πρώτα τούς καλούς φίλους, σταθερούς συνεργάτες της στήλης. Ιδού:

¤ ¤ ¤

Λέξεις, από τον Τάκη Δρεπανιώτη

Μοδιστρούλα, ξέρω τι σκέφτεσαι

Πατρόν, πελότα, μεζούρα, μανεκέν, ωτ κουτύρ. Μόδα = γαλλικά. Συνήθως. Τι προβληματίζει όμως τη μοδιστρούλα μας; 

Μα, δεν είναι προφανές; Οι επιλογές της για να κλείνει ένα φόρεμα έρχονται από άλλες γλώσσες: Τα κουμπιά από τον ελληνικό κόμβο που πέρασε από κομβίον και κουμπίον. Η κόπιτσα από την τούρκικη kopça. Η σούστα, δηλαδή το ελατήριο, από τη βενετσιάνικη susta, μπήκε από παλιά στα ελληνικά. Όταν εμφανίστηκε το πρώτο, ραφτό κουμπί πίεσης, το είπαν υποκοριστικά sustina. Στα ελληνικά έδωσε μια επιπλέον σημασία για τη σούστα. Το 1885 ένας Γερμανός πατεντάρισε το Druckknopf («κουμπί πίεσης») που εφαρμόζονται με ειδικό εργαλείο. Στα ελληνικά έμεινε μόνο το πρώτο μισό ως τρουκ και σήμερα το χρησιμοποιούμε για τα κουμπιά πίεσης που δεν ράβονται. 

Να αναρωτιέται άραγε η κοπελιά αν η σούστα ήταν η λέξη του λαού και το τρουκ η λέξη της γερμανόφωνης Αυλής; Ή μήπως σκέφτεται κάτι εντελώς διαφορετικό; Σίγουρα δεν έχει οικονομικά προβλήματα — ως γνωστόν, στα παλιά χρόνια δέναν τα σκυλιά με τα λουκάνικα. Να την απασχολεί ο όμορφος πρίγκιπας που της πάτησε το γυάλινο γοβάκι και το έσπασε; Να ονειρεύεται μια καριέρα στον βωβό και ασπρόμαυρο κινηματογράφο; 

Όχι βέβαια. Σκέφτεται ότι τελικά θα κλείσει το φόρεμα με φερμουάρ — από το fermoir. Ζήτω η μόδα! Ζήτω τα γαλλικά!

ChatGPT Images / OpenAI — Τάκης Δρεπανιώτης.

Τέχνη, από τη Χρύσα Φραγκιαδάκη

Mauvaise Recette: Όταν το έργο διαψεύδει τον τίτλο του

Παρά τον τίτλο του, ο πίνακας «Mauvaise Recette» («Κακή είσπραξη») του Περικλή Πανταζή (1849-1884) γνώρισε μεγάλη εισπρακτική επιτυχία, τόσο στην αγορά της τέχνης όσο και στην κριτική αποτίμησή του. Πρωτοεμφανίστηκε σε μια δημοπρασία το 1885 και πέρασε από πολλές ιδιωτικές συλλογές πριν την πιο πρόσφατη πώλησή του, το 2008, στην εντυπωσιακή τιμή των 356.000 λιρών. Στον κατάλογο δημοπρασιών του οίκου Βonhams χαρακτηρίζεται ως «ένας από τους σπουδαιότερους πίνακες που έχουν φιλοτεχνηθεί από Έλληνα σύγχρονο καλλιτέχνη, και ένα αξιοσημείωτο επίτευγμα του ευρωπαϊκού ρεαλισμού του 19ου αιώνα». 

Ένας μουσικός του δρόμου ακουμπά σκυφτός σε έναν τοίχο καλυμμένο από διαφημιστικές αφίσες και μετρά τις πενιχρές εισπράξεις του. Η αφαιρετική, σχεδόν μονοχρωματική απόδοση της μορφής, το παιχνίδι φωτός-σκιάς στο διπλό φόντο, η συγγένειά του με τις αστικές σκηνές του Ντεγκά και του Μανέ, αποτυπώνουν τις αισθητικές αναζητήσεις της εποχής του και προαναγγέλλουν τις εικαστικές καινοτομίες της πρωτοπορίας του 20ού αιώνα. 

Ο Πανταζής (γνωστός και ως Périclès Pantazis) έζησε λίγο, αλλά άφησε αξιολογότατο έργο. Απέρριψε γρήγορα τον ακαδημαϊσμό των σπουδών του στην Αθήνα και στο Μόναχο, και ενστερνίστηκε το πνεύμα των Γάλλων ιμπρεσιονιστών, κατά τη σύντομη παραμονή του στο Παρίσι. To 1872 εγκαταστάθηκε στις Βρυξέλλες, όπου βρέθηκε στην καρδιά της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας, συμμετέχοντας σε διάφορα κινήματα. Πέθανε στις Βρυξέλλες, από χρόνια φυματίωση, δύο μήνες πριν κλείσει τα τριάντα πέντε του. Αν και θεωρείται ένας από τους θεμελιωτές του βελγικού ιμπρεσιονισμού, μαζί με τον Γκιγιόμ Φόγκελς, και από τους πρώτους Έλληνες του είδους, παρέμεινε ελάχιστα γνωστός στο ελληνικό κοινό, μέχρι το 1996 που η Πινακοθήκη Αβέρωφ, σε συνεργασία με την Εθνική Πινακοθήκη, οργάνωσε μεγάλη αναδρομική έκθεση των έργων του.·

Périclès Pantazis, Mauvaise recette, private collection. Image: Bonhams / Wikimedia Commons, Public Domain.

Μεγάλα φιλμ, από τον Γιώργο Παππά

The Trial

Η Δίκη (σκηνοθεσία Όρσον Γουέλς, 1962)

10 Οκτωβρίου του 1985 πεθαίνει ο Όρσον Γουέλς, πιθανότατα ο ευφυέστατος άνθρωπος που πέρασε ποτέ από τον κινηματογράφο, και γι’ αυτό κι ο πιο ελεύθερος στο να μην περιοριστεί, με όποιο κόστος. Η «Δίκη» του Κάφκα, αν μεταφερθεί στον κινηματογράφο, μπορεί εύκολα να περιχαρακωθεί σε ένα ύφος, σε μια ανάγνωση. Ευτυχώς την διάβασε ο Γουέλς το 1962 και μας πήρε από το χέρι σε έναν ανανεούμενα ευρηματικό και εφευρετικό λαβύρινθο διαφορετικών τόνων και βαρύτητας, διαφορετικής υπόγειας ή υπέργειας ανησυχίας. Ο Άντονι Πέρκινς χαρίζει το αλαφροΐσκιωτό του, και ταξιδεύει σε χώρους ασφυκτικούς (είτε στο μέγεθος ή στις αποχρώσεις τους ή τους κατοίκους τους) αναζητώντας… δεν έχει σημασία τι. Ο Γουέλς τον δοκιμάζει με την αγία τριάδα Ζαν Μορό, Ρόμι Σνάιντερ και Έλσα Μαρτινέλι, ο ίδιος ο Γουέλς απλώνει και μπροστά από τον κάδρο τον όγκο του, το παράλογο σε περιβάλλει σταδιακά, υπνωτικά. Ταινία σφραγισμένη από την ευφυΐα.

Βιβλίο, από τον Ευριπίδη Κωνσταντινίδη

Ένας χωρισμός

Katie Kitamura, «Ένας χωρισμός» (μετάφραση Γιώργος Μαραγκός, 240 σελίδες, Εκδόσεις Διόπτρα)

Πώς ένα εν δυνάμει κλασικό, μελοδραματικό χρονικό χωρισμού μετατρέπεται σε ένα εσωστρεφές, προσωπικό και απόλυτα ψυχολογικό αφήγημα με τη λιτή, κομψή γραφή της Κιταμούρα. Η απώλεια, συντροφική και φυσική, το πένθος και η διαχείρισή του, η απρόσμενη προδοσία και η συνειδητοποίησή της: όλα αυτά μαζί, σε πλήρη ταύτιση με την τοπογραφία του βιβλίου —το σκληρό, ψυχρό τοπίο της Μάνης—, συνθέτουν μια ελεγεία στις ανθρώπινες σχέσεις, έναν ακόμα θρίαμβο της ταλαντούχας Κιταμούρα.

«Όλα ξεκίνησαν με ένα τηλεφώνημα από την Ιζαμπέλα. Ήθελε να μάθει πού ήταν ο Κρίστοφερ και βρέθηκα στη δύσκολη θέση να της πω ότι δεν ήξερα. Θα πρέπει να της φάνηκε απίστευτο. Δεν της είπα ότι ο Κρίστοφερ κι εγώ ήμασταν σε διάσταση εδώ και έξι μήνες και ότι είχα να μιλήσω στον γιο της σχεδόν έναν μήνα». Η ανώνυμη αφηγήτρια και ο σύζυγός της Κρίστοφερ βρίσκονται σε διάσταση. Το χάσμα ανάμεσά τους ολοένα και μεγαλώνει. Χωρίς να το έχουν πει σε κανέναν, πορεύονται πλέον προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Η εξαφάνιση όμως του Κρίστοφερ σε μια απομακρυσμένη γωνιά της Ελλάδας θα αλλάξει τα δεδομένα. Με φόντο αλλά και ψυχολογικό καθρέφτη τη δύσβατη και βραχώδη Μάνη, η αφηγήτρια θα περιηγηθεί στα ερείπια του γάμου της όσο διεισδύει βαθύτερα στο μυστήριο της εξαφάνισης. Η συγγραφέας τής «Οντισιόν» (φιναλίστ για τα βραβεία Booker και Pulitzer) σκιαγραφεί τις λεπτές ρωγμές μιας σχέσης που κλονίζεται αθόρυβα. Η Katie Kitamura καταφέρνει με λεπτή ειρωνεία και επώδυνη ευκρίνεια να δώσει λογοτεχνική υπόσταση στο πένθος, τον χωρισμό και τις σκιές που εξακολουθούν να μας συνοδεύουν όταν οι άλλοι έχουν πια φύγει.

Παιδικό Βιβλίο, από τη Ματίνα Κυριαζοπούλου

«Κασσάνδρα Κουκ: Η γραφή του δράκου»

Ευλαμπία Τσιρέλη (κείμενο), Μαρία Μπαχά (εικονογράφηση), «Κασσάνδρα Κουκ: Η γραφή του δράκου» (168 σελ., διαστάσεις 14×21, ημερομηνία έκδοσης 4/5/2026, ηλικία 9+, Εκδόσεις Ίκαρος).

Ιδανικό για την προεφηβική ηλικία, το συναρπαστικό αυτό βιβλίο συνδυάζει περιπέτεια, μυστήριο, ιστορία και επιστημονική γνώση. Η ζωντανή αφήγηση της Τσιρέλη κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον του μικρού αναγνώστη, ενώ οι πληροφορίες για το Δισπηλιό της Καστοριάς, τις αρχαίες γραφές, τα μουσικά όργανα και τη δενδροχρονολόγηση εντάσσονται αρμονικά και με διόλου διδακτικό ύφος στην πλοκή. Οι χαρακτήρες της Τσιρέλη είναι οικείοι και αληθοφανείς, ενώ η ιδιαίτερη εικονογράφηση της Μπαχά με σκίτσα με μολύβι συμπληρώνει άψογα την ιστορία. Ένα ιδιαίτερα αξιόλογο ανάγνωσμα, που καλλιεργεί την περιέργεια, τη φιλομάθεια και την αγάπη για την έρευνα.

THE GREAT QUIET, από τον Στέλιο Ιατρού

6. Conversation With the Spiritual Sun

I strolled up Primrose Hill at dusk out of habit—streetlamps and traffic lights veining a 360 view of blacked-out buildings. 

Except one window, high near the park’s northern edge, burning amber, bright and steady. Not a fire—fires flicker. This held still, patient, deliberate, the kind of light that implies a hand on a switch. 

I watched until the chill won out. I’d welcome some answers but had to return. Tomorrow would have to worry about itself.

Rule: It wasn’t with blood that London streets had run, after all—or was Mother Shipton right, in some cryptic way?

Imagen / Google.

ΥΓ. Πριν φύγετε, o χρησμός μας

Η μαντεία των ρούνων βασίζεται στο αρχαίο αλφάβητο των γερμανικών και σκανδιναβικών λαών, το Elder Futhark. Κάθε ένα από τα 24 σύμβολά του αντιπροσωπεύει συμπαντικές δυνάμεις, αρχέτυπα και έννοιες της καθημερινής ζωής. Στη σκανδιναβική παράδοση, το μέλλον δεν θεωρείται προκαθορισμένο, αλλά μία ροή πιθανοτήτων (Wyrd). Αντί να προλέγουν τη μοίρα, οι ρούνοι αποκαλύπτουν τις παρούσες ενέργειες και τις πιθανές συνέπειες των πράξεών μας. Γι' αυτό: σκεφτείτε κάτι που σας απασχολεί, πατήστε το σύμβολο, αφουγκραστείτε τα κρόταλα στη μαντική κούπα, και μάθετε τι σάς απαντούν οι… αυτοί που απαντούν, τέλος πάντων. Μην το κάνετε και δεύτερη φορά στη σειρά.