Ο μικρότερος δρόμος της Καβάλας (με την πιο πυκνή ιστορία)

Από την ώρα που μπαίνεις στην ελαφριά ανηφόρα της Κύπρου, κοιτάς συνέχεια δεξιά όχι επειδή χαιρετάς τη σημαία αλλά επειδή τα κτίρια, ανεβαίνοντας τον μικρό αυτό δρόμο, τα κτίρια είναι υπέροχα, το ένα ωραιότερο και πιο εντυπωσιακό από το επόμενο, χαρακτηρισμένα διατηρητέα ΚΑΙ έργα Τέχνης.

Τα πιάνω ένα-ένα κατά σειρά μεγαλοπρέπειας: Tο «Μέγαρο Τόκκου» είναι ένα νεοκλασικό κτίριο του 1879 του οποίου ο πρώτος ιδιοκτήτης ήταν ο καπνέμπορος Δημήτριος Τόκκος -  έκτοτε άλλαξε αρκετά χέρια αλλά του έμεινε το όνομα, ήταν μάλιστα δημαρχείο ως το 1937, οπότε και μετακόμισε παραδίπλα. Το σημερινό Δημαρχείο στεγάζεται στο πρώην επίσης  μεγαλοπρεπές σπίτι του Πιέρ Χέρτζοχ, άλλου καπνέμπορου. Ο Χέρτζοχ ήταν Ούγγρος επιχειρηματίας που νοσταλγούσε την πατρίδα του και έχτισε έναν πύργο σαν Ουγγαρέζικο, απλώς στην Καβάλα, που εκείνα τα χρόνια (1890) δεν είχε ιδέα πώς είναι οι πύργοι της Ουγγαρίας. Πουλήθηκε από τον γιο του στον καπνέμπορο Αρμάνδο Κούφλερ και αγοράστηκε το 1937 από τον Δήμο Καβάλας, για να γίνει αυτό που είναι μέχρι σήμερα - Δημαρχείο. Θυμίζει μεσαιωνικό παλάτι, με πολεμίστρες, επάλξεις, πυργίσκους κλπ, κι έχει αυτούς τους τεράστιους, ψηλοτάβανους εσωτερικούς χώρους που σε παραπέμπουν σε πριγκιπικές αυλές με ιππότες, αυλικούς, δεσποσύνες και γελωτοποιούς.

Μέγαρο Τόκκου (1897) © Κωνσταντίνος Σαραϊδάρης

Στη Μονή Λαζαριστών, πλάι στο Δημαρχείο, (1888-1892), πρωτοστατούσε ο καθολικός ιερέας Ετιέν Ζουγκλά – το κτίριο, πριν γίνει Μονή, του το είχε χαρίσει ο Βαρόνος Αδόλφος Ζολνάι Βηξ, στελεχάρα σε μεγάλη εταιρεία καπνού. Η Καβάλα ως «Μέκκα του Καπνού» μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’60 φιλοξένησε πολλούς αριστοκράτες κεντρο-ευρωπαίους που άφησαν το στίγμα τους στην αρχιτεκτονική της πόλης (και ένα πρωτοφανές καπνεργατικό κίνημα, με μεγάλες εργατικές διαδηλώσεις που έγιναν στον ίδιο αυτό δρόμο, κάποιες από αυτές, πολύνεκρες…) Στο πρόπυλο της Μονής είναι το «σύμπλεγμα του Αγίου Βικεντίου», ένα συγκινητικό άγαλμα του ιδρυτή του Τάγματος των Λαζαριστών,  που έδωσαν τη θέση τους στο Γαλλικό Σχολείο, και σήμερα πια, στον καθολικό ναό του Αγίου Παύλου.

Μονή Λαζαριστών, 1888-92 © Κωνσταντίνος Σαραϊδάρης

Ο Βηξ, μια και είχε πάρει φόρα, έχτισε το 1906 και το Μέγαρο Βηξ, ένα κτίριο το οποίο επίσης άλλαξε πολλά χέρια – το αγόρασε μια Αμερικάνικη εταιρεία καπνεμπόρων, το 1926, και σήμερα πια ανήκει στον Δήμο. Έχει στοιχεία Γοτθικού ρυθμού, μεγάλα μακρόστενα παράθυρα και μπαλκόνια με πέτρινους στύλους αντί για κάγκελα. Στα σίξτις έμενε εκεί μια φίλη της μαμάς μας κι έχω πάει μαζί της «για τσάι» στην κυρία Οδέττη, θυμάμαι τη μυρωδιά των ξερών καπνόφυλλων, πανταχού παρούσα στην Καβάλα τότε, μέσα σε ένα επιβλητικό σαλόνι με βελούδινα έπιπλα και ωραία γύψινα διακοσμητικά στο ταβάνι.

Μέγαρο Βηξ © Κωνσταντίνος Σαραϊδάρης

Η Μεγάλη Λέσχη (1910) ενσωματώνει στοιχεία της αρχαιοελληνικής παράδοσης με διακοσμητικά μοτίβα τα οποία, παραδόξως, δένουν μια χαρά με το όλο, βαρύ, σχεδόν γερμανόφωνο κτίριο και τα νεοκλασικά κτίρια του δρόμου. Οι αίθουσές του, που στέγαζαν κατά καιρούς από γραφεία μέχρι μάλλον άλλα γραφεία, είναι τεράστιες, με μεγάλους παλιούς καθρέφτες και έξι περίτεχνες, ροκοκό πορσελάνινες σόμπες, κανονικά έργα τέχνης. Εδώ γινόντουσαν χοροί στα σίξτις, και στις Απόκριες οι γονείς μας έφερναν «κοτιγιόν», μικρά σακουλάκια με σερπαντίνες και κομφετί, μετά από κάθε Αποκριάτικο «μπαλ-μασκέ». (Το ‘84 ο τότε Δήμαρχος, με ομάδες νέων, στην 11η επετείου του Πολυτεχνείου, κατέλαβαν συμβολικά το κτίριο και το μετέτρεψαν σε Δημοτική Βιβλιοθήκη, ως το 2003). Ο Σκακιστικός Όμιλος Καβάλας, με πολλές επιτυχίες και μεγάλους πρωταθλητές στο ενεργητικό του, είχε οργανώσει τους θερινούς αγώνες του και φέτος το καλοκαίρι στη Μεγάλη  Λέσχη, με συμμετοχή σκακιστών από όλο τον κόσμο. Ο όμιλος δημιουργήθηκε το 1983 με πρωτοβουλία του τότε προέδρου του Συνδέσμου Φίλων Γραμμάτων και Τεχνών, Βασίλη Θεοδωρίδη, κι έχει αναδείξει 21 πρωταθλητές/πρωταθλήτριες της πόλης για 49 φορές παρακαλώ, εκτός που είναι διάσημος διεθνώς και έχει βάλει την Καβάλα στον παγκόσμιο χάρτη χάρη στο σκάκι της.

Μεγάλη Λέσχη (1910) © Κωνσταντίνος Σαραϊδάρης

Τόσο η Μεγάλη Λέσχη όσο και τα διπλανά της κτίρια θα μπορούσαν να βρίσκονται άνετα στη Βιέννη, αλλά κάπως ταιριάζουν τέλεια στο λαμπερό, θαλασσινό φως της Καβάλας.

Στο τέλος της Κύπρου βρίσκεται η Στέγη Φίλων Γραμμάτων και Τεχνών, ιστορικό κτίριο, όχι μόνον ως προς την αρχιτεκτονική του παρά επειδή στέγαζε από το 1951 τον Σύνδεσμο Φίλων Γραμμάτων και Τεχνών, με έντονη πολιτιστική δράση, με χιλιάδες διαλέξεις, ομιλίες, συναυλίες και παραστάσεις, το κτίριο όμως δυστυχώς το έχει τσιμπήσει η Μητρόπολη σήμερα, για να το μετατρέψει σε Κειμηλιαρχείο - εκθετήριο εκκλησιαστικών/θρησκευτικών κειμηλίων, άσχετα με τις αντιδράσεις των ντόπιων. Η Στέγη, που έχει γράψει πολιτιστική ιστορία σε αυτήν την άκρη της οδού Κύπρου, δεν θα είναι πια εδώ.

Στέγη Φίλων Γραμμάτων και Τεχνών © Κωνσταντίνος Σαραϊδάρης

Η Καβάλα έχει πολλά νεοκλασικά, διατηρητέα και ιστορικά κτίρια, εκτός από τις περίφημες καπναποθήκες. Κάποια από αυτά τα κτίρια συντηρούνται, κρατιούνται ζωντανά και λειτουργικά, ενώ κάποια άλλα διαλύονται σιγά-σιγά με τα χρόνια, μια κι είναι αιωνόβια ήδη. Πάντως η οδός Κύπρου, με τα ζωηρά καφέ και τον Δημοτικό Κήπο στα πόδια της, εξακολουθεί να είναι αυτό που λένε «ένα ζωντανό μουσείο» κτιρίων που εικονογραφούν την ιστορία της πόλης από τα 1800 μέχρι σήμερα.