Skip to main content
Home

Main navigation

  • CITY
  • CULTURE
  • LIFE
  • STYLE
  • NEWS
Athens Voice

Main navigation

  • CITY
  • CULTURE
  • LIFE
  • STYLE
  • NEWS
Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης και το Επιχειρείν: τράπεζες, καπνοί, μνήμες, σαμπάνιες και Kodak
© Πέτρος Παπακυριακού
CITY
facebook sharing button
twitter sharing button
messenger sharing button
email sharing button

Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης και το Επιχειρείν: τράπεζες, καπνός, μνήμες, σαμπάνιες και Kodak

Η οικονομική ιστορία της Θεσσαλονίκης μέσα από μία έκθεση του Εβραϊκού Μουσείου

Στέφανος Τσιτσόπουλος
Στέφανος Τσιτσόπουλος | 28.09.2026

Στην έκθεση «Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης και το Επιχειρείν: Η συμβολή τους στην οικονομική ανάπτυξη της πόλης», του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης

Παλιές διαφημίσεις για φωτογραφικές μηχανές και δίσκοι βινυλίου 78 στροφών, εμπορικά σήματα, σφραγίδες μεγάλων τραπεζικών οίκων, εταιρείες καπνού και τυπογραφεία. Αποδείξεις με την υπογραφή ιστορικών οικογενειών, εργοστάσιο Αλλατίνη και Φραγκομαχαλάς, Λιμάνι και Μοδιάνο, Μπενβενίστε, Μισραχή, Μόλχο, Κούνιο, Σαπόρτα. Συναλλαγές σε γαλλικά φράγκα, οθωμανικές λίρες, δηνάρια, τεκμήρια και ιστορίες: Περιπλανιέμαι στο Τζεντίντ Χάνι, όπως λεγόταν το κτήριο όπου στεγάζεται το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης. Στον κόσμο της έκθεσης «Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης και το Επιχειρείν: Η συμβολή τους στην οικονομική ανάπτυξη της πόλης».

© Πέτρος Παπακυριακού
© Πέτρος Παπακυριακού
© Πέτρος Παπακυριακού

Στεγάστηκαν εδώ στο Τζεντίντ, κατά καιρούς, δύο πολύ σημαντικές επιχειρήσεις: η Τράπεζα Αθηνών (1906 - 1925) και η γαλλόφωνη εβραϊκή εφημερίδα «L’Independent» (1909 - 1941). Το Εβραϊκό Μουσείο είναι ένα από τα λίγα οικοδομήματα του κέντρου της Θεσσαλονίκης που επιβίωσαν από τη μεγάλη πυρκαγιά του 1917 και εγώ διαβάζω και κρατώ σημειώσεις για αυτό που ακολουθεί, ένα ταξίδι στη Θεσσαλονίκη του χωροχρόνου… Τανζιμάτ.

Τελετή εγκαινίων των μύλων Αλλατίνη (Αρχείο Γιάννη Μέγα)

Τανζιμάτ αποκαλείται η Οθωμανική Περίοδος που το 1838 εγκαινιάζει τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις και την υπογραφή διεθνών εμπορικών συμφωνιών με τις ισχυρές ευρωπαϊκές δυνάμεις της εποχής. Τότε είναι που ξεκινά μια χρυσή και ανθηρή περίοδος για την οικονομία της Θεσσαλονίκης, μιας και, χάρις στη δραστική μείωση των δασμών, άνοιξαν ασύλληπτοι εμπορικοί δρόμοι για την πόλη και το λιμάνι.

© Πέτρος Παπακυριακού

Λίγο μετά, το 1863, η Αυτοκρατορική Οθωμανική Τράπεζα (Banque Impériale Ottomane) ίδρυσε στα μέρη μας το παράρτημα που άλλαξε άρδην την οικονομία της Θεσσαλονίκης. Η ημερομηνία θεωρείται σημείο καμπής για την οικονομική ανθοφορία της πόλης, καθώς η τράπεζα συνηγόρησε στην άρθρωση ενός τραπεζικού πλέγματος - χρηματοδότη μεγάλων έργων υποδομής: ηλεκτρισμός, ύδρευση, καπνά, μεταξουργία, ζυθοποιία, η Θεσσαλονίκη του τέλους του 19ου αιώνα απογειώνεται, ενώ στις αρχές του 20ού; Ακόμα καλύτερα: Το 1909, όταν ο έλεγχος της τράπεζας πέρασε στη γαλλική Sociét, η Banque de Salonique ανέπτυξε ένα εντυπωσιακό δίκτυο υποκαταστημάτων που απλωνόταν στη Μακεδονία, τη Θράκη, τη Σμύρνη, την Τραπεζούντα και τη Βηρυτό.

Καρτ ποστάλ του εργοστασίου Ιούτης Τόρρες Α.Ε. (Αρχείο ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ)
Τραπεζογραμμάτια της Τράπεζας της Θεσσαλονίκης

Θεσσαλονίκη όπως λέμε χρηματοοικονομικό κέντρο της Ανατολικής Μεσογείου, ιστορίες πλούτου και τραπεζικής επιχειρηματικότητας, περιπλανιέμαι, διαβάζω, μαθαίνω, μετρώ: Τράπεζα Αμάρ (Amar Bank) και Σαλόνικα-Παλαιστίνη Α.Ε., με πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου τον Σιμών Μπουρλά, Ηνωμέναι Τράπεζαι Μπενβενίστε και Βιομηχανίας Α.Ε., Τράπεζα Ένωσις (Union Bank) των Ιωσήφ και Αλμπέρτο Νεχαμά, Μάρκο Μοσσερί, Γιεσούα Περαχία και Αλμπέρτο Ματαράσσο. Πρέπει να πάτε, πρέπει να δείτε, πρέπει να το κάνετε αυτό το ταξίδι στον χρόνο και στα μεγάλα έργα αστικής υποδομής που μεταμόρφωσαν την εικόνα της πόλης πριν τον Μεσοπόλεμο. Γιατί απότοκο των παραπάνω τραπεζών που ανάφερα ήταν και οι συμπράξεις διεθνών κεφαλαίων που έφτιαξαν σιδηρόδρομους, λιμενικά έργα, δίκτυα τροχιοδρόμων, ηλεκτροφωτισμού και ύδρευσης.

Εκτός από το τραπεζικό, στην έκθεση παρελαύνει και το καπνικό, όπως το Régie des Tabacs, ένα εργοστάσιο στην περιοχή Ρεζί Βαρδάρ, πρότυπο βιομηχανικής μονάδας που παρασκεύαζε 30 εκατομμυρία τσιγάρα ετησίως. Οι Εβραίοι επιχειρηματίες της Θεσσαλονίκης επένδυσαν συστηματικά στη δημιουργία σύγχρονων εργοστασίων υφαντουργίας, μεταλλουργίας και ειδών λαϊκής κατανάλωσης, Νέον Νηματουργείον Θεσσαλονίκης (Nouvelle Filature de Salonique), Εργοστάσιον Ιούτης «Τόρρες» Α.Ε., Μακεδονική Καρφοβελονοποιία & Συρματουργία Α.Ε., Εταιρεία Εισαγωγής Μαλλίνων Υφασμάτων «ΑΛΒΙΩΝ» Α.Ε., Γενική Καλτσοποιία «ΓΕΚΑ» Α.Ε. Ανατολικοί Σιδηρόδρομοι (Compagnie d'Exploitation des Chemins de Fer Orientaux), με υπογραφή Βαρώνος Maurice de Hirsch.

Μύλοι Αλλατίνι

Η περίοδος από το 1912 έως το 1940, υπήρξε εποχή βαθιών πολιτικών, εδαφικών και κοινωνικών μετασχηματισμών, η ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης στο Ελληνικό Κράτος μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912 - 1913, σε συνδυασμό με το ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, άλλαξε ριζικά το οικονομικό πλαίσιο. Η χάραξη νέων κρατικών συνόρων είχε ως αποτέλεσμα την αποκοπή της Θεσσαλονίκης από τη φυσική βαλκανική ενδοχώρα, με αποτέλεσμα να κλείσουν παραδοσιακές αγορές αιώνων. Πολλές από τις παραπάνω εμπορικές επιχειρήσεις που ανέφερα πέρασαν μια επίπονη διαδικασία αναπροσαρμογής, με την κατάσταση να γίνεται ακόμα πιο δραματική τον Αύγουστο του 1917: η καταστροφική πυρκαγιά αποτέφρωσε το μεγαλύτερο μέρος του ιστορικού και εμπορικού κέντρου της πόλης. Εκατοντάδες εβραϊκές επιχειρήσεις, τράπεζες, στοές και καταστήματα καταστράφηκαν ολοσχερώς, ωστόσο, η επιχειρηματική τάξη επέδειξε πρωτοφανή προσαρμοστικότητα και δυναμισμό. Παράλληλα, η άφιξη και εγκατάσταση των εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων από τη Μικρά Ασία, τον Πόντο και την Ανατολική Θράκη μετά το 1922 μετασχημάτισε τη δημογραφική δομή, αλλά ταυτόχρονα προσέδωσε νέα εργατική και επιχειρηματική δυναμική στην οικονομία της πόλης. Μέσα από τη συνύπαρξη, τις συνέργειες αλλά και τον ανταγωνισμό ανάμεσα στο ντόπιο εβραϊκό και το νέο προσφυγικό στοιχείο, η Θεσσαλονίκη κατάφερε να ανασυγκροτηθεί και να παραμείνει το αδιαμφισβήτητο οικονομικό και βιομηχανικό κέντρο της Βόρειας Ελλάδας. Μέχρι την τραγική περίοδο της γερμανικής Κατοχής και τα τρένα για το Άουσβιτς…

© Πέτρος Παπακυριακού

Αυτά θα δείτε να ξετυλίγονται στο Τζεντίντ Χάνι – Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης: ιστορίες μιας έκθεσης με ακλόνητα πειστήρια κοσμοπολιτισμού, οικονομικής ακμής και «μια φορά κι έναν καιρό, όταν αυτή η πόλη ήταν μια άλλη πόλη».

«Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης και το Επιχειρείν: Η συμβολή τους στην οικονομική ανάπτυξη της πόλης» στο Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης (Αγίου Μηνά 11). Σε συνδιοργάνωση με την Εταιρεία Διοίκησης Επιχειρήσεων Βόρειας Ελλάδας.
Επιμέλεια: Δρ.Ξένια Ελευθερίου, επιστημονική υπεύθυνη του Εβραϊκού Μουσείου.
Φωτογραφίες και τεκμήρια: ιδιωτικό αρχείο Γιάννη Μέγα και προπολεμικό Αρχείο του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης.
Η έκθεση, που θα διαρκέσεις έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026, βασίστηκε στο βιβλίο του Γιάννη Μέγα & Δημήτρη Τάκα με τίτλο «Μετοχές και Ομόλογα Μακεδονία - Θεσσαλονίκη 1870 - 1940» (εκδόσεις Καπόν).

Θερμές ευχαριστίες στον συλλέκτη και ερευνητή Πέτρο Παπακυριακού, ο οποίος φωτογράφησε επίλεκτα και λεπτομέρειες σημεία της έκθεσης.

  • εβραϊκό μουσείο
  • έκθεση

Δείτε ακόμα

Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης και το Επιχειρείν: τράπεζες, καπνοί, μνήμες, σαμπάνιες και Kodak
CITY
Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης και το Επιχειρείν: τράπεζες, καπνός, μνήμες, σαμπάνιες και Kodak
Στέφανος Τσιτσόπουλος 28.09.2026
Η Ισμήνη Τορνιβούκα είχε μια ιδέα: Silent Book Party ή τι διαβάζεις απόψε;
CITY
Η Ισμήνη Τορνιβούκα είχε μια ιδέα: Silent Book Party ή τι διαβάζεις απόψε;
Στέφανος Τσιτσόπουλος 24.09.2026
Cosmo-polis: Όταν η Θεσσαλονίκη φόρεσε τις αναμνήσεις της στη Λεωφόρο Νίκης
CITY
Cosmo-polis: Όταν η Θεσσαλονίκη φόρεσε τις αναμνήσεις της στη Λεωφόρο Νίκης
Σοφία Μαρία Βαμβακά 23.09.2026
Ολίγη κίνηση της πόλης: Η Θεσσαλονίκη της Εύης Καρκίτη
CITY
Ολίγη κίνηση της πόλης: Η Θεσσαλονίκη της Εύης Καρκίτη
Στέφανος Τσιτσόπουλος 21.09.2026
Κήποι του Πασά: Ένα «πράσινο» αίνιγμα στο κέντρο της πόλης
CITY
Κήποι του Πασά: Ένα «πράσινο» αίνιγμα στο κέντρο της πόλης
Ελένη Τρούγκου 17.09.2026
Θεσσαλονίκη 1876: Δύο φόνοι, μια απαγωγή και μια διεθνής κρίση
CITY
Θεσσαλονίκη 1876: Δύο φόνοι, μια απαγωγή και μια διεθνής κρίση
Μιμή Φιλιππίδη 16.09.2026
Thess Voice
  • CITY 
  • CULTURE 
  • LIFE 
  • STYLE 
  • NEWS 
Athens Voice
  • VOICE RADIO 
  •  
  •  
  •  
Created by Athens Voice S.A