Σταύρος Τζίμας, «Η κληρονομιά της Νυρεμβέργης»: Ρεπορτάζ και μαρτυρίες ογδόντα χρόνια μετά την καταδίκη των Ναζί ηγετών

Το καλοκαίρι του 2025 ο δημοσιογράφος Σταύρος Τζίμας ταξίδεψε στη Νυρεμβέργη, που δεν του ήταν άγνωστη: «Έφηβος, έζησα αρκετά χρόνια στην “πόλη των παιχνιδιών”, κοντά στους γονείς μου που εργάζονταν εκεί ως Gastarbeiter. Εκείνο για το οποίο δεν είχα ιδέα τότε, ήταν ότι η Νυρεμβέργη κουβαλούσε ένα τόσο βαρύ φορτίο, ότι εκεί γράφτηκε ο επίλογος της μεγαλύτερης τραγωδίας που γνώρισε η ανθρωπότητα τον 20ό αιώνα εξαιτίας της ναζιστικής λαίλαπας. Το μόνο που ήξερα ήταν ότι η οικοδομή στην οποία νοίκιαζαν οι δικοί μου, και κάποιοι Έλληνες και Τούρκοι μετανάστες, στα σύνορα της Νυρεμβέργης με τη μικρότερη πόλη Φιρτ, ήταν ερειπωμένη από την “εποχή του Χίτλερ”. Και δεν ήταν η μόνη: ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα στην παλιά πόλη παρέμεναν κουφάρια από τους βομβαρδισμούς των συμμάχων. Επέστρεψα, λοιπόν, ψαγμένος πλέον, σχεδόν πενήντα χρόνια αργότερα, για ένα οδοιπορικό στους βωμούς λατρείας του Ναζισμού. Πήγα στο κτίριο που έγινε η δίκη των πρωτοπαλίκαρων του Χίτλερ, στο στάδιο όπου οι υπνωτισμένοι οπαδοί του εθνικοσοσιαλισμού αποθέωναν τον ηγέτη τους κραυγάζοντας “ένας λαός, ένας αρχηγός”, στους χώρους των συνεδρίων, στα στέκια των Ναζί, μίλησα με τους ανθρώπους για το τότε και το τώρα. Τι θυμάται σήμερα η Νυρεμβέργη από τις ένδοξες εκείνες μέρες που είχε καταστεί η “Μέκκα του Εθνικοσοσιαλισμού”; Και τι λένε οι άνθρωποι, η ηγεσία τους, για τη δική που έκανε την πόλη τους επί ένα χρόνο επίκεντρο του παγκόσμιου ενδιαφέροντος; Τι ψηφίζει σήμερα, σε μια περίοδο που η κρυπτό(;)-χιτλερική ακροδεξιά επελαύνει στη Γερμανία, βάζοντας πλώρη για την εξουσία, η Νυρεμβέργη; Το υλικό που συγκέντρωσα έγινε ειδική έκδοση εξήντα τεσσάρων σελίδων, που κυκλοφόρησε με την “Καθημερινή” στις 23 Νοεμβρίου 2025, και θέλω να ευχαριστήσω τον Αλέξη Παπαχελά, που εκτίμησε και τίμησε τη δουλειά μου. Σκέφτηκα ότι θα είχε νόημα να το προχωρήσω, καθώς δεν βρήκα να υπάρχει κάτι αντίστοιχο στην ελληνική βιβλιογραφία. Εμπλούτισα, λοιπόν, την έρευνα και με άλλες ενδιαφέρουσε μαρτυρίες, στοιχεία, αναλύσεις, και τα υπόλοιπα ανέλαβαν ο εκδότης του Επίκεντρο Πέτρος Παπαρσαραντόπουλος, ο γραφίστας Θανάσης Γεωργίου και ο επιμελητής Γιάννης Κοτσιφός».

Έτσι, το οδοιπορικό του Σταύρου Τζίμα στη Νυρεμβέργη των παιδικών του χρόνων και μάλιστα 80 χρόνια μετά την περίφημη Δίκη, τυπώθηκε σε βιβλίο. Παρόλο που τα πάντα για αυτήν τη Δίκη έχουν καταγραφεί και αναλυθεί εκτενώς από νομικούς, ιστορικούς και εκατοντάδες έγκριτα τηλεοπτικά αφιερώματα, ταινίες και ντοκιμαντέρ βασισμένα στα πρακτικά της, ο Τζίμας κατάφερε να ξεφύγει από τα γνωστά και τετριμμένα, τολμώντας ένα κοινωνικοπολιτικό σχόλιο, μέσω του ρεπορτάζ του, που μεταφέρει τον σφυγμό της Νυρεμβέργης από το τότε στο τώρα.

Η επιστροφή του με την ιδιότητα του έμπειρου και μάχιμου ρεπόρτερ φωτίζει ανθρώπινες ιστορίες μέσω της αναζήτησης και κάποιων τοπικών μαρτυριών που δεν καταγράφονται στα επίσημα βιβλία ιστορίας, ή τουλάχιστον έως τώρα δεν υπέπεσαν στη δική μου αντίληψη. Όπως, φερ’ ειπείν, η ιστορία του αρχιλοχία Τζον Γουντς, του δήμιου που πέρασε τη θηλειά σε δέκα από τους ανώτατους αξιωματούχους της ναζιστικής Γερμανίας. Ή το χρονικό του μεγιστάνα Ναζί που έγινε μεταπολεμικά πρόξενος της Ελλάδας στη Νυρεμβέργη, ή του Αντρέι Βισίνσκι, του σοβιετικού εισαγγελέα των Δικών της Μόσχας του ‘36, που έστειλε στο απόσπασμα και στα γκουλάγκ εκατοντάδες χιλιάδες διαφωνούντες με τον Στάλιν, και με την παρουσία του εκεί, εκείνες τις μέρες (περιφερόταν ολότελα μεθυσμένος), αναστάτωσε τους Συμμάχους.

Ο Τζίμας διηγείται ακόμα την ιστορία της Ελληνίδας Αλεξάνδρας Ανδρούσσου, που συμμετείχε στην ανάκριση του Γκέρινγκ και συναντά και τον Θόδωρο Ραδίσογλου, τον έλληνα διερμηνέα που «αναπνέει» ακόμα και σήμερα την ατμόσφαιρα της Δίκης. Βρίσκει στοιχεία για τον απαγχονισμό του δήμιου των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, «κερνάει» την ιστορία της πανέμορφης Έλις -Κόκκινη Ζακέτα- Ντιρκς (σενάριο για ταινία), και καταφέρνοντας να συνδυάσει την επιστημονική ακρίβεια της ιστορικής έρευνας με ένα εις βάθος «Τζιμικό» ρεπορτάζ. Να μην ξεχνάμε ότι στην περίπτωσή του έχουμε να κάνουμε με τον ορισμό του Μίστερ «Επάγγελμα Ρεπόρτερ», οπότε παρέδωσε ένα άψογο βιβλίο.