Ταΐζοντας τις αδέσποτες γάτες της πόλης

Σήμερα η μέρα ανήκει στις γάτες. Η 8η Αυγούστου καθιερώθηκε σαν Παγκόσμια Ημέρα Γάτας το 2002, και συνδέεται με την υπεύθυνη φροντίδα, την προστασία και την καλύτερη κατανόηση της συμπεριφοράς της γάτας. Βέβαια, όταν λέμε «γάτας», εννοούμε αυτήν που ξαπλώνει δίπλα μας στον καναπέ, που κοιμάται στο κρεβάτι μας, που ζει μαζί μας κι εμείς μαζί της. Δεν εννοούμε αυτές που ζουν στον δρόμο.

Οι γάτες που ζουν στον δρόμο έχουν ένα προσδόκιμο όριο ζωής που δεν ξεπερνά τα δύο με τρία χρόνια. Ένα μικρό ποσοστό θα φτάσει το πολύ τα 5 χρόνια. Τόσος καιρός τούς δίνεται έξω. Οι ίδιες ακριβώς γάτες θα ζούσαν περί τα 15 επιπλέον χρόνια εάν ζούσαν σε ένα σπίτι. Οι αδέσποτες γάτες πεθαίνουν από διάφορα λοιμώδη νοσήματα (αυτός είναι ο πρώτος και κύριος λόγος), από υποσιτισμό και αφυδάτωση, από τις κακουχίες και από τις ακραίες καιρικές συνθήκες, από τραυματισμό που προήλθε από άλλες γάτες ή από σκύλους, και βέβαια από τροχαία δυστυχήματα, ή επειδή τις κακοποίησε ή τις δηλητηρίασε ένας άνθρωπος.

Οι αδέσποτες γάτες στην πόλη μας, και γενικά στην Ελλάδα, είναι πάρα πολλές, και ποτέ δεν έγινε ένα σοβαρό, μεγάλο πρόγραμμα για να περιοριστούν. Τα πλάσματα αυτά ζουν, και θα συνεχίσουν να ζουν, ανάμεσά μας, δίπλα μας, στις γειτονιές μας, και θα συνεχίσουν να πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα. Και βέβαια θα συνεχίσουν να υποφέρουν.

Κάποιες από τις γάτες της Θεσσαλονίκης, όλες τους με όνομα, όλες τους βαφτισμένες, είναι πιο τυχερές από τις υπόλοιπες, γιατί τις περιποιούνται οι άνθρωποι που μεριμνούν για τα αδέσποτα της γειτονιάς τους. Οι άνθρωποι αυτοί είναι οι λεγόμενοι φροντιστές ή «ταϊστές», εθελοντές όλοι τους, γυναίκες κατά το μεγαλύτερο ποσοστό, που δεν αντέχουν να βλέπουν τις γάτες δίπλα τους εξαθλιωμένες, άρρωστες και πεινασμένες. Μάλιστα, οι περισσότεροι αυτοί άνθρωποι δεν ταΐζουν μόνο τις γάτες, αλλά τις στειρώνουν, και τις πιάνουν για να τις πάνε στον κτηνίατρο όταν τις δουν άρρωστες.

Η φίλη Μαρία Κοντού είναι ταΐστρια εδώ και πολλά χρόνια. Έχει ιδιαίτερη σχέση με τις γάτες. Έχοντας σπουδάσει παιδαγωγικά και διεθνείς σχέσεις, ίδρυσε το 2018 τις Catoikies, ένα κατάστημα και εργαστήριο μαζί, όπου μαζί με τον σύζυγό της Γιώργο Βορεάδη κατασκευάζει και πουλάει χειροποίητα έπιπλα και αντικείμενα για γάτες, αλλά και για σκύλους. Στον ελεύθερο χρόνο της, ασχολείται με τις αδέσποτες γάτες.

Της ζητήσαμε να μας περιγράψει μία ημέρα της, και δέχτηκε αμέσως. Την ευχαριστούμε πολύ, για την προθυμία και τον χρόνο της. Νά λοιπόν τι μας είπε — διαβάστε την:

Φωτ. Μαρία Κοντού

Ταΐζω ανελλιπώς τις αδέσποτες γάτες στη γειτονιά μου, μια γειτονιά του ιστορικού κέντρου της Θεσσαλονίκης, εδώ και πολλά χρόνια. Όταν ξεκίνησα τολμώ να πω ότι το έκανα ερασιτεχνικά, δηλαδή όχι καθημερινά και όχι στα ίδια σημεία. Γέμιζα απλώς κουπάκια εδώ κι εκεί, και έφευγα. Τα τελευταία 12 χρόνια το κάνω καθημερινά, στις ίδιες γατοαποικίες, με τα ίδια γνώριμα γατιά, τα οποία παρατηρώ και ελέγχω για τυχόν προβλήματα υγείας. 

Η σίτιση των αδέσποτων για εμένα είναι ευθύνη, νιώθω ότι έχω υποχρέωση απέναντί τους αφού εγώ τους έμαθα να έχουν γεμάτα μπολάκια. Οι γάτες, για όσους δεν γνωρίζουν, δεν είναι μόνο εξαιρετικά έξυπνες, είναι και συνεπείς: ξέρουν πολύ καλά πότε είναι η ώρα να φάνε, και περιμένουν. Έμαθα λοιπόν κι εγώ να είμαι συνεπής. Η πειθαρχία ήταν το πρώτο μεγάλο μου μάθημα: ακόμα κι αν βαριέμαι ή είμαι κουρασμένη, πρέπει να βγω για τάισμα. Δεν θέλω οι γάτες μου να απομακρύνονται και να ψάχνουν σε άλλα σημεία για φαγητό, ή στους κάδους, και όχι μόνο γιατί είναι επικίνδυνο κάτι τέτοιο. Για μένα αποτελεί κόκκινη γραμμή, είναι εξαθλίωση μια γάτα να ψάχνει στα σκουπίδια να φάει.

Η πειθαρχία ήταν το πρώτο μεγάλο μου μάθημα: ακόμα κι αν βαριέμαι ή είμαι κουρασμένη, πρέπει να βγω για τάισμα. Δεν θέλω οι γάτες μου να απομακρύνονται και να ψάχνουν σε άλλα σημεία για φαγητό, ή στους κάδους.

Έτσι, όλα αυτά τα χρόνια είμαι συνεπής και τις ελάχιστες μέρες που απουσιάζω, είτε επειδή είμαι άρρωστη, είτε επειδή, σπανιότερα, επειδή είμαι σε διακοπές, φροντίζω να υπάρχει πάντα plan B. Τις περισσότερες φορές είναι ο σύζυγός μου αυτός που ταΐζει, ή φιλόζωες από άλλες περιοχές που, αν και επιβαρυμένες κι αυτές από τις δικές τους γατοαποικίες, σπεύδουν να βοηθήσουν. Φυσικά, όπως κάνει κάθε φροντιστής, τους έχω ενημερώσει για τα κουπάκια, για τα κρυφά σημεία και τις ιδιαιτερότητες κάθε γάτας κλπ. Το θέμα δεν είναι να γεμίσουμε τα μπολάκια, αλλά να βεβαιωθούμε ότι θα φάνε όλες, ακόμα και μια φοβική ή μια ηλικιωμένη γάτα. Είναι υποχρέωσή μας.

Φωτ. Μαρία Κοντού

Ο χρυσός κανόνας είναι πως ταΐζουμε ό,τι στειρώνουμε. Αν τα αγαπάμε, στειρώνουμε· και ειδικά τα θηλυκά. Η συζήτηση που γίνεται ότι στειρώνουμε και θα… εκλείψουν οι γάτες είναι αν μη τι άλλο αστεία και σίγουρα δεν γίνεται πιστευτή από κανέναν νοήμονα άνθρωπο. Φυσικά αν έρθει κάποια νέα αστείρωτη γάτα στη γατοαποικία μας δεν θα την αφήσουμε νηστική, εξάλλου αυτό είναι πρακτικά αδύνατο. Θα πρέπει όμως να τη στειρώσουμε το συντομότερο δυνατόν.

Εγώ ταΐζω κάθε απόγευμα και όλα μου τα ραντεβού και οι συναντήσεις γίνονται με βάση αυτό. Η ώρα διαφέρει ανάλογα με την εποχή. Το καλοκαίρι, για παράδειγμα, ταΐζω αφού πέσει ο ήλιος — νωρίτερα οι γάτες είναι τόσο εξαντλημένες από τη ζέστη, που ορισμένες φορές αρνούνται ακόμα και να φάνε. Έχω βγει για τάισμα και έντεκα η ώρα το βράδυ σε μέρες με υψηλή θερμοκρασία, για να είμαι βέβαιη ότι θα βγουν όλες από τις κρυψώνες τους και κυρίως για να πιουν δροσερό νερό πριν προλάβει να ζεσταθεί. Αν δεν ένιωθα ανασφάλεια να κυκλοφορώ αργά στη γειτονιά μου, θα ήθελα να βγαίνω γύρω στα μεσάνυχτα κάθε καλοκαιρή μέρα· είναι η καλύτερη ώρα για τις γάτες, που έτσι κι αλλιώς από τη φύση τους είναι πιο ενεργές το βράδυ. Τον χειμώνα πηγαίνω νωρίς το απόγευμα, κι αν έχει πολύ κρύο ίσως και δύο φορές την ημέρα. Μία χορτάτη γάτα μπορεί να αντιμετωπίσει το κρύο καλύτερα και να αποφύγει την υποθερμία.

Έχω βγει για τάισμα και έντεκα η ώρα το βράδυ σε μέρες με υψηλή θερμοκρασία, για να είμαι βέβαιη ότι θα βγουν όλες από τις κρυψώνες τους και κυρίως για να πιουν δροσερό νερό πριν προλάβει να ζεσταθεί.

Από τότε που έγινα ταΐστρια παρακολουθώ πάντα συστηματικά την πρόβλεψη του καιρού, και τις βροχερές ημέρες είμαι πανέτοιμη να βγω οποιαδήποτε απογευματινή ώρα αμέσως μόλις σταματήσει να βρέχει. Η βροχή είναι ο εφιάλτης μου, όπως υποθέτω είναι και των περισσότερων ανθρώπων που φροντίζουν αδέσποτες γάτες: τα κουπάκια βρέχονται, και οι μισές δεν εμφανίζονται. Περιμένω λοιπόν την επόμενη μέρα για να βεβαιωθώ ότι όλοι τους είναι παρόντες και καλά στην υγεία τους και ότι απλά απέφευγαν τα βρεγμένα πεζοδρόμια.

Έξω από τις Catoikies. Φωτ. Μαρία Κοντού.

Κάποιοι πιστεύουν ότι τα αποφάγια του φαγητού τους είναι κατάλληλα για τις γάτες. Λάθος. Οι γάτες δεν τρώνε φασολάκια, ούτε κόκαλα. Είναι αιλουροειδή και χρειάζονται φαγητό πλούσιο σε πρωτεΐνη. Το μαγειρευτό φαγητό που αφήνουν κάποιοι δημιουργεί προβλήματα σε εμάς τους εθελοντές, όχι μόνο γιατί λερώνει το πεζοδρόμιο ή τα κουπάκια, αλλά γιατί είναι βούτυρο στο ψωμί ορισμένων να μας αποκαλούν βρόμικους και να μας παροτρύνουν να τα «πάρουμε σπίτια μας αφού τα αγαπάμε τόσο». Αν μπορούσαμε, θα το κάναμε.

Οι γάτες δεν τρώνε φασολάκια, ούτε κόκαλα. Είναι αιλουροειδή και χρειάζονται φαγητό πλούσιο σε πρωτεΐνη.

Όλα αυτά τα χρόνια δέχτηκα αρκετές απειλές και ακόμη περισσότερες ύβρεις από γείτονες και από κάποιους μαγαζάτορες — μάλιστα, κάποιος πήγε και να με χτυπήσει. Ήταν η περίοδος του lockdown, θυμάμαι, και απομακρύνθηκα γρήγορα αφού δεν υπήρχε κανείς άλλος εκεί κοντά να με προστατεύσει. Τα πρώτα χρόνια στενοχωριόμουν και μάλωνα· τώρα είμαι ψύχραιμη κι αδιαφορώ. Αν συνεχίσει να απειλεί, επικαλούμαι τον νόμο και δηλώνω ότι θα καλέσω την αστυνομία. Φυσικά απομακρύνονται. Δεν ανησυχώ για εμένα, ανησυχώ για τις γάτες — και τις φόλες. Ευτυχώς όμως η πλειονότητα των γειτόνων μου σέβονται αυτό που κάνω, και ορισμένοι μάλιστα ρωτάνε αν χρειάζομαι οποιουδήποτε είδους βοήθεια.

Αν συνεχίσει να απειλεί, επικαλούμαι τον νόμο και δηλώνω ότι θα καλέσω την αστυνομία. Φυσικά απομακρύνονται. Δεν ανησυχώ για εμένα, ανησυχώ για τις γάτες — και τις φόλες.

Αγοράζω ξηρά τροφή, σπανιότερα δίνω υγρή. Προτιμώ τις κροκέτες, όχι μόνο για λόγους οικονομίας —αφού ταΐζω περίπου 25 γάτες κάθε ημέρα, ένα μεγάλο έξοδο—, αλλά κυρίως γιατί η κροκέτα μπορεί να μείνει αναλλοίωτη στα κουπάκια και να φαγωθεί αργότερα.

Πηγαίνοντας για στείρωση. Φωτ. Μαρία Κοντού.

Η διαδικασία της σίτισης προϋποθέτει καταρχάς ότι θα υπάρχει πάντα ένα σακί με κροκέτες στο σπίτι, και βέβαια απαιτεί καλή προετοιμασία: σακούλα με τροφή (πάντα υπολογίζω για παραπάνω γάτες), κουπάκια —αφού πιθανότατα θα έχει πεταχτεί κάποιο· αν και τελικά ποτέ δεν φτάνουν—, μωρομάντιλα, κουταλάκια, αν δώσω υγρή τροφή, και μεγάλα μπουκάλια με νερό. Τις καλοκαιρινές ημέρες παίρνω μαζί μου περίπου έξι λίτρα νερό, και το χειμώνα τρία. Πάντα αδειάζω το παλιό νερό στη ρίζα ενός δέντρου, δεν θέλω να το σπαταλώ, και κυρίως χαίρομαι που δεν το βλέπω μαραμένο. Είναι το γατόδεντρό μου, όπως λέω.

Έχω δώσει ονόματα σε όλες τις γάτες, κι αυτές το αναγνωρίζουν πάντα, και μόλις τις φωνάξω έρχονται. Συνήθως κουδουνίζω τα κλειδιά μου, είναι το σύνθημά μας. Το ακούν και έρχονται, αν και οι περισσότερες με περιμένουν ήδη στη γωνία ή έξω από το μαγαζί μου. Εκείνη η ώρα που τρίβονται στα πόδια μου ή κάνουν τούμπες είναι η καλύτερη ώρα της ημέρας, πάντα χαμογελώ. Η καθεμιά τρώει στο δικό της σημείο· άλλες θέλουν να είμαι εκεί κοντά ή να τις χαϊδέψω πρώτα, κι άλλες περιμένουν να απομακρυνθώ για να φάνε. Τότε μού δίνεται η ευκαιρία να παρατηρήσω αν κάποια είναι χτυπημένη, αν δεν έχει όρεξη ή αν πίνει πολύ νερό, ένδειξη για διάφορα προβλήματα υγείας. Σπάνια θορυβούμαι, μόνο σε σοβαρά χτυπήματα περιμένω να δω πώς φαίνεται και την επόμενη μέρα, πριν απευθυνθώ στον κτηνίατρό μου.

Συνήθως κουδουνίζω τα κλειδιά μου, είναι το σύνθημά μας. Το ακούν και έρχονται, αν και οι περισσότερες με περιμένουν ήδη στη γωνία ή έξω από το μαγαζί μου.

Η ψυχή μου μαυρίζει όταν δεν εμφανίζεται κάποια· οι γάτες μου είναι τρομερά σταθερές στο ραντεβού μας και έτσι προβληματίζομαι. Σε αυτές τις περιπτώσεις θα μείνω περισσότερη ώρα φωνάζοντας το όνομά της ή θα ξαναπάω αργότερα να τη βρω. Όταν τελειώνω, λέω πάντα, «Θα τα πούμε αύριο», και απομακρύνομαι. Κάποιες με συνοδεύουν για αρκετά μέτρα, ευκαιρία για μια έξτρα λιχουδιά.

Η πιο ηλικιωμένη γάτα που φροντίζω είναι 16 ετών. Περπατάει στραβά λόγω αρθριτικών. Πλέον με αφήνει να την αγγίξω, παλιά δεν καθόταν.

Φωτ. Μαρία Κοντού

Catοικίες. Χειροποίητες κατασκευές για κατοικίδια. Μπακατσέλου 17, Θεσσαλονίκη (τηλ. 2314-005.015)