«Το Ευαγγέλιο της Σωστής Γυναίκας πρέπει να καεί»

Είχαμε την πολύ μεγάλη τιμή και χαρά να μιλήσουμε με την ηθοποιό και σκηνοθέτρια Βαρβάρα Δουμανίδου για τη Womenale, της οποίας είναι ιδρύτρια και πρόεδρος. Τι είναι η Womenale; «Ένας τόπος δράσης και στοχασμού. Ένα κάλεσμα να ξαναδούμε την εικόνα της γυναίκας στην τέχνη, πέρα από στερεότυπα, με διάλογο, κριτική ματιά και εργαλεία για αλλαγή». Την ευχαριστούμε θερμότατα για την προθυμία και τον χρόνο της. Διαβάστε τι μας είπε.

Κ.Α.: Πώς γεννήθηκε η ιδέα της Womenale και τι σας ώθησε προσωπικά να ιδρύσετε αυτόν τον φορέα; Ποια ήταν η στιγμή που σας έκανε να συνειδητοποιήσετε την ανάγκη για έναν ουσιαστικό διάλογο γύρω από την εικόνα της γυναίκας στην τέχνη;

Β.Δ.: Το 2012, όταν ανέβαζα την παράστασή μας «Φόβος», βασισμένη σε τέσσερα γυναικεία πορτραίτα του Έντγκαρ Άλλαν Πόε, διάβασα μια φράση του αγαπημένου μου συγγραφέα που έλεγε το εξής: «Δεν υπάρχει πιο γοητευτικό θέαμα από τον θάνατο μιας ωραίας γυναίκας». Και ξαφνικά ένιωσα μια ευθύνη. Είμαι τριάντα χρόνια στον χώρο της τέχνης, και κυρίως στο θέατρο, και δεν ήταν λίγες οι φορές που τα στερεότυπα της γυναικείας εικόνας και της αποτύπωσής της με έκαναν να προβληματιστώ και πολλές φορές να αγανακτήσω ως γυναίκα δημιουργός. Ξέρετε, με εξαίρεση την αρχαία τραγωδία, όπου εκεί βλέπουμε τις γυναίκες να έχουν πρωταγωνιστικό και σημαντικό ρόλο με δυναμική (βλ. Μήδεια, Αντιγόνη, Κλυταιμνήστρα, Ηλέκτρα), στο υπόλοιπο θεατρικό παγκόσμιο ρεπερτόριο η γυναικεία φύση εγκλωβίζεται ανάλογα με την εποχή σε στερεότυπα: ντροπαλή και άσπιλη υποψήφια νύφη, σέξι θηλυκό, κατεργάρα υπηρέτρια, υστερική σύζυγος, Λολίτα, πανούργα ερωμένη… και ο κατάλογος συνεχίζεται. Η ιδέα όμως γεννήθηκε μέσα μου όταν, παρακολουθώντας ένα τρέιλερ 60 δευτερολέπτων μιας χολιγουντιανής ταινίας, είδα τον άντρα πρωταγωνιστή να παλεύει να νικήσει τους κακούς με γρήγορα αυτοκίνητα, όπλα και αποφασιστικές ατάκες, και τη γυναίκα (δεν έχει σημασία πόσο διάσημη ήταν) να ερωτοτροπεί για τρία δευτερόλεπτα με σέξι εσώρουχα και μπλαζέ ύφος. Για μένα αυτό ήταν το κερασάκι στην τούρτα των κλισέ.

1η Πανελλήνια Ημερίδα για την Εικόνα της Γυναίκας στην Τέχνη, Αίθουσα «Μανώλης Αναγνωστάκης» του Δημαρχείου Θεσσαλονίκης: Δημήτρης Ουγγαρέζος, Πηνελόπη Αναστασοπούλου. Φωτ.: ArteD3.

Κ.Α.: Οπότε έτσι ξεκινάει η Womenale. Ποιες ήταν όμως, ή μάλλον ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει ένας φορέας σαν κι αυτόν στη σημερινή πολιτιστική πραγματικότητα της Ελλάδας; Και ειδικά της πόλης μας;

Β.Δ.: Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η ανάδειξη των στερεοτύπων. Να μπορέσουμε να δημιουργήσουμε στον θεατή ένα κριτήριο που θα του επιτρέπει να εντοπίζει, να αναγνωρίζει τη στρέβλωση και τα λάθος πρότυπα, και στους δημιουργούς να επαναπροσδιορίσουν και να αποκαταστήσουν την εικόνα της γυναίκας στην τέχνη. Παγκοσμίως αυτή τη στιγμή έχει δρομολογηθεί μια τεράστια αλλαγή στην ίση μεταχείριση των φύλων, αλλά πιστεύω ακράδαντα πως η ίδια η τέχνη έχει ένα μεγάλο μερίδιο ευθύνης στη δημιουργία ανισότητας και αδικίας. Ένα πρόβλημα φυσικά είναι πως μέχρι πρόσφατα όλοι οι συγγραφείς που αποτύπωσαν τη γυναικεία προσωπικότητα ήταν άντρες — με ελάχιστες λαμπρές εξαιρέσεις. Όπως είπε και η Βιρτζίνια Γουλφ, «For more of history anonymous was a woman». Και, λαμβάνοντας αυτά υπόψιν, καταλαβαίνουμε πως ο δρόμος μας και οι μάχες μας θα είναι δύσκολα εγχειρήματα. Η Θεσσαλονίκη, τώρα, είναι μια δύσκολη πόλη για να ξεκινήσεις κάτι μεγάλο. Έχουμε συνηθίσει να παρακολουθούμε, σαν φτωχοί συγγενείς, όλα τα δυνατά και μεγαλεπήβολα σχέδια να έρχονται από την Αθήνα. Πάντως, ενώ στην αρχή μάς αντιμετώπισαν σαν κάτι γραφικό (μερικές ακόμη φεμιναζί), νομίζω πως με τις δύο μεγάλες εκδηλώσεις μας κατάλαβαν πως ήρθαμε για να μείνουμε.

1η Πανελλήνια Ημερίδα για την Εικόνα της Γυναίκας στην Τέχνη, Αίθουσα «Μανώλης Αναγνωστάκης» του Δημαρχείου Θεσσαλονίκης: Νένα Βενετσάνου. Φωτ.: ArteD3.

Κ.Α.: Τώρα, πώς συνδυάζει η Womenale την καλλιτεχνική παραγωγή, αφενός, με τον ακαδημαϊκό στοχασμό, την εκπαίδευση και τις βιωματικές δράσεις αφετέρου;

Β.Δ.: Πιστεύω ακράδαντα πως τίποτα δεν εντυπώνεται στ’ αλήθεια βαθιά μέσα μας αν δεν το βιώσουμε με κάποιον τρόπο κι εμείς οι ίδιοι. Για αυτό ακριβώς και οι παραστατικές τέχνες διαπαιδαγωγούν και προσφέρουν τη βιωματική εμπειρία ως εργαλείο για την ανάδειξη, τον εντοπισμό και την εξάλειψη των στερεοτύπων. Χρόνια τώρα ως σκηνοθέτις προσπαθώ είτε με κλασικά έργα είτε με σύγχρονα να κάνω τα σχόλιά μου πάνω στη γυναικεία ενδυνάμωση. Με σεβασμό στα έργα των συγγραφέων προσπαθώ να φέρω στο τώρα τα ερωτήματα και τα διλλήματα των ηρωίδων, και να αποφασίσουν για τη μοίρα τους αλλιώς: να τους δώσω τη λύτρωση που τους αξίζει, αποκομμένες από τα πρέπει των εποχών που έζησαν. Εκτός όμως από τις παραστάσεις μας δίνουμε σημαντικό βάρος στα εκπαιδευτικά προγράμματα του φορέα. Φιλοδοξούμε ώς το 2027 να έχουμε έτοιμο το εκπαιδευτικό μας πρόγραμμα που θα ενεργοποιήσει παιδιά και έφηβους στο να αντιλαμβάνονται τα στερεότυπα σε όλες τις μορφές της τέχνης: είτε είναι μουσική, είτε θέατρο, κινηματογράφος, εικαστικά. Η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης των παιδιών είναι για μας το πιο σημαντικό έργο του φορέα.

Άποψη του κοινού στην 1η Πανελλήνια Ημερίδα της Womenale, «Η Εικόνα της Γυναίκας στην Τέχνη». Αίθουσα «Μανώλης Αναγνωστάκης» του Δημαρχείου Θεσσαλονίκης. Φωτ.: ArteD3.

Κ.Α.: Η ημερίδα του περυσινού Νοεμβρίου στο Δημαρχείο Θεσσαλονίκης έφερε μαζί διαφορετικές φωνές από τη μουσική, το θέατρο, τη λογοτεχνία και τα εικαστικά, ενώ η εκδήλωση φέτος «Από τη Μούσα στη Δημιουργό» στο Βασιλικό Θέατρο συγκέντρωσε πάνω από 60 καλλιτέχνες. Πάρα πολλούς. Πώς καταφέρατε να δημιουργήσετε αυτό το συλλογικό πλαίσιο και τι σας έμαθαν αυτές οι συνεργασίες σε τέτοια κλίμακα;

Β.Δ.: Είμαστε μια ομάδα γυναικών, η καθεμιά με μεγάλη πορεία στον τομέα της, που φροντίσαμε να κάνουμε πράξη το αδύνατο. Η Ευδοκία Παυλίδου στην επικοινωνία, η Φανή Πλάκα στο ψηφιακό μάρκετινγκ, η Μαρία Σεμερτζίδου στην οργάνωση, η Φωτεινή Φιλοξενίδου στη γραφιστική επιμέλεια, η Έφη Γεωργίου στις εικαστικές δράσεις, αλλά και πολλές άλλες γυναίκες της πόλης, όλες ικανές και με το ίδιο όραμα. Να ξυπνήσουμε την πόλη και να την κάνουμε να κοιτάξει κατάματα τη στρεβλή εικόνα. Προσωπικά θεωρώ πως και η πολυετής μου παρουσία στην πόλη ως δημιουργός μού επέτρεψε να κάνω πολλούς και καλούς φίλους να μας συμπαρασταθούν σε αυτό το εγχείρημα. Είναι σπουδαίο να σε εμπιστεύονται δημιουργοί, συγγραφείς, εικαστικοί, ηθοποιοί, μουσικοί, χορευτές, και γενικά καλλιτέχνες εγνωσμένης αξίας, και να δημιουργείτε όλοι μαζί αυτό το συγκλονιστικό ψηφιδωτό με έναν κοινό στόχο: την ανάδειξη και την κατάρριψη των λανθασμένων προτύπων. Οι άνθρωποι του θεάτρου είμαστε συνηθισμένοι να δουλεύουμε ομαδικά, οπότε είμαστε εξαιρετικά ευγνώμονες για όλες αυτές τις συνέργειες και με άλλες μορφές τέχνης.

Διαδραστική performance από τη Χρύσα Γκόγκουρα και την Έφη Γεωργίου. Φωτ.: ArteD3.

Κ.Α.: Ας περάσουμε σε κάτι άλλο. Ποιος είναι λοιπόν ο ρόλος του σώματος, του λόγου και της δημιουργικής πράξης στον επαναπροσδιορισμό της γυναικείας ταυτότητας σήμερα; 

Β.Δ.: Το σώμα, ο λόγος και η δημιουργική πράξη είναι για μας τρεις διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους μια γυναίκα μπορεί να ξαναπάρει την αφήγηση του εαυτού της στα χέρια της. Το γυναικείο σώμα υπήρξε για αιώνες ένα σώμα πάνω στο οποίο οι άλλοι (κυρίως οι άντρες) έγραφαν πώς πρέπει να είναι, πώς πρέπει να φαίνεται, πόσο νέο, πόσο όμορφο, πόσο επιθυμητό ή αποδεκτό όφειλε να παρουσιάζεται. Σήμερα το ζητούμενο είναι η γυναίκα να μπορεί να ζήσει με το σώμα της με τους δικούς της όρους, και να ορίζει η ίδια την εικόνα της. Μας κατατάσσουν αναλόγως με ποιο αφήγημα εξυπηρετεί τον κάθε δημιουργό, αλλά νομίζω πως ήρθε πια η στιγμή αυτό το άλαλο σώμα να αποκτήσει φωνή. Όταν επί αιώνες η γυναίκα-μούσα υπήρξε μόνο αντικείμενο θαυμασμού, δεν νομίζετε πως ήρθε η ώρα να ουρλιάξει; Οφείλουμε να δώσουμε φωνή στις χιλιάδες καταπιεσμένες γυναικείες οντότητες της τέχνης με όποιον τρόπο μπορεί ο κάθε δημιουργός. Και η δημιουργική πράξη είναι αυτή που θα μας πάει ένα βήμα παραπέρα. Γιατί μέσα από την τέχνη μπορούμε όχι μόνο να μιλήσουμε για αυτό που είμαστε, αλλά και να φανταστούμε αυτό που μπορούμε να γίνουμε. Αυτό άλλωστε επιχειρούμε και στη Womenale. Δεν θέλουμε να δώσουμε έναν ακόμη ορισμό για το τι σημαίνει γυναίκα. Θέλουμε να δημιουργήσουμε έναν χώρο όπου αυτοί οι ορισμοί μπορούν να αμφισβητηθούν, να αποδομηθούν και, τελικά, να ξαναγραφτούν.

«Re – Imagine Her. Από τη Μούσα στη Δημιουργό» (Βασιλικό Θέατρο). Στιγμιότυπο από τη Σχολή Χορού «Άσπα Φούτση». Φωτ.: ArteD3.

Κ.Α.: Η Womenale μιλά για «λανθασμένα πρότυπα» και «στερεότυπα που δεν αντανακλούν την αλήθεια και τη δύναμη της γυναίκας». Πώς συνδέετε αυτά τα πρότυπα με την πατριαρχική ματιά στην ιστορία της τέχνης; Ποια στερεότυπα έχουν τις ρίζες τους σε πατριαρχικές δομές και εξακολουθούν να εμφανίζονται σήμερα στην καλλιτεχνική παραγωγή;

Β.Δ.: Για μεγάλο μέρος της ιστορίας της τέχνης, η γυναίκα υπήρξε πολύ περισσότερο αντικείμενο παρά πρωταγωνίστρια. Το γυναικείο σώμα ζωγραφίστηκε, εξιδανικεύτηκε, έγινε αντικείμενο ερωτισμού, και εντέλει κρίθηκε μέσα από ένα κυρίαρχο ανδρικό βλέμμα. Και νομίζω ότι εκεί βρίσκεται μία από τις βαθύτερες ρίζες των λανθασμένων προτύπων για τα οποία μιλάμε στη Womenale. Όλα αυτά τα στερεότυπα έχουν ρίζες στην ασημαντότητα που έδερνε τις γυναίκες όλους τους προηγούμενους αιώνες. Και η ειρωνεία είναι πως είμαστε οι μισές και πλέον στον πλανήτη γη. Δεν ψηφίζαμε, δεν είχαμε λόγο, ανήκαμε είτε στον πατέρα μας είτε στον σύζυγό μας. Υπάρχουν γυναίκες στον κόσμο, αυτή τη στιγμή, που ακόμη δεν έχουν τα βασικά δικαιώματα ενός ανθρώπου. Αλλά υπάρχουν πολλές οργανώσεις που ασχολούνται με τα δικαιώματα των γυναικών κι εμείς δεν είμαστε εδώ για αυτό. Είμαστε κυρίως για το χρέος που έχει η τέχνη. Φυσικά δεν απορρίπτουμε την ιστορία της τέχνης, ούτε διαβάζουμε κάθε έργο του παρελθόντος με τα σημερινά κριτήρια. Κάθε πράγμα πρέπει να κρίνεται στον καιρό του. Όπως όμως ανέφερα και παραπάνω, πρέπει να αναγνωρίζουμε πως επί αιώνες οι γυναίκες είχαν πολύ μικρότερη πρόσβαση στους θεσμούς, στην εκπαίδευση, στην καλλιτεχνική αναγνώριση και, επομένως, στη δυνατότητα να διαμορφώσουν οι ίδιες την εικόνα τους. Για μένα, η μάχη δεν είναι να αλλάξουμε απλά το πώς βλέπουμε τις γυναίκες, αλλά να δημιουργήσουμε έναν κοινό τόπο όπου όλοι μας θα αναγνωρίζουμε και θα λέμε, «Νά, αυτό είναι αδικία. Ας την αλλάξουμε».

«Re – Imagine Her. Από τη Μούσα στη Δημιουργό» (Βασιλικό Θέατρο). Γυναικείο φωνητικό σύνολο Voci Contra Tempo της Σοφίας Γιολδάση. Φωτ.: ArteD3.

Κ.Α.: Ας μιλήσουμε λίγο περισσότερο για την πατριαρχία στην τέχνη. Πώς αποτυπώνεται και αναπαράγεται η πατριαρχία, η έμφυλη βία και η κακοποίηση της γυναίκας από άντρες στην τέχνη;

Β.Δ.: Η φράση του Πόε νομίζω πως τα λέει όλα. Στο παρελθόν, αν η εύθραυστη ρομαντική ηρωίδα αρρώσταινε από έρωτα, ήταν ιδανική σύντροφος. Ακόμη και τώρα, αν μια γυναίκα διεκδικεί τη σεξουαλικότητά της, οι άντρες την κατατάσσουν στις «εύκολες». Η απόπειρα αυτοκτονίας στο θέατρο και τον κινηματογράφο ήταν ένδειξη σφοδρού έρωτα και ένα ιδανικό τέλος σε μια μη αμφίδρομη σχέση. Η σεξουαλική παρενόχληση και ο βιασμός μεταφράζονταν σε μοιραίο πάθος. Σκεφτείτε πόσες φορές είδατε σκηνές βίας όπου η γυναίκα λέει όχι στην πίεση του ήρωα για συνεύρεση, και μετά αφήνεται παραδομένη συναινώντας «νωχελικά»;… Όταν αισθητικοποιείς τη βία, τι μπορεί να περιμένεις; Το Netflix έχει εκατοντάδες σειρές που ξεκινούν με τον φόνο ενός κοριτσιού στο δάσος. Στα παιδικά παραμύθια έχει άλλο νόημα ο μάγος, και τελείως άλλο νόημα η μάγισσα. Θέλετε να συνεχίσω; Είναι αλληλένδετη η καλλιτεχνική αναπαράσταση και η καθημερινή πραγματικότητα. Και για αυτό πιστεύω ακράδαντα πως έχει τεράστιο μερίδιο η τέχνη στην αναπαραγωγή της έμφυλης βίας.

«Re – Imagine Her. Από τη Μούσα στη Δημιουργό» (Βασιλικό Θέατρο). Έκθεση ζωγραφικής από τη ζωγράφο Νταϊάνα Αντωνιάδου. Φωτ.: ArteD3.

Κ.Α.: Κατανοητό. Πιστεύετε ότι η αυτή η επαναλαμβανόμενη αναπαράσταση της γυναίκας ως θύματος στην τέχνη αποδυναμώνει την κοινωνική συνείδηση γύρω από την κακοποίηση;

Β.Δ.: Νομίζω ότι εξαρτάται από τον τρόπο της αναπαράστασης. Όταν η γυναίκα παρουσιάζεται διαρκώς μόνο σαν παθητικό και ανήμπορο θύμα, υπάρχει ο κίνδυνος να αναπαράγεται το ίδιο στερεότυπο που θέλουμε να αμφισβητήσουμε, και η βία να κανονικοποιείται μέσα από την επανάληψή της. Από την άλλη, όταν η τέχνη φωτίζει τη βία χωρίς να αφαιρεί από τη γυναίκα τη φωνή, την προσωπικότητα και τη δύναμή της, μπορεί να μας αφυπνίσει ως θεατές. Το ζητούμενο δεν είναι να πάψουμε να μιλάμε για τη γυναίκα ως θύμα, αλλά να μην την περιορίζουμε μόνο σε αυτόν τον ρόλο. Πρέπει να δώσουμε στη γυναικεία φύση τις πραγματικές διαστάσεις της. Γίνονται μικρά και σταθερά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση και είμαστε ιδιαίτερα χαρούμενες για αυτό. 

«Re – Imagine Her. Από τη Μούσα στη Δημιουργό» (Βασιλικό Θέατρο). Η παρουσιάστρια της εκδήλωσης Τζέφ Μοντάνα, Ιδρύτρια και Διευθύντρια της LGBT Center Greece. Φωτ.: ArteD3.

Κ.Α.: Μπορεί δηλαδή η τέχνη να γίνει, τρόπον τινά, εργαλείο αποδόμησης της πατριαρχίας και ενδυνάμωσης απέναντι στην έμφυλη βία;

Β.Δ.: Αν δεν το πίστευα, δεν θα είχα δημιουργήσει τη Womenale. Από το 2012 που σκηνοθετώ, έχω ανεβάσει πολλές παραστάσεις που αναδεικνύουν τη γυναικεία δύναμη και φύση. Με τις κόρες της Μπερνάρντα Άλμπα που ούρλιαζαν ελεύθερες έξω από το θέατρο, με τις Μάγισσες του Βάρντε που έκαψαν τους βασανιστές τους, με τη δυναμική, πολεμική, επαναστάτρια Ερωφίλη μου, με τη Γκόλφω που απαρνήθηκε τον άπιστο Τάσο της. Τα δάκρυα των θεατών (γυναικών και αντρών) μετά από τις παραστάσεις μας, μαρτυρούν αυτό ακριβώς: πως η τέχνη συμβάλλει πραγματικά στον τρόπο που βλέπουμε τα πράγματα. Και, ναι, δυναμώνουν τις γυναίκες, αλλά το κυριότερο ευαισθητοποιούν και το ανδρικό κοινό. Δεν πρέπει μόνο να μάθουμε στις γυναίκες να μην είναι θύματα, πρέπει να σταματήσουν και οι άντρες να είναι θύτες.

Οι γυναίκες που άλλαξαν την Ιστορία μάς αφηγούνται τη ζωή τους. Ζωρζ Σαντ – Ευαγγελία Προεστοπούλου. Φωτ.: ArteD3.

Κ.Α.: Οπότε αυτή η καλλιέργεια κριτικής ματιάς απέναντι στα στερεότυπα μπορεί να βοηθήσει το κοινό να αναγνωρίζει πατριαρχικές αφηγήσεις ακόμα και όταν αυτές παρουσιάζονται με «καλλιτεχνικό» ή «αισθητικό» περίβλημα;

Β.Δ.: Νομίζω πως ζούμε έτσι κι αλλιώς σε μια εποχή όπου κρίνονται τα πάντα. Θυμάμαι παλιότερα που δεν είχες κανένα δικαίωμα ως θεατής ή ως αναγνώστης να κρίνεις ένα καλλιτεχνικό έργο. Υπήρχε ένας θρόνος όπου κάθε ένας που βαπτιζόταν δημιουργός μπορούσε να παραθέσει το έργο του μακριά από κριτικές και απομυθοποιήσεις. Τώρα κρίνονται όλα και όλοι. Δεν ξέρω αν το προτιμώ, αλλά οπωσδήποτε μας δίνεται η ευκαιρία να αξιολογήσουμε κάτι, και αν δεν μας αρέσει να το προσπεράσουμε. Αλλά για να το κάνουμε αυτό, για να αποκτήσουμε πρώτα την κριτική ματιά, πρέπει να εκπαιδευτούμε στο τι σημαίνει στερεότυπο. Οι περισσότεροι θεατές δεν αναγνωρίζουν βασικές στερεοτυπικές εικόνες γιατί συνήθως αυτές περνούν υποδόρια χωρίς να τις αντιλαμβάνεσαι. Έχετε σκεφτεί ποτέ πόσες στάσεις ποδιών υπάρχουν στο γυναικείο κάθισμα και πόσες στο ανδρικό; Όχι, δεν το έχετε σκεφτεί. Δεν υπήρξε ποτέ Οδηγός για Μικρούς Κυρίους. Οδηγοί υπήρξαν και υπάρχουν (με διαφορετική μορφή στις μέρες μας) μόνο για τη συμμόρφωση, την ηθική διάπλαση, τους σωστούς τρόπους, τη σεμνοτυφία, τη συνέτιση, τη χαμηλή φωνή, την καθόλου φωνή, το κυνήγι της τέλειας εικόνας, της τέλειας γυναίκας, της ιδανικής συντρόφου. Το Ευαγγέλιο της Σωστής Γυναίκας πρέπει να καεί. Και για αυτό είμαστε εμείς εδώ. 

Οι γυναίκες που άλλαξαν την Ιστορία μάς αφηγούνται τη ζωή τους. Μαλάλα – Χριστίνα Παπακυριαζή. Φωτ.: ArteD3.

Κ.Α.: Εξαιρετική προσέγγιση, μου άρεσε. Πάμε σε κάτι άλλο: πώς προσεγγίζετε θέματα εξουσίας, ελέγχου και βίας όταν απευθύνεστε αφενός σε παιδιά, και αφετέρου σε νέους ή ενήλικες στις βιωματικές δράσεις και τα εκπαιδευτικά προγράμματα της Womenale;

Β.Δ.: Στα εκπαιδευτικά μας προγράμματα μεγάλο ρόλο παίζουν τα εικαστικά και το θέατρο. Στον κόσμο των εικαστικών υπάρχουν εκατοντάδες πίνακες που αναπαριστούν έμφυλη βία, που όμως μας εντυπώνονται ανεπαίσθητα σαν κάτι φυσιολογικό. Η αναγνώριση αυτών των κρυμμένων μηνυμάτων είναι ένα σημαντικό εργαλείο αποδόμησης των λανθασμένων προτύπων. Σκεφτείτε με ποια παιχνίδια παίζουν τα αγόρια και με ποια τα κορίτσια. Μέχρι τα εννιά έχουν διαμορφωθεί αγόρια έτοιμα να βγουν στην εργασία και κορίτσια να γίνουν μάνες και νοικοκυρές. Στη Womenale έχουμε αναπτύξει θεατρικά παιχνίδια ρόλων καθώς και παιχνίδια μουσικής (κυρίως τραπ στις εφηβικές ομάδες) που είναι επίσης εργαλεία συνειδητοποίησης της έμφυλης βίας και της θέσης της γυναίκας. 

1η Πανελλήνια Ημερίδα για την Εικόνα της Γυναίκας στην Τέχνη. Παιδικά και εφηβικά εργαστήρια. Φωτ.: ArteD3.

Κ.Α.: Τι μήνυμα θα θέλατε να περάσει η Womenale σε άντρες δημιουργούς σχετικά με την ευθύνη τους απέναντι στις αφηγήσεις για τις γυναίκες; Και, αντίστοιχα, τι μηνύματα απευθύνετε στις νέες καλλιτέχνιδες, ερευνήτριες ή εκπαιδευτικούς που θέλουν να ασχοληθούν με τα ζητήματα που αγκαλιάζει η Womenale;

Β.Δ.: Δεν θα θέλαμε το μήνυμα της Womenale προς τους άντρες δημιουργούς να είναι κάτι σαν κατηγορητήριο, αλλά περισσότερο σαν μια πρόσκληση να κοιτάξουμε όλοι πιο συνειδητά τον τρόπο με τον οποίο αναπαριστούμε και αφηγούμαστε τη γυναίκα. Η τέχνη έχει δύναμη, και μαζί με αυτήν έρχεται και η ευθύνη να αμφισβητούμε τα στερεότυπα αντί να τα αναπαράγουμε. Στις νέες καλλιτέχνιδες, ερευνήτριες και εκπαιδευτικούς θα έλεγα να εμπιστευτούν τη δική τους ματιά και τη δική τους φωνή. Να μη φοβούνται να θέτουν δύσκολα ερωτήματα, να διεκδικούν χώρο και να δημιουργούν νέες αφηγήσεις και νέα πρότυπα γυναικών. Πιο δυνατών, πιο έξυπνων, πιο δραστήριων, πιο δυναμικών. Είμαστε όλοι και όλες μαζί σε αυτό, και μαζί θα αλλάξουμε τον κόσμο.

Οι γυναίκες που άλλαξαν την Ιστορία μάς αφηγούνται τη ζωή τους. Σιμόν Ντε Μποβουάρ – Μιλένα Μαριάνι. Φωτ.: ArteD3.

Κ.Α.: Ποια είναι τα επόμενα βήματα της Womenale; Νέες δράσεις, συνεργασίες, προγράμματα που σχεδιάζετε;…

Β.Δ.: Ένα από τα μεγαλύτερα project που ετοιμάζουμε αυτόν τον καιρό είναι μια performance που θα πραγματοποιηθεί μία μέρα (σε ημερομηνία που δεν έχει οριστεί ακόμη) σε 30 σημεία της πόλης (φουαγιέ θεάτρων, πλατείες, δρόμους, μουσεία, σχολεία, εστιατόρια, δημόσιες υπηρεσίες κ.ά.) από 30 γυναίκες ηθοποιούς που θα υποδυθούν ταυτόχρονα, για 5 λεπτά, 30 γυναίκες της Ιστορίας που άλλαξαν τον κόσμο. Έτσι, εκείνη την ημέρα, οι ανυποψίαστοι κάτοικοι της πόλης μας θα έχουν την ευκαιρία να ακούσουν τις ιστορίες της Υπατίας, της Σιμόν Ντε Μποβουάρ, της Μαρί Κιουρί, της Φρίντα Κάλο, της Μήδειας, της Αντιγόνης, της Βιρτζίνια Γουλφ και πολλών άλλων. Είναι κάτι εξαιρετικά δύσκολο μεν στην υλοποίησή του, αλλά είμαστε σίγουρες παράλληλα πως θα είναι μια μοναδική εμπειρία για όποιον θα έχει την τύχη να το παρακολουθήσει.

Βαρβάρα Δουμανίδου, σκηνοθέτις και Πρόεδρος της Womenale. Φωτ.: Λάμπρος Καζάν.