Παλιά Μουσική Καβάλας: Περπατώντας πάνω στην Ιστορία της πόλης

Το πρώην Τζαμί του Χαλίλ Μπέη, πρώην έδρα της Φιλαρμονικής του Δήμου, νυν «Παλιά Μουσική», είναι ένα από τα αξιοθέατα της Καβάλας. Συγγνώμη, της Ελλάδας ήθελα να πω.

Το κτίριο είναι κεραμιδί, βαρύ, διαφορετικό και παράξενο – αν δεν είσαι από την Καβάλα, ή αν δεν την έχεις περπατήσει αρκετά. Πριν την Τουρκοκρατία στο σημείο αυτό, στη συνοικία της Παναγίας, ήταν μια ωραία βυζαντινή εκκλησία, η Αγία Παρασκευή, «Μεγάλη, σημαντική εκκλησία, σε βασιλικό τρίκλινο ρυθμό, χτισμένη γύρω στον 13^ο με 15^ο αιώνα», λέει ο κύριος Φώτης Λαζαρίδης, του Εξωραϊστικού Πολιτιστικού Συλλόγου «Το Κάστρο». «Κάτω από την εκκλησία, κάτω από τα θεμέλιά της, υπήρχε αρχαίος ναός, που γκρεμίστηκε για να χτιστεί η εκκλησία, αλλά τα ερείπιά του είναι εδώ δίπλα, μάλιστα βρέθηκε ένας αρχαίος τάφος με χρυσά αντικείμενα, κοσμήματα, που τώρα βρίσκονται στο μουσείο της πόλης. Η Αγία Παρασκευή, με τη σειρά της, γκρεμίστηκε γύρω στο 1530 από τον Χαλίλ Μπέη, που έχτισε πάνω σε αυτά τα ερείπια το τζαμί, και τον “μεντρεσέ”, λίγο παραπέρα».

© Παύλος Ζαμενόπουλος

Ο «μεντρεσές» ήταν το ιεροδιδασκαλείο, μάλιστα είχε οκτώ δωμάτια για τους σπουδαστές, που διατηρούνται ακόμα, σε καλή κατάσταση. Όπως σε σχετικά καλή κατάσταση είναι και το ίδιο το κτίριο, το πρώην τζαμί: επιβλητικό, στιβαρό, με διαφορετικά θεμέλια από αυτά της εκκλησίας, γιατί η εκκλησία έβλεπε την ανατολή ενώ το τζαμί είναι στραμμένο προς τη Μέκκα, κι ένας θεός ξέρει προς τα πού ήτανε στραμμένο το αρχαίο ιερό, από κάτω. Το ανακάλυψε, σύμφωνα με τις τοπικές αφηγήσεις, ο Αργύρης Μπακιρτζής, διάσημος μουσικός, τραγουδιστής (Χειμερινοί Κολυμβητές) και αρχαιολόγος, μάλιστα το ανακάλυψε όχι ολομόναχος παρά στη διάρκεια οργανωμένων ανασκαφών - είναι κι ο ίδιος ο Αργύρης ένα σήμα-κατατεθέν της Καβάλας, μαζί με τις Καμάρες, το Κάστρο και το Ιμαρέτ. Και κάποια ακόμα, που αποκαλύπτονται σιγά-σιγά.

© Λίλα Μπρουκάκη

Από την αρχή της Τουρκοκρατίας, το τζαμί είχε μεγάλο σουξέ – δεν υπήρχαν τότε άλλα κτίρια γύρω-γύρω, κι ατένιζε τη θάλασσα από όλες τις πλευρές του. Είχε έναν ψηλό μιναρέ, που κατέρρευσε στη δεκαετία του ’50, αλλά στο μεταξύ φιλοξένησε οικογένειες προσφύγων το ’22, και πέρασε από σαράντα κύματα όπως όλα τα παλιά, ιστορικά κτίρια. Το διάστημα 1938-40, στεγαζόταν στο τζαμί η μπάντα του Δήμου, οπότε ο κόσμος έπαψε να το αποκαλεί «τζαμί» και το έλεγε «Μουσική»… Κι όταν πια μετακόμισε η μπάντα, έγινε «Παλιά Μουσική», επειδή «παλιά» εκεί ήταν η μπάντα.

© Γιώργος Παρσαλίδης

Μέσα στην Παλιά Μουσική, το γυάλινο διαφανές δάπεδο σε αφήνει να κάνεις μια μικρή βόλτα στην Ιστορία της πόλης: τα ερείπια, μέσα και έξω από το κτίριο, περνάνε από την αρχαιότητα στο Βυζάντιο, φτάνουν στην Τουρκοκρατία και καταλήγουν στο σήμερα. Ο χώρος, που ήταν «βακούφιο», δηλαδή ιδιοκτησία της αιγυπτιακής πρεσβείας, έχει αγοραστεί από τον Δήμο Καβάλας και είναι ζωντανός ακόμα, φιλοξενεί εκδηλώσεις κάθε είδους με πολλή επιτυχία. Είναι επισκέψιμος για τους τουρίστες, και στα πλαϊνά τμήματα του μεντρεσέ, ο δραστήριος σύλλογος «Το Κάστρο» οργανώνει εργαστήρια ζωγραφικής, αγιογραφίας, πλεκτικής κλπ.  Ο σύλλογος έχει και χορωδία στην Παλιά Μουσική, που κάνει πρόβες εκεί, εκτός από παραστάσεις.

© Μανίνα Ζουμπουλάκη

Αν σας ιντριγκάρει το όνομα της Παλιάς Μουσικής, κι αν βρεθείτε στην Καβάλα, περάστε να ρίξετε μια ματιά – στο κτίριο, στην Παλιά Μουσική, αλλά κυρίως στην Ιστορία, που είναι σαν να ξετυλίγεται σε πραγματικό χρόνο μπροστά στα μάτια και κάτω από τα πόδια σας…

Παλιά Μουσική, Μωχάμετ Άλη και Ανθεμίου 2, Παναγία Καβάλας, τηλ 2510 831388. Ωρες 9.00 πμ-1.00 μμ και 6.00-8.00 μμ. Αλλά τηλεφωνήστε πρώτα, για σιγουριά.