Myrophora, Kiki Botonaki, Pinelopi: Τρεις γυναίκες DJs του Reworks μιλούν για την ελληνική ηλεκτρονική σκηνή

Για πολλά χρόνια, η εικόνα του DJ booth ήταν σχεδόν αυτονόητα ανδρική. Οι γυναίκες υπήρχαν, δημιουργούσαν, έπαιζαν μουσική, έκαναν παραγωγές, έστηναν parties και έχτιζαν κοινότητες, όμως συχνά έπρεπε να προσπαθήσουν περισσότερο για να βρεθούν στο ίδιο σημείο – και ακόμη περισσότερο για να πείσουν ότι δεν βρίσκονταν εκεί απλώς ως η «γυναικεία παρουσία» ενός line-up.

Σήμερα η εικόνα είναι διαφορετική. Όχι τέλεια, αλλά διαφορετική. Τα μεγάλα φεστιβάλ φιλοξενούν πολύ περισσότερες γυναίκες, μια νέα γενιά DJs και producers δημιουργεί χωρίς να αντιμετωπίζει το φύλο ως προσδιορισμό του ήχου της και όλο και περισσότερες γυναίκες δεν περιορίζονται στα decks: οργανώνουν events, δημιουργούν labels και projects, κάνουν bookings και συμμετέχουν στις αποφάσεις που καθορίζουν την ίδια τη σκηνή.

Το Reworks αποτελεί εδώ και περισσότερο από δύο δεκαετίες ένα από τα σημεία όπου η ελληνική ηλεκτρονική μουσική συναντά τη διεθνή. Η 22η διοργάνωσή του πραγματοποιείται στη Θεσσαλονίκη από τις 16 έως τις 20 Σεπτεμβρίου 2026, φέρνοντας στην πόλη καλλιτέχνες από διαφορετικές γενιές και διαφορετικές εκδοχές της σύγχρονης ηλεκτρονικής μουσικής.

Μέσα σε αυτή τη διαδρομή υπάρχει και μια άλλη ιστορία: εκείνη των γυναικών που καταλαμβάνουν όλο και περισσότερο χώρο πίσω από τα decks και, κυρίως, αρνούνται πλέον να αντιμετωπίζονται ως ξεχωριστή κατηγορία. Μιλήσαμε με τρεις Ελληνίδες DJs που συνδέονται στενά με το Reworks και τη σύγχρονη ηλεκτρονική σκηνή: τη Myrophora, την Kiki Botonaki και την Pinelopi. 

Myrophora

Τι σημαίνει για μια Ελληνίδα DJ να βρίσκεται σήμερα στο Reworks;

MYROPHORA: Για μένα, το Reworks είναι κάτι παραπάνω από ένα ακόμη festival. Είναι ένας θεσμός που έχει συνδέσει εδώ και χρόνια τη Θεσσαλονίκη και την ελληνική ηλεκτρονική σκηνή με το διεθνές club culture. Το να βρίσκομαι στο line-up για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, ανάμεσα σε τόσο σημαντικά ονόματα της παγκόσμιας σκηνής, είναι σίγουρα μια μεγάλη αναγνώριση. Ταυτόχρονα, όμως, το νιώθω και σαν ευθύνη. Όταν ένας Έλληνας καλλιτέχνης βρίσκεται σε ένα τέτοιο line-up, δεν εκπροσωπεί μόνο τον εαυτό του, αλλά δείχνει και ότι υπάρχει μια ελληνική σκηνή που μπορεί να σταθεί επάξια σε ένα διεθνές πλαίσιο.

KIKI BOTONAKI: Για μένα, το Reworks είναι κάτι περισσότερο από ένα ακόμη festival. Είναι ένας θεσμός που έχει μεγαλώσει μαζί με την ελληνική ηλεκτρονική σκηνή και έχει συμβάλει στο να την κάνει ορατή και έξω από τα ελληνικά σύνορα. Το να βρίσκομαι εκεί, ειδικά ως καλλιτέχνιδα από τη Θεσσαλονίκη, έχει μια ιδιαίτερη συναισθηματική αξία. Είναι σαν να επιστρέφεις σε έναν χώρο που γνωρίζεις καλά, αλλά κάθε φορά να τον βλέπεις από μια διαφορετική θέση. Είναι επίσης πολύ όμορφο να βλέπεις καλλιτέχνες από την Ελλάδα να συνυπάρχουν με τόσο σημαντικά ονόματα από το εξωτερικό.

PINELOPI: Για μένα, το να βρίσκομαι για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά στο line-up του Reworks σημαίνει εξέλιξη, συνέχεια και μια σχέση εμπιστοσύνης που έχει χτιστεί μέσα στα χρόνια. Το Reworks είναι ένας θεσμός που έχει πολύ σημαντική θέση στην ελληνική και διεθνή ηλεκτρονική σκηνή, οπότε το να επιστρέφω κάθε χρόνο ως artist δεν το θεωρώ καθόλου δεδομένο. Ταυτόχρονα, για μένα έχει σημασία και το γεγονός ότι βλέπω την ελληνική σκηνή να εξελίσσεται και τους Έλληνες και τις Ελληνίδες artists να βρίσκουν όλο και περισσότερο χώρο σε μεγάλα line-ups, δίπλα σε διεθνή ονόματα. Προσωπικά, δεν το βλέπω σαν «τα κατάφερα να μπω». Το βλέπω σαν ένα ακόμη βήμα στην πορεία μου και σαν μια υπενθύμιση ότι όταν δουλεύεις σταθερά πάνω σε αυτό που αγαπάς, μπορείς να δημιουργήσεις τη δική σου θέση μέσα στη σκηνή. Και αυτό, μετά από τέσσερα συνεχόμενα χρόνια, έχει για μένα ακόμη μεγαλύτερη αξία.

Υπάρχει ακόμη η στιγμή που μπαίνεις σε ένα booth και νιώθεις ότι πρέπει να αποδείξεις κάτι περισσότερο επειδή είσαι γυναίκα;

MYROPHORA: Νομίζω ότι υπάρχει, αλλά όχι απαραίτητα με τον ίδιο τρόπο που υπήρχε παλιότερα. Μπορεί να μην είναι πλέον τόσο εμφανές, όμως κάποιες φορές νιώθεις ότι πρέπει να αποδείξεις την αξία σου. Προσωπικά προσπαθώ να μη μπαίνω στο booth με αυτή τη σκέψη. Μπαίνω για να παίξω μουσική, να συνδεθώ με τον κόσμο και να κάνω αυτό που ξέρω. Νομίζω ότι τελικά αυτό είναι και το πιο δυνατό επιχείρημα. Να μη νιώθεις ότι πρέπει να είσαι «η γυναίκα DJ», αλλά απλώς DJ.

Νομίζω ότι τελικά αυτό είναι και το πιο δυνατό επιχείρημα. Να μη νιώθεις ότι πρέπει να είσαι «η γυναίκα DJ», αλλά απλώς DJ.

KIKI BOTONAKI: Νομίζω ότι όταν ξεκίνησα υπήρχε περισσότερο αυτή η αίσθηση. Σήμερα αισθάνομαι ότι τα πράγματα έχουν αλλάξει αρκετά και βλέπω όλο και περισσότερες γυναίκες να μπαίνουν στα booths με αυτοπεποίθηση και να έχουν μια πολύ δυνατή παρουσία στη σκηνή. Προσωπικά, έχω σταματήσει να μπαίνω σε ένα booth για να αποδείξω κάτι. Μπαίνω για να επικοινωνήσω μουσικά. Νομίζω ότι όταν αγαπάς αυτό που κάνεις και δουλεύεις γι’ αυτό, η μουσική τελικά μιλάει από μόνη της.

PINELOPI: Ναι, υπάρχει. Και νομίζω ότι θα ήταν ψέμα να πούμε πως δεν υπάρχει. Ειδικά σε έναν χώρο που για πολλά χρόνια ήταν κυρίως ανδροκρατούμενος, μια γυναίκα πολλές φορές αισθάνεται ότι πρέπει να αποδείξει λίγο παραπάνω την αξία της. Το έχω νιώσει κι εγώ. Όχι απαραίτητα επειδή κάποιος θα σου πει ξεκάθαρα «είσαι γυναίκα, άρα δεν μπορείς», αλλά μέσα από μικρότερες συμπεριφορές, αμφισβήτηση ή την αίσθηση ότι πρέπει να είσαι πάντα άψογη για να μην αφήσεις περιθώριο να σε υποτιμήσουν. Με τα χρόνια όμως έχω καταλάβει ότι δεν θέλω να παίζω με αυτούς τους όρους. Δεν μπαίνω σε ένα booth για να αποδείξω ότι αξίζω επειδή είμαι γυναίκα. Μπαίνω επειδή είμαι artist, έχω τη μουσική μου, τη δουλειά μου και κάτι να πω. Και πιστεύω ότι η πραγματική αλλαγή θα έρθει όταν μια γυναίκα δεν θα χρειάζεται να είναι «η καλύτερη γυναίκα στο line-up», αλλά απλώς μία από τις καλύτερες artists στο line-up. Αυτό θέλω να βλέπω περισσότερο. Όχι απλώς περισσότερες γυναίκες πάνω στη σκηνή, αλλά περισσότερες γυναίκες να έχουν χώρο, φωνή και δύναμη μέσα σε ολόκληρη τη σκηνή.

Ποια γυναίκα από την ελληνική ή διεθνή ηλεκτρονική σκηνή σε έκανε κάποτε να σκεφτείς «υπάρχει χώρος και για μένα εδώ»;

MYROPHORA: Θα έλεγα δύο ονόματα: την Peggy Gou και την Kiki Botonaki, γιατί αυτό που μου έδειξαν δεν ήταν απλώς ότι μια γυναίκα μπορεί να βρίσκεται πίσω από τα decks, αλλά ότι μπορεί να έχει ξεκάθαρη καλλιτεχνική ταυτότητα και να μη χρειάζεται να προσαρμόσει το sound ή την παρουσία της για να χωρέσει κάπου. Αυτό ήταν κάτι που με έκανε να σκεφτώ ότι υπάρχει χώρος και για τη δική μου φωνή.

KIKI BOTONAKI: Η Kittin είναι σίγουρα μία από τις γυναίκες που με έχουν επηρεάσει. Όχι μόνο μουσικά, αλλά κυρίως για τον τρόπο που δημιούργησε μια τόσο χαρακτηριστική ταυτότητα και δεν προσπάθησε να χωρέσει σε αυτό που περίμεναν από εκείνη. Αυτό για μένα είναι πολύ σημαντικό. Αυτό που με εμπνέει περισσότερο σήμερα, όμως, είναι να βλέπω γυναίκες γύρω μου να δημιουργούν, να εξελίσσονται και να βρίσκουν τον δικό τους ήχο. Νομίζω ότι αυτό δημιουργεί έναν πολύ όμορφο κύκλο έμπνευσης και δίνει το μήνυμα ότι υπάρχει χώρος για όλες μας.

PINELOPI: Από τη διεθνή σκηνή, δύο γυναίκες που με έχουν εμπνεύσει πολύ είναι η Ellen Allien και η Indira Paganotto. Για διαφορετικούς λόγους η καθεμία, μου έχουν δείξει ότι δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος τρόπος να είσαι γυναίκα artist. Μπορείς να έχεις τη δική σου αισθητική, τον δικό σου ήχο και τη δική σου ταυτότητα και να δημιουργήσεις τον δικό σου χώρο μέσα στη σκηνή. Και νομίζω ότι αυτό είναι τελικά που με εμπνέει περισσότερο στις γυναίκες artists. Όχι απλώς το ότι βρίσκονται σε μεγάλα line-ups, αλλά το ότι έχουν κάτι δικό τους και το υποστηρίζουν με συνέπεια και χαρακτήρα. Για μένα, το «υπάρχει χώρος και για μένα εδώ» δεν σημαίνει ότι πρέπει να γίνω σαν κάποια άλλη. Σημαίνει ότι μπορώ να δω μια άλλη γυναίκα να χαράζει τον δικό της δρόμο και να πιστέψω ότι μπορώ να χαράξω κι εγώ τον δικό μου. Και ίσως το πιο σημαντικό είναι αυτό: δεν χρειάζεται να περιμένεις να σου δώσει κάποιος χώρο. Μπορείς να δημιουργήσεις τον δικό σου.

Kiki Botonaki

Αν έπρεπε να περιγράψεις τη σημερινή ελληνική club κουλτούρα με τρεις λέξεις, ποιες θα ήταν;

MYROPHORA: Απρόβλεπτη. Αναπτυσσόμενη. Ενωμένη.

KIKI BOTONAKI: Εξωστρεφής. Πολυσυλλεκτική. Ανεξάρτητη. Νομίζω ότι έχουμε πάψει να κοιτάμε τόσο πολύ τι γίνεται έξω και αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε ότι έχουμε πράγματα να πούμε κι εμείς.

PINELOPI: Πεινασμένη. Ανθεκτική. Απρόβλεπτη. Πεινασμένη, γιατί υπάρχει πραγματική δίψα για μουσική, νέους ήχους και νέες εμπειρίες. Ανθεκτική, γιατί παρά τις δυσκολίες, η σκηνή συνεχίζει να υπάρχει, να εξελίσσεται και να βρίσκει τρόπους να δημιουργεί. Και απρόβλεπτη, γιατί στην Ελλάδα μπορούν να συμβούν πράγματα που δεν τα περιμένεις – από ένα μικρό local party μέχρι έναν artist που ξαφνικά βρίσκει τον δρόμο του προς το εξωτερικό. Αυτό που πιστεύω ότι χρειαζόμαστε περισσότερο είναι περισσότερη συνεργασία και λιγότερος ανταγωνισμός μεταξύ μας. Να καταλάβουμε ότι όταν ένας artist από την Ελλάδα μεγαλώνει, δεν σημαίνει ότι κάποιος άλλος χάνει τη θέση του. Αντίθετα, μεγαλώνει συνολικά η σκηνή. Και αυτό είναι κάτι που θα ήθελα να δω να γίνεται όλο και περισσότερο τα επόμενα χρόνια.

Αυτό που πιστεύω ότι χρειαζόμαστε περισσότερο είναι περισσότερη συνεργασία και λιγότερος ανταγωνισμός μεταξύ μας. Να καταλάβουμε ότι όταν ένας artist από την Ελλάδα μεγαλώνει, δεν σημαίνει ότι κάποιος άλλος χάνει τη θέση του. Αντίθετα, μεγαλώνει συνολικά η σκηνή. 

Έχει αλλάξει πραγματικά η θέση των γυναικών στην ελληνική ηλεκτρονική σκηνή ή απλώς βλέπουμε περισσότερα γυναικεία ονόματα στα line-ups;

MYROPHORA: Νομίζω ότι έχει αλλάξει, αλλά δεν θα έλεγα ότι έχουμε φτάσει στο σημείο που δεν υπάρχει πλέον πρόβλημα. Το να βλέπουμε περισσότερα γυναικεία ονόματα στα line-ups είναι σημαντικό, αλλά από μόνο του δεν αρκεί. Η πραγματική αλλαγή θα φανεί όταν οι γυναίκες έχουν χώρο να χτίσουν τις ιδέες τους, να παίρνουν σημαντικά bookings, να έχουν φωνή στη διαμόρφωση της σκηνής και να κρίνονται πάνω απ’ όλα για τη δουλειά και την προσπάθειά τους. Νομίζω ότι στην Ελλάδα αυτό συμβαίνει όλο και περισσότερο και ελπίζω σε λίγο καιρό να μη χρειάζεται καν να είναι θέμα συζήτησης.

KIKI BOTONAKI: Υπάρχουν περισσότερες DJs, producers και γυναίκες που συμμετέχουν ενεργά σε όλες τις πλευρές της σκηνής. Και το πιο όμορφο είναι ότι πλέον τα νεότερα κορίτσια μπορούν να δουν αυτές τις γυναίκες και να σκεφτούν ότι μπορούν να το κάνουν κι εκείνες. Για μένα, αυτή είναι μια πολύ σημαντική αλλαγή. Και θέλω να πιστεύω ότι πλέον μιλάμε όλο και λιγότερο για «γυναίκες DJs» και περισσότερο για DJs. Αυτό θα ήταν για μένα η πραγματική ισότητα.

Υπάρχουν περισσότερες DJs, producers και γυναίκες που συμμετέχουν ενεργά σε όλες τις πλευρές της σκηνής. Και το πιο όμορφο είναι ότι πλέον τα νεότερα κορίτσια μπορούν να δουν αυτές τις γυναίκες και να σκεφτούν ότι μπορούν να το κάνουν κι εκείνες.

PINELOPI: Νομίζω ότι έχει αλλάξει, αλλά υπάρχει ακόμη δρόμος. Το ότι βλέπουμε περισσότερες γυναίκες στα line-ups είναι σίγουρα ένα σημαντικό βήμα, αλλά από μόνο του δεν σημαίνει ότι έχει αλλάξει ολόκληρη η πραγματικότητα. Για μένα, η πραγματική αλλαγή είναι να βλέπουμε γυναίκες όχι μόνο ως DJs και producers, αλλά και ως promoters, bookers, label owners, managers και ανθρώπους που παίρνουν αποφάσεις και δημιουργούν οι ίδιες τις ευκαιρίες. Και προσωπικά, αυτό είναι κάτι που προσπαθώ να κάνω και μέσα από το Rave Odyssey. Έφυγα από την Ελλάδα με την ιδέα να μεταφέρω το project στην Ευρώπη και μέχρι τώρα έχουμε κάνει στάσεις στο Βέλγιο και την Κροατία. Για μένα είναι πολύ σημαντικό να μην περιμένω απλώς να μου δοθεί ένας χώρος, αλλά να δημιουργώ τον δικό μου. Δεν πιστεύω λοιπόν ότι η αλλαγή μετριέται μόνο από το πόσες γυναίκες υπάρχουν σε ένα line-up. Μετριέται και από το πόσες γυναίκες δημιουργούν, οργανώνουν, αποφασίζουν και χτίζουν τα δικά τους projects. Γιατί η πραγματική αλλαγή, για μένα, είναι όταν οι γυναίκες δεν είναι μόνο μέρος της σκηνής, αλλά συμμετέχουν ενεργά στο να διαμορφώνουν τη σκηνή.

Pinelopi

Υπάρχει πλέον μια αναγνωρίσιμη «ελληνική ηλεκτρονική σκηνή» ή οι Έλληνες καλλιτέχνες λειτουργούν περισσότερο ως μεμονωμένες περιπτώσεις;

MYROPHORA: Νομίζω ότι υπάρχει πλέον ελληνική ηλεκτρονική σκηνή, απλώς δεν θα την περιέγραφα ως ένα συγκεκριμένο sound. Υπάρχουν διαφορετικές κοινότητες σε διαφορετικές πόλεις, labels, promoters, DJs και producers που κινούνται σε πολύ διαφορετικές κατευθύνσεις. Αυτό που αρχίζει να δημιουργεί την αίσθηση μιας σκηνής είναι ακριβώς αυτή η σύνδεση μεταξύ τους. Και νομίζω ότι το Reworks είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία όπου γίνεται αυτό.

KIKI BOTONAKI: Ναι, πιστεύω ότι υπάρχει ελληνική ηλεκτρονική σκηνή και μάλιστα έχει πολύ ενδιαφέρον. Ίσως δεν έχει έναν συγκεκριμένο ήχο, αλλά αυτό είναι και το ωραίο της. Υπάρχουν διαφορετικές πόλεις, διαφορετικές επιρροές και πολλοί καλλιτέχνες που έχουν τη δική τους ταυτότητα. Βλέπω επίσης όλο και περισσότερους Έλληνες καλλιτέχνες να ταξιδεύουν, να παίζουν στο εξωτερικό και να συνεργάζονται με ανθρώπους από άλλες χώρες. Αυτό δείχνει ότι η σκηνή μας εξελίσσεται και γίνεται όλο και πιο εξωστρεφής. Και νομίζω ότι έχουμε κάθε λόγο να είμαστε περήφανοι γι’ αυτό. Για να το εξελίξουμε, όμως, ακόμα περισσότερο, θεωρώ ότι χρειάζεται περισσότερη σύνδεση μεταξύ μας. Να μη λειτουργούμε μόνο σαν μεμονωμένες περιπτώσεις, αλλά σαν μια σκηνή που μπορεί να στηρίζει, να συνεργάζεται και να εξάγει το δικό της ταλέντο.

PINELOPI: Ναι, πιστεύω ότι υπάρχει ελληνική ηλεκτρονική σκηνή. Ίσως δεν έχει ακόμη αποκτήσει την ενιαία ταυτότητα που βλέπουμε σε άλλες χώρες, αλλά υπάρχει μια πολύ δυνατή βάση από artists, labels, promoters, collectives και venues που εδώ και χρόνια δημιουργούν και εξελίσσονται. Και νομίζω ότι διοργανώσεις και φεστιβάλ όπως το Reworks έχουν παίξει σημαντικό ρόλο σε αυτό, γιατί δημιουργούν μια γέφυρα ανάμεσα στην ελληνική και τη διεθνή σκηνή και δίνουν χώρο σε Έλληνες artists να συνυπάρξουν με σημαντικά διεθνή ονόματα. Αυτό που πιστεύω ότι μας λείπει περισσότερο είναι η σύνδεση μεταξύ μας. Πολλές φορές λειτουργούμε σαν μεμονωμένες περιπτώσεις, ενώ θα μπορούσαμε να λειτουργούμε πολύ περισσότερο σαν κοινότητα. Να στηρίζουμε ο ένας τη δουλειά του άλλου, να συνεργαζόμαστε και να δημιουργούμε περισσότερες ευκαιρίες. Γιατί τελικά, μια σκηνή δεν δημιουργείται μόνο από τους artists που ξεχωρίζουν ατομικά. Δημιουργείται όταν υπάρχει ένα οικοσύστημα που τους επιτρέπει να μεγαλώσουν. Οπότε ναι, πιστεύω ότι υπάρχει ελληνική σκηνή. Και το επόμενο βήμα είναι να πιστέψουμε περισσότερο σε αυτήν και να την κάνουμε ακόμη πιο δυνατή, εντός και εκτός Ελλάδας.