Δανάη: «Δεν κρατάω κρυφή καμία ταυτότητα»

Αν και μας χωρίζουν πολλά χρόνια, καθώς εκείνη είναι μόλις 24 ετών, η Δανάη Θεοδώρου μού κάνει την τιμή να είναι φίλη μου. Εκείνη δεν κερδίζει κάτι από αυτό, αλλά εγώ χαίρομαι τρομερά όποτε τη βλέπω· για πολλούς λόγους. Ο κυριότερος είναι ίσως ότι εκπέμπει μιαν αύρα που σε εντυπωσιάζει. Ή το ότι είναι τόσο γλυκιά και μάγκας μαζί. Ή η κίνησή της στον χώρο. Είναι πολλά — δεν ξέρω. Επιδίωξα να κάνουμε αυτή την κουβέντα, γιατί ήξερα πως θα έχει πολύ ενδιαφέρον, και δέχτηκε αμέσως. Την ευχαριστώ πολύ για την προθυμία και τον χρόνο της. Διαβάστε την:

Κ.: Πάμε να ξεκινήσουμε; Λοιπόν, Δανάη, πώς θα συστηνόσουν σε κάποιον που δεν σε ξέρει καθόλου; Ποια στοιχεία θεωρείς σημαντικότερα για την ταυτότητά σου;

ΔΑΝΑΗ: Με πετυχαίνεις σε φάση που δεν θα ήθελα να το απαντήσω αυτό γιατί νιώθω αρκετά μπερδεμένη μετά από μια πολύ κουραστική μέρα στη δουλειά. Ίσως πάλι αυτό κάνει την απάντησή μου πιο εύστοχη ή πιο έγκυρη, αφού σκέφτομαι πιο έντονα και δεν είμαι στον αυτόματο. Λοιπόν, η αλήθεια είναι ότι δεν συστήνομαι με κάποιον συγκεκριμένο τρόπο στον κόσμο, βασίζομαι στην αίσθηση που θα μου δημιουργήσουν και προβάλλω αυτό που αρμόζει στην εκάστοτε κατάσταση. Οι υπολογισμοί μου γι’ αυτόν που έχω μπροστά μου γίνονται αστραπιαία, ασυνείδητα, και μπορείς να το παρατηρήσεις από το πώς προσαρμόζομαι με διάφορους τρόπους προκειμένου να προκαλέσω κάποιου είδους σύνδεση. Άσχετα με το αν θεωρώ σημαντικό, συμβατό, χρήσιμο το άτομο που έχω απέναντι μου —ή ό,τι άλλο κάνει τους ανθρώπους να θέλουν να συνδεθούν—, καταλήγω να υιοθετώ τον τρόπο ομιλίας του, την κινησιολογία του, τις εκφράσεις του προσώπου του. Οπότε, νομίζω το σημαντικότερο στοιχείο της ταυτότητάς μου είναι αυτό, η ευκολία της σύνδεσης — με ό,τι συνεπάγεται κάτι τέτοιο. Θα μπορούσα να αραδιάσω διάφορα άλλα, καλά και κακά. Ωστόσο θέλω να παραμείνω στο συγκεκριμένο γιατί μού βγαίνει ειλικρινά.

Κ.: Μια χαρά. Από την άλλη, για ποια πράγματα δεν θα έκανες καθόλου λόγο αρχικά; Ποιο είναι το κεφάλαιο της ιστορίας σου, όπως λένε, που συνήθως δεν αφήνεις τους άλλους να διαβάσουν; Ή που τους αφήνεις να το ανακαλύψουν μόνοι τους, σιγά-σιγά;

ΔΑΝΑΗ: Χμ. Περνάνε διάφορα από το μυαλό μου όσο κάνεις αυτή την ερώτηση, και νομίζω θα την απαντήσω πολύ επιφανειακά. Οι άνθρωποι που συνηθίζουν να με «διαβάζουν» χωρίς να αποκαλύψω κάτι, είναι αυτοί που έχουν παρόμοια βιώματα με μένα, βιώματα από τα οποία αποκόμισαν παρόμοια χαρακτηριστικά. Η πρόσχαρη, λαμπρή εικόνα μου υποδεικνύει πως όλα είναι τέλεια. Ωστόσο, όσο περνάει παραπάνω χρόνο κάποιος μαζί μου, μπορεί να παρατηρήσει τα θαμπά σημεία μου. Αυτά εμφανίζονται σε ανύποπτους χρόνους και τόπους· υπήρξαν φορές που απλές χειρονομίες ή εκφράσεις του κόσμου πυροδότησαν αντιδράσεις μου που ούτε η ίδια κατανόησα σε τι ενδεχομένως να οφείλονταν.

Κ.: Γενικά αλλάζει η γλώσσα, το χιούμορ ή ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεις τον εαυτό σου ανάλογα με το περιβάλλον στο οποίο βρίσκεσαι;

ΔΑΝΑΗ: Τέλεια ερώτηση! Έχοντας δύο μητρικές γλώσσες και μιλώντας άπταιστα μια τρίτη στα 24 μου, επιβεβαιώνω μια παρατήρηση που έχω από τα πρώτα χρόνια που απέκτησα συνείδηση: κάθε γλώσσα έχει δική της προσωπικότητα. Λυπάμαι που οι κοντινότεροί μου άνθρωποι, πέραν της οικογενείας μου, δεν μπορούν να επικοινωνήσουν μαζί μου στα ρομανές. Από όταν θυμάμαι τον εαυτό μου, οι δραστηριότητες και το σχολείο, οι διαπροσωπικές σχέσεις, ο χώρος εργασίας μου και το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας μου (αν όχι όλο) έως και σήμερα είναι στα ελληνικά. Οι σπουδές μου και ένα μεγάλο μέρος της άλλης μου δουλειάς, στα αγγλικά. Πραγματικά λυπάμαι που δεν μπορώ να επικοινωνήσω ρομανές με αυτούς τους κόσμους γιατί είναι ένα κομμάτι του χαρακτήρα μου που εκφράζεται κατ’ αυτόν τον τρόπο και μόνο. Οι εξυπνάδες που πετάω στα ελληνικά θα μπορούσαν να εκτοξευτούν στα ρομανές ή συνδυαστικά. Ο τρόπος που εκφράζω τα συναισθήματά μου (την αγάπη, τον θυμό, την αηδία, τη χαρά μου) θα μπορούσε να ήταν τόσο περισσότερο εύστοχος αν μπορούσα να κάνω merge τις γλώσσες μου. Τη λατρεύω τη διάλεκτο, μακάρι να μιλούσα παραπάνω με τους αγαπημένους μου. Τύπου, σκέφτομαι ιδανικός σύντροφος στη ζωή μου μελλοντικά να είναι ένας άνθρωπος που θα μιλάει επίσης ρομανές, για να μπορούμε να βιώσουμε πλήρη σύνδεση και μέσω αυτού. Η απάντηση λοιπόν είναι ναι, ναι — και είναι κρίμα.

Κ.: Ωραία, οπότε να δούμε τώρα λίγο και το τσιγγάνικο στοιχείο, ναι; Καταρχάς, προτιμάς τον όρο Ρομά, Τσιγγάνα, ή κάποιον άλλον; Ή κανέναν; Υπάρχουν λέξεις που σε ενοχλούν;

ΔΑΝΑΗ: Ο κύκλος μου γνωρίζει ότι αυτοαποκαλούμαι πολύ συχνά γύφτισσα, γύφτα, γυφταριό. Το πετάω πολύ φυσικά χωρίς να είναι χιουμοριστικό κάποιες φορές, και ο λόγος που το κάνω είναι για να ελαφρύνω κάπως το αρνητικό νόημα της λέξης. (Fun fact: η λέξη γύφτος, «gypsy», προέρχεται από το Egyptian, καθώς οι Ρομά διασκορπίζονταν στην Ευρώπη ερχόμενοι από την Ασία, και λόγω των φυσιογνωμικών χαρακτηριστικών τούς περνούσαν για Αιγύπτιους. Αργότερα ο όρος διορθώθηκε από τον ΟΗΕ, που τον έκρινε misconception ας πούμε). Η αλήθεια είναι ότι προσωπικά δεν με ενδιαφέρει πώς θα με αποκαλέσουν. Όλη η φάρα μου από το ίδιο μέρος προέρχεται, απλά για γεωπολιτικούς λόγους κάποιοι εκσυγχρονίστηκαν, άλλοι εναρμονίστηκαν, ή αποκλείστηκαν από την κουλτούρα τού κάθε τόπου όπου διέμειναν τυχαία (ή ό,τι τέλος πάντων έπεται για οποιονδήποτε νομαδικό λαό). Είναι κι αυτά ταμπελίτσες που βοηθάνε τον κόσμο να «διαχωρίσουν» πραγματάκια μέχρι και σήμερα, λες και έχει σημασία εδώ που φτάσαμε.

Κ.: Πες μου πώς βιώνεις τη σχέση ανάμεσα στη ρομανί καταγωγή σου και στον τρόπο ζωής σου.

ΔΑΝΑΗ: Κοίτα, είδα τον παππού μου σήμερα και συγκινήθηκα. Είχα να τον δω χρόνια, κι αυτός ο άνθρωπος παρακολούθησε τα πρώτα μου βήματα όταν ήμουν μωρό. Δεν με συγκίνησε επειδή μού έλειψε, τον αγαπώ πολύ όπως και όλους τους ανθρώπους με τους οποίους έπαψα μεν να έχω σχέση από τη γειτονιά χρόνια τώρα, αλλά αποτελούν σημαντικό κομμάτι του εαυτού μου. Συγκινήθηκα όμως με το πόσο μακριά έφτασα, όχι σε χιλιομετρική, οικονομική, επαγγελματική ή ό,τι αντίστοιχου είδους απόσταση. Έχω φτάσει πολύ μακριά έχοντας κάνει πολλή δουλειά με τον εαυτό μου. Η καταγωγή μου δεν θα μου επέτρεπε ποτέ να ζω με τον τρόπο που ζω τώρα, και τώρα είμαι στα ντουζένια μου που λένε. Δεν θα πω άλλα, για να δώσω ψωμί παρακάτω…

Κ.: Υπάρχουν πλευρές της ρομανί κουλτούρας που αισθάνεσαι πολύ δικές σου, που τις νιώθεις, και άλλες που δεν σε εκφράζουν καθόλου, ή που δεν τις σκέφτεσαι καν; Πλευρές που δεν σε αφορούν;

ΔΑΝΑΗ: Οι Ρομά, Κυριάκο, είναι πολύ συναισθηματικοί. Βράζουν στο καζάνι της ψυχούλας τους και κάνουνε εκρήξεις, και αυτό είναι που νιώθω πολύ δικό μου. Αντίθετα, κάτι που, ευτυχώς, πλέον δεν νιώθω είναι η καταπίεση, κανόνες της μικρής κοινωνίας που έχουν και οι επαρχιώτες αντίστοιχα. «Τι θα πει ο κόσμος;» Ούoυoυ, θα πει, θα βρει να πει. Δεν το ήξερα μικρή και με έτρωγε και έτρεμα, μην και δεν είμαι το τέλειο πρότυπο. Κι όμως έβρισκαν να μου προσάψουν διάφορα, κι ας ήμουν πρότυπο. Τώρα που έγινα το αντίθετο, δεν έχουν τι να πουν — ή τουλάχιστον δεν τα ακούω εγώ.

Φωτ.: Σάκης Γιούμπασης

Κ.: Πώς αντιδρούν συνήθως οι άνθρωποι όταν μαθαίνουν ότι είσαι Ρομά; Πώς αντιλαμβάνεσαι τη φράση, «Α, δεν σου φαίνεται ότι είσαι Τσιγγάνα;»

ΔΑΝΑΗ: Αχ, σιχαίνομαι. «Δεν σου φαίνεται!» Το ακούω συνέχεια, και βαριέμαι αλήθεια. Ακολουθεί μια σειρά από σχόλια που ξερνάω και «μπράβο» κλπ. κλπ., και πρέπει να δείξω κατανόηση λες και ζούμε στο 1800 και βασίζουμε τις κοινωνικές μας αντιλήψεις στις θείες που για να φας σού λέγανε, «Τρώγε, μη σε πάρει ο γύφτος».

Κ.: Πώς θυμάσαι τα παιδικά σου χρόνια; Τα αναπολείς; Ποια ήταν η σχέση σου με την οικογένειά σου;

ΔΑΝΑΗ: Τα παιδικά μου χρόνια. Έχω πολύ καθαρές και θολές αναμνήσεις ταυτόχρονα. Μπορώ να περιγράψω τι φορούσα κάποιες ημέρες από όταν ήμουν τεσσάρων. Σκηνικά, ανθρώπους, συζητήσεις, κάποιες υπέροχες και άλλες όχι. Δεν είναι ότι έχω καλή μνήμη, απλά κάποια πράγματα ήταν τραυματικά, εξ ου και η γλαφυρότητα τους. Δεν μου έλειψε κάτι, όλα τα είχε ο μπαχτσές και το εννοώ· τα eras ήταν από άλλες ζωές. Σε κάποια έβλεπα πάκα με λεφτά σε συρτάρια και πηγαίναμε σε τετράστερα για οικογενειακές διακοπές, και σε άλλα θυμάμαι να μην έχουμε λεφτά να πάρω αρκετά χοντρό πανωφόρι, ή φαγητό για το σχολείο. Πάντα τα κατάφερναν οι δικοί μου όμως τελικά, κι ας σκόνταφταν οικονομικά. Δούλευαν και οι δύο γονείς μου και αυτό αποτελούσε πρόβλημα για τον κόσμο που ήθελε τη μητέρα μου στο σπίτι να μας προσέχει, ενώ υπήρχαν και πέντε νοματαίοι εκεί πέρα να μας βλέπουν για το οχτάωρο που έλειπε με τον μπαμπά. Θυμάμαι τραπέζια, γλέντια, γιορτές, παραλίες. Έζησα πολύ όμορφα αλλά και μίζερα, γιατί ήταν όλα σε ένα τοξικό περιβάλλον αρκετά μίζερων ανθρώπων που ανήκαν στην ευρύτερη οικογένεια. Δεν θα πω περισσότερα επ’ αυτού, γιατί θα με πιάσουν τα ζουμιά. Ευτυχώς, για εμάς, μπράβο στους γονείς μου.

Κ.: Μου έχεις πει ότι μικρή έπρεπε να λειτουργείς σαν μεσάζοντας ανάμεσα στους γονείς σου. Πώς ήταν πρακτικά αυτός ο ρόλος; Πότε κατάλαβες ότι είχες αναλάβει μια ευθύνη που δεν αντιστοιχούσε στην ηλικία σου; Και ποιο ήταν το κόστος που ανέλαβες προσπαθώντας να κρατάς κάποιες ισορροπίες μέσα στην οικογένεια;

ΔΑΝΑΗ: Μεσάζοντας, Κυριάκο, ναι. Σκέψου, όταν γεννήθηκα η μαμά μου ήταν δεκατεσσάρων κι ο μπαμπάς δεκαεννιά. Κούκλες παίζανε, ή μάλλον τούς παίζανε οι μεγαλύτεροι με την ελπίδα ότι κάνουν κάτι καλό. Άβγαλτη η μαμά, νεαρός ο μπαμπάς. Είχανε κι αυτοί ανάγκες σαν παιδιά αλλά έπρεπε να φροντίσουν τις ανάγκες ενός μωρού, στου οποίου την ανατροφή συνετέλεσαν παππούδες, γιαγιάδες, θείοι κλπ., εφόσον ήταν οι ίδιοι μωρά και «οι πολλές μαμές βγάζουν το παιδί στραβό». Το συγκεκριμένο πάντως βγήκε απροσδόκητα ίσιο. Ούτε κλάμα ακουγόταν· μια φορά με είχαν ξεχάσει στο σπίτι επειδή νόμιζαν δεν είμαι εκεί, σκέψου… Όπως και να ’χε, ο μπαμπάς ήταν έφηβος και ήθελε να ζήσει, η μαμά πάλι, ερχόμενη από broken home και με υπόβαθρο κακής οικογένειας, αφού οι γονείς της ήταν χωρισμένοι, αναζητούσε κάτι σταθερό. Τα τραπέζια γύρισαν αφού ο μπαμπάς έζησε την εφηβεία του έχοντας ακόμα την οικογένειά του και καταστάλαξε τελικά σ’ αυτό που του προσέφερε η οικογένεια. Η μαμά, απογοητευμένη για άλλη μια φορά από τον «κηδεμόνα» της, αναγκάστηκε να αποκτήσει σιγά-σιγά αρχίδια, συγγνώμη για την έκφραση. Κακό timing το ζεύγος, και στη μέση η Δανάη. Ένα παιδάκι καταθλιπτικό, να φαίνεται ότι κάτι άλλο παίζει αλλά να μην έχει κανείς τη δυνατότητα να το παρατηρήσει. Ούτε η ίδια βέβαια, αφού ασχολιόταν με τη διένεξη του ζεύγους. Διάλεγα μεριές πολλές φορές, για άσχετα πράγματα. Είτε από μόνη μου είτε γιατί με έμπλεκαν οι ίδιοι. Αργότερα με την ψυχοθεραπεία κατάλαβα ότι δεν ήταν δική μου ευθύνη, ωστόσο δεν τους θεωρώ υπαίτιους γιατί δεν είχαν επίγνωση της βαρύτητας του πράγματος. Αν ρωτήσεις τον μπαμπά μου, εξακολουθεί να πιστεύει ότι περνούσαμε τέλεια και ότι, όπως όλες οι οικογένειες έχουν προβλήματα, έτσι είχαμε κι εμείς.

Κ.: Επίσης μού έχεις πει ότι κάπου εκεί στα εφηβικά σου χρόνια γέμισες θυμό και ότι άρχισες να επαναστατείς. Πράγμα, φυσικά, λογικό και αναμενόμενο. Τι μορφές πήρε αυτή η αντίδραση;

ΔΑΝΑΗ: Στην εφηβεία μου άρχισα να αλλάζω ραγδαία στα μάτια των γονιών μου, αφού δεν ήμουν πια υπάκουη. Ανατρέχοντας στο τότε, καταλαβαίνω πως πνιγόμουν σε ολόκληρο καζάνι αντί για μια κουταλιά νερό όπως θα έπρεπε σαν κάθε έφηβη. Καταπίεση της σεξουαλικότητάς μου, καταφυγή σε ετερόφυλους δεσμούς προκειμένου να κρύψω κάτω απ’ το χαλί την έλξη για το ίδιο φύλο, απόδοση του «ανώμαλου» σεξουαλικού μου προσανατολισμού και σε κάποια σημεία ταυτότητας σε προγενέστερο τραύμα σεξουαλικής φύσεως (ναι, μέσα σ’ όλα το ’χαμε και αυτό). Συζητήσεις για επισημοποίηση σχέσεων (τις οποίες δεν είχα ολοκληρώσει καν μέχρι τα είκοσι) στην ηλικία των δεκατεσσάρων ετών, καθώς οι τότε δυνάμει γαμπροί ήταν από καλή οικογένεια και δεν ξέρω κι εγώ τι άλλο. Όλα φυσικά βγήκαν στη φόρα στους γονείς μου πάνω σε τσακωμό ένα άκυρο βράδυ. Η συνέχεια ήταν δύσκολη αλλά άκρως εποικοδομητική. Σεξουαλικότητα, τραύμα και χρήση ουσιών ήταν οι συζητήσεις που ακολούθησαν στα είκοσι ένα μου, κάπου εκεί. Κλάμα, δράμα, θεραπεία, αλλά και εξέλιξη από τότε για εμένα αλλά και τους ίδιους.

Κ.: Μάλιστα… Πάμε τώρα λίγο, αν θες, στις σπουδές σου. Πες μου μερικά πράγματα γι’ αυτό το θέμα.

ΔΑΝΑΗ: Άαα, τα ακαδημαϊκά. Κρέιιιζι γίαρς. Πολύ κατατοπιστικά. Κατέληξα να σπουδάζω στα αγγλικά με υποτροφία σε κορυφαίο εκπαιδευτικό ίδρυμα της πόλης αφού με σταμπάραν από μικρούλα τα ιδιωτικά σε κάτι συνέδρια για τα ανθρώπινα δικαιώματα και σε αγώνες ρομποτικής. Εγκαταστάσεις βγαλμένες, λες, από τηλεοπτική σειρά, πολύ καλοί καθηγητές, παρέες, αλλά και κόσμος που αν είχα την ευκαιρία να διαγράψω δεν θα το έκανα μεν, όμως σίγουρα θα είχα συνάψει πιο συνοπτικές σχέσεις μαζί τους.

Κ.: Συνάντησες εμπόδια ή προκαταλήψεις στην πανεπιστημιακή σου πορεία λόγω της καταγωγής σου; Υπήρξαν φορές που ένιωσες ότι έπρεπε να… αποδείξεις πως είσαι μορφωμένη, επειδή οι άλλοι είχαν ήδη σχηματίσει άποψη για σένα;

ΔΑΝΑΗ: Δεν θεωρώ ότι βρέθηκα ποτέ αντιμέτωπη με προκαταλήψεις στην ακαδημαϊκή μου πορεία. Υπήρξαν πικρόχολα σχόλια από συμφοιτητές και υπονοούμενα για εύνοια προς το μέρος μου λόγω πολιτισμικής καταγωγής. Τους έγραφα κανονικά ή τους αποδείκνυα εν καιρώ πως δεν ίσχυε, και πως αν με ευνοούσε κάνας καθηγητής ήταν γιατί ήμουν ξύπνια όχι γιατί ήμουν γύφτισσα.

Κ.: Έχεις αντιμετωπίσει διακρίσεις σε καθημερινές καταστάσεις, όπως στη δουλειά, ή ψάχνοντας για σπίτι κλπ.; Υπήρξαν στιγμές που απέφυγες να αναφέρεις την καταγωγή σου;

ΔΑΝΑΗ: Ε όχι, ’ντάξει, είχα πάντα credibility λόγω ευγενικής φυσιογνωμίας ας πούμε, και ύστερα λόγω εμπειρίας στη δουλειά. Είχα όμως θυμάμαι ένα αμόρε που οι γονείς της δεν με γούσταραν για διάφορους λόγους, και με το δίκιο τους. Τονίζουν όμως ακόμα και τώρα τη γυφτιά μου σαν το σημαντικότερο στοιχείο…

Φωτ.: Σάκης Γιούμπασης

Κ.: Σε κουράζει να λειτουργείς σαν εκπρόσωπος μιας ολόκληρης κοινότητας ή να καλείσαι να διαψεύδεις διαρκώς διάφορα στερεότυπα;

ΔΑΝΑΗ: Ναι, με κούραζε πολύ στο παρελθόν αυτό το πράγμα, όταν έκανα δράσεις τέτοιου τύπου, ημερίδες κλπ., ενώ απολάμβανα το βήμα και το clout. Στο τέλος τα απέφευγα, ενώ θα ήμουν μια καλή προσθήκη. Δεν ξέρω, μερικές φορές νιώθω ότι ίσως δεν είμαι και η πιο έγκυρη εκπροσώπηση των Ρομά, αφού ενδεχομένως θίγω τις θρησκευτικές και τις κοινωνικές τους πεποιθήσεις.

Κ.: Τι θα ήθελες να γνωρίζει ο κόσμος για τους Ρομά που συνήθως απουσιάζει από τον δημόσιο λόγο; Υπάρχει μία ενιαία κοινότητα, ή πολλές και μεγάλες διαφορές ανάμεσα σε οικογένειες, σε κοινότητες και σε περιοχές;

ΔΑΝΑΗ: Ε, ειλικρινά, ερχόμενη και η ίδια από ένα σπίτι που φαινόταν τέλειο στους έξω… Δεν σου κάνω πλάκα, μιλάω με παιδικές μου φίλες και μου λένε ότι ήμασταν υπόδειγμα. Αγαπημένοι, πανέμορφοι κλπ. (Dollhouse-Melanie Martinez η κατάσταση). Κοινότητα-ξεκοινότητα, Ρομά-ξερομά, δεν ξέρεις ποτέ τι συμβαίνει στον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά.

Κ.: Πότε άρχισες να χρησιμοποιείς για τον εαυτό σου λέξεις που θεωρούνται υποτιμητικές πριν προλάβουν να τις χρησιμοποιήσουν οι άλλοι; Σε ποιους επιτρέπεις να χρησιμοποιούν τέτοιες λέξεις μπροστά σου και από ποιους δεν τις δέχεσαι;

ΔΑΝΑΗ: Ε, καλά, όπως είπα και πριν τα πετάω για να τα ελαφρύνω από το νόημά τους. Λέω χαριτολογώντας: λεσβία, κουτσή, γύφτισσα, χρήστρια, όλες οι μειονότητες. Ωστόσο θέλω να πιστεύω ότι ρίχνω κι εγώ το λιθαράκι μου στο να αποπεριθωριοποιήσουμε έστω και ατομικά, υποσυνείδητα, ανθρώπους που χαρακτηρίζονται κατ’ αυτό τον τρόπο από άλλους, απλά και μόνο γιατί εγώ αυτοχαρακτηρίζομαι έτσι. Δεν τους παίρνω τη δύναμη από το να με σχολιάσουν αυτοί, Κυριάκο; Δεν είναι η ίδια λογική με τον αυτοσαρκασμό;

Κ.: Εκατό τα εκατό. Δανάη, έχεις αυτή την εικόνα ενός κοριτσιού που είναι πολύ μάγκας, πολύ αλάνι, πολύ σίγουρη και άνετη με τον εαυτό σου. Πόσο από αυτό είναι ο χαρακτήρας σου και πόσο ένας τρόπος να προστατεύεις πιο ευάλωτες πλευρές σου;

ΔΑΝΑΗ: Πόοο… Η αλήθεια είναι ότι λόγω όλων αυτών που αναφέρω προηγουμένως χρειάστηκε να περπατάω σαν να έχω αρχίδια από νεαρή. Η αλήθεια είναι ότι δεν θέλω, θα προτιμούσα να είμαι μπουμπουκάκι και να με φροντίζουν· ειδικά τις μέρες που νιώθω ευαίσθητη, μπορώ να κλάψω γι’ αυτό. Ε, μετά σκουπίζω τα ματάκια μου και λέω: Οκέι, επειδή αυτό δεν θα συμβεί, συνεχίζουμε. Ε, και περπατάω πάλι σαν να κουβαλάω πολλά κιλά. Και έχω καταλήξει στο ότι σ’ αυτή τη ζωή είμαστε ό,τι πασάρουμε: όσο περισσότερο το πασάρω, τόσο περισσότερο ισχύει.

Κ.: Υπάρχει κάποιος χώρος ή κάποια ομάδα ανθρώπων όπου αισθάνεσαι ότι μπορείς να είσαι εντελώς ο εαυτός σου; Εννοώ, πέρα προφανώς από τους φίλους.

ΔΑΝΑΗ: Κινούμαι κατά βάση στον χώρο εργασίας μου — λυπηρό, αλλά τι να κάνουμε, δουλεύω απ’ την ώρα που ξυπνάω μέχρι την ώρα που θα κοιμηθώ, ελπίζοντας να εξαγοράσω με αυτόν τον τρόπο κάποια στιγμή τον ελεύθερο χρόνο μου. Ωστόσο ό,τι κάνω στη ζωή μου θέλω να το κάνω με χάρη και όχι με πίεση, οπότε τα φέρνω τα πράγματα στα μέτρα μου. Εάν νιώσω άβολα με κάτι, χάνω τη λάμψη μου κι ο κόσμος το βλέπει, και ευτυχώς δεν το θέλει όσο δεν το θέλω κι εγώ, πράγμα που εκτιμώ ιδιαίτερα.

Κ.: Πάμε σε ένα άλλο θέμα, που ήδη βέβαια το υπαινίχθηκες δυο-τρεις φορές μέχρι τώρα: πότε κατάλαβες τη σεξουαλικότητά σου και πόσο εύκολο ήταν καταρχάς να την αποδεχτείς εσύ η ίδια;

ΔΑΝΑΗ: Κυριάκο, στον παιδικό σταθμό μ’ άρεσε η δασκάλα μου. Δεν ήξερα ότι δεν θεωρείται «φυσιολογικό» να σου αρέσει άτομο του ίδιου φίλου μέχρι τη Δευτέρα δημοτικού νομίζω. Ε, μετά την πήρα χαμπάρι και άρχισα να επιλέγω ποιος θα μου αρέσει χωρίς να συμβαίνει όντως, και down we go. Ζορίστηκα πολύ, νόμιζα ότι είμαι υπερσεξουαλική και δεν ξέρω κι εγώ τι. Πάπαλα, ρομαντική είμαι ώς το κόκαλο και δεν υπάρχει πιο pure πράγμα απ’ την αγάπη.

Κ.: Έχεις βιώσει ομοφοβία από ανθρώπους που μοιράζονται τη ρομανί καταγωγή σου; Και, αντίστοιχα, έχεις αντιμετωπίσει ρατσισμό ή προκατάληψη απέναντι στους Ρομά μέσα στη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα;

ΔΑΝΑΗ: Ε, καλά, ναι. Και το σόι μου σχολιάζει το κοντό μαλλί γιατί με ήξεραν με μαλλί μέχρι τον κώλο. Οι καημένες οι αδερφές, από την άλλη, έχουν φάει ξύλο από γύφτους απλά επειδή περπατούσαν. Πού να το πρωτοαποδώσω; Στη χωριάτικη νοοτροπία; Ή στο ότι μπορεί ο ίδιος ο γύφτος να καταπιεζόταν και να έβγαζε κόμπλεξ γιατί ο απέναντί του εκφραζόταν ελεύθερα;

Κ.: Ποια αποκάλυψη υπήρξε δυσκολότερη: ότι είσαι Ρομά σε ένα μη Ρομά περιβάλλον ή ότι είσαι λεσβία σε ένα περιβάλλον που μπορεί να μην το αποδέχεται; Επίσης, έχει χρειαστεί ποτέ να επιλέξεις ποια πλευρά της ταυτότητάς σου θα αποκαλύψεις στους άλλους πιο εύκολα; Και ίσως ποια θα κρατήσεις κρυφή;

ΔΑΝΑΗ: Εν μέρει θεωρώ απάντησα στα πρώτα σκέλη της ερώτησης αυτής, οπότε θα εστιάσω στο τελευταίο. Δεν κρατάω τίποτα κρυφό, αλλά δεν έχω και κάτι τελείως στη φόρα. Είμαι αρκετά private στη δημόσια ζωή μου, όσο και να εκφράζομαι σε άτομα σαν εσένα για τα προσωπικά μου. Παρ’ όλα αυτά, δεν κρατάω κρυφή καμία ταυτότητα. Έχω φτάσει σε ένα επίπεδο που για κάποιο λόγο δεν κατακρίνομαι για αυτές τις πτυχές του εαυτού μου, ή τουλάχιστον δεν νιώθω κάτι τέτοιο. Ίσως έχω θωρακιστεί από το γεγονός ότι οι γονείς μου γνωρίζουν για εμένα και με αποδέχονται πλήρως — δεν ξέρω πώς θα ήμουν σε άλλη περίπτωση. Σίγουρα θα με έτρωγε το πώς θα αντιμετωπίζονταν από τους άλλους εκείνοι και όχι εγώ. Ίσως αυτό να με έκανε να με «κρύβω». Ευτυχώς δεν συμβαίνει, και νιώθω αρκετά άνετη στο να είμαι ανοιχτή για τέτοιου είδους θέματα.

Κ.: Πέραν τού σεξουαλικού προσανατολισμού, μπορεί μια ερωτική σχέση σου να είναι πλήρως ορατή ή χρειάζεται να παραμένει κρυφή από ορισμένους ανθρώπους; Πώς επηρεάζει γενικά η ταυτότητά σου τον τρόπο με τον οποίο δημιουργείς σχέσεις και επιλέγεις συντρόφους; Καθόλου; Ή καθόλου πια;

ΔΑΝΑΗ: Όπως αναφέρω προηγουμένως, δεν κρύβω κάτι από κανέναν. Συνήθως αποκαλύπτεται όταν συζητάμε για τα ερωτικά μου και χρησιμοποιούν αρσενικές αντωνυμίες και εγώ τις διορθώνω εν μέσω συζήτησης και πιάνουν το νόημα. Δεν ξέρω αν οφείλεται στους ανθρώπους που συναναστρέφομαι επί του παρόντος, αλλά φαίνεται να πιάνουν κατευθείαν το νόημα και να ακολουθούν τη συζήτηση με βάση αυτό που διόρθωσα. Υπάρχει μια μικρή έκπληξη στην αρχή, η οποία συνεπάγεται κάποια επεξήγηση, ή και όχι. Π.χ., γιατί όχι με άντρα ας πούμε; Ή: «Πηγαίνεις μόνο με γυναίκες;» Πράγμα που θεωρώ τελείως επεμβατικό σαν σχόλιο και αδιάκριτο, παρ’ όλ’ αυτά συμπληρώνω λέγοντας πως ελκύομαι ρομαντικά από γυναίκες μόνο, και κατά περιόδους ίσως και σεξουαλικά από άντρες, αλλά η σχέση μου με αυτούς σταματά σε αυτό και μόνο.

Κ.: Έχεις την τάση να απομακρύνεσαι όταν μια σχέση γίνεται σταθερή ή αποκτά μεγαλύτερο συναισθηματικό βάρος;

ΔΑΝΑΗ: Πάθαινα μια φρίκη στο παρελθόν καθώς σαν παιδάκι είχα ανάμεικτα συναισθήματα για τις ερωτικές-συντροφικές σχέσεις, έχοντας την εικόνα που είχα από τους γονείς μου. Στην πορεία ακολούθησα μοτίβα που ήταν αναπόφευκτα με βάση αυτή την εικόνα, ωστόσο κατέβαλα αρκετή προσπάθεια με τον εαυτό μου ώστε να επιλύσω θέματα που είχαν δημιουργηθεί μέσα μου. Επέδειξα συμπεριφορές σε συντρόφους μου που δεν τους άρμοζαν λόγω αποστροφής ή φόβου για δέσμευση. Όταν κατάλαβα ότι οι συναισθηματικοί μου φραγμοί οφείλονταν σε φοβίες που δεν αφορούσαν μόνο δικές μου εμπειρίες αλλά και το ότι αυτές οι εμπειρίες δεν είναι καθοριστικές για όλες τις υπόλοιπες σχέσεις, το βλέμμα μου στράφηκε αυτομάτως, και πρόσφατα κιόλας, σε έναν συναισθηματικά διαθέσιμο άνθρωπο. Στην αρχή ήταν κάτι πολύ χαλαρό και κάπως οργανικά κατέληξε σε δέσμευση, η οποία όμως έχει έντονα το στοιχείο της ελευθερίας· δύο έννοιες που δεν ήξερα ότι μπορούν να υπάρξουν παράλληλα. Είχα την εντύπωση ότι η σχέση ή ο έρωτας σε καταπίνει σαν οντότητα, και ότι δεν μπορείτε να συνυπάρξετε ατομικά. Προς έκπληξή μου όμως αυτή η σκέψη ανατρέπεται.

Κ.: Πανέμορφο αυτό που λες. Γιά πες μου, θα ήθελες να κάνεις οικογένεια; Εάν ναι, πώς τη φαντάζεσαι;

ΔΑΝΑΗ: Θα ήθελα να γίνω μητέρα, απαντάω στην ερώτηση. Δεν ξέρω αν η οικογένεια, έτσι όπως τουλάχιστον την έχουμε στο μυαλό μας, είναι κάτι που μου επιφυλάσσεται στη ζωή. Σίγουρα ξέρω ότι θα ολοκληρωθώ ως γυναίκα, ως άνθρωπος όταν γίνω μητέρα. Δεν υπάρχει ιερότερο πράγμα για μένα από τη μητρότητα και σίγουρα επηρεάζομαι από τη σχέση μου με τη μαμά. Έχω όμως έντονα συναισθήματα για όλο αυτό, και νιώθω την ανάγκη στο σώμα μου όταν βλέπω μητέρες με τα μωράκια τους. Από την άλλη, θεωρώ πως ένα παιδί πρέπει να μεγαλώσει από έναν χορτάτο γονέα με απόθεμα σε διάφορους τομείς ώστε να μπορέσει εκείνος να αντεπεξέλθει στις υποχρεώσεις του απέναντί του. Εάν για κάποιο λόγο προέκυπτε και χωρίς αυτή την προϋπόθεση, είμαι σίγουρη ότι θα έκανα το καλύτερο που μπορούσα. Έχοντας όμως τόσα όνειρα και φιλοδοξίες για τη μαμά μου, δεν θα ήθελα το παιδί μου να τα έχει για μένα, θα ήθελα να τα έχει για τον εαυτό του.

Φωτ.: Σάκης Γιούμπασης

Κ.: Ωραία. Πάμε μερικές γρήγορες ερωτήσεις τώρα για το τέλος. Τι χρειάζεται να κάνει κάποιος για να κερδίσει πραγματικά την εμπιστοσύνη σου;

ΔΑΝΑΗ: Δεν εμπιστεύομαι ούτε τον κώλο μου. Είναι τόσο απρόοπτη η ανθρώπινη φύση. Έχω όμως πίστη στους ανθρώπους. Θέλω να βλέπω τα καλά τους στοιχεία, και εκείνοι ξεγελιούνται πολλές φορές από αυτό, νομίζοντας ότι είμαι πιο κοντά τους από όσο νιώθω πραγματικά. Κρατάω πισινή, ακούω και βλέπω πάρα πολλά ενώ δεν θέλω.

Κ.: Ποιο στοιχείο του χαρακτήρα σου παρερμηνεύεται συχνότερα;

ΔΑΝΑΗ: Η ανοιχτοσύνη μου. Στα λεφτά, στα συναισθήματα, στην παρέα, σε όλα. Είμαι full on at all times και δεν εκτιμάται μερικές φορές. Το σχόλιο ή η χειρονομία που θα μου το αποκαλύψει αυτό θα με απομακρύνει κατευθείαν. Τα άτομα που ανταποδίδουν όμως είναι οι κοντινότεροί μου άνθρωποι, οι κατ’ επιλογήν συγγενείς μου.

Κ.: Τα τελευταία χρόνια δουλεύεις στην εστίαση, σε μπαρ. Και, από όσο ξέρω, το να δουλεύεις πίσω από την μπάρα είναι αυτό που σου αρέσει περισσότερο, ναι;

ΔΑΝΑΗ: Λατρεύω το μπαρ, έχει στοιχεία που απολαμβάνω. Η κίνηση, η συζήτηση, η δημιουργικότητα, η διασκέδαση. Το «εξυπηρετώ» αλλά «κάνω και κάτι άλλο ταυτόχρονα, οπότε δεν είμαι στη δούλεψή σου» είναι πράγματα που μπορούν να με τροφοδοτήσουν όλη μέρα.

Κ.: Τι προβλήματα έχει το επάγγελμα; Τι σου τι σπάει περισσότερο; Και, αντίστοιχα, τι αποκομίζεις απ’ αυτή τη δουλειά — προφανώς πέρα από το μεροκάματο;

ΔΑΝΑΗ: Με την εστίαση έχω την πιο υγιή και τοξική σχέση ταυτόχρονα. Η πίεση, η γρήγορη ανταπόκριση, η επίλυση προβλημάτων, η κίνηση, όλα αυτά είναι πράγματα που με ενεργοποιούν με όλους τους τρόπους. Γουστάρω χαμό και ακμάζω σε αυτόν, εάν παράλληλα κάνω λεφτά, νιώθω ντοπαρισμένη, χρήσιμη. Φυσικά, η κατάσταση αυτή σε έκταση χρόνου καταπονεί το σώμα και το μυαλό, οπότε μετά καίγεσαι, χρειάζεσαι ξεκούραση. Είναι ένας φαύλος κύκλος, ωστόσο η διαχείριση του εαυτού σου παίζει μεγάλο ρόλο σε αυτό, μπορείς να το γυρίσεις προς το μέρος που σε συμφέρει.

Κ.: Ποια είναι τα επαγγελματικά και προσωπικά σου σχέδια;

ΔΑΝΑΗ: Θέλω να εξαγοράσω τον ελεύθερό μου χρόνο, αυτό είναι το σχέδιο. Δεν έχω καμία περιουσία να με περιμένει, ωστόσο ή οικονομική άνεση είναι για μένα αναγκαία. Ελπίζω να γίνει δεδομένη κάποια στιγμή. 

Κ.: Τι σε κάνει αισιόδοξη και πώς οραματίζεσαι τη ζωή σου τα επόμενα χρόνια;

ΔΑΝΑΗ: Δεν έχω πισινή, Κυριάκο. Ελπίζω μόνο να είμαι αρκετά ικανή να φροντίσω και άλλους πέρα από μένα, να καλύψω ανάγκες σε ανθρώπους που φρόντισαν να καλύπτονται δικές μου όταν δεν μπορούσα εγώ. Για αυτό θέλω τα λεφτά, άμα ήταν μόνο για μένα δεν θα καιγόμουν τόσο.

Κ.: Τι θα έλεγες σε ένα νέο κορίτσι Ρομά που θέλει να σπουδάσει ή να ακολουθήσει έναν διαφορετικό δρόμο από εκείνον που υποτίθεται ότι «προβλέπεται»;

ΔΑΝΑΗ: Λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως την οικονομική και συναισθηματική της στήριξη, θα της έλεγα να κάνει προσεκτικές κινήσεις για τον εαυτό της. Μερικές φορές πρέπει να αυτονομηθείς αθόρυβα. Είναι απελευθερωτικό να κάνεις αυτό που θέλεις να κάνεις και μπορείς να το κάνεις· απλά πρέπει να το κάνεις με τρόπο. Δεν δίνω κάποια συνταγή επιτυχίας, δεν γνωρίζω τη συνθήκη του καθενός. Παραθέτω την τακτική μου με σκοπό να δώσω προοπτική.

Κ.: Και, αντίστοιχα, τι θα έλεγες σε ένα νέο άτομο που φοβάται να μιλήσει για τη σεξουαλικότητά του;

ΔΑΝΑΗ: Με βάση τις εμπειρίες μου, δίνω και τα αντίστοιχα πλάνα σκέψεων: ό,τι και να είσαι, κοίτα να είσαι πρώτα ασφαλής και υγιής. Ύστερα θα βρεις τρόπο.

Κ.: Τι φοβάσαι περισσότερο για το μέλλον; Το δικό σου, και του κόσμου.

ΔΑΝΑΗ: Πάμε λίγο κατά διαόλου, πήγα να αλλάξω τρεις φορές την απάντηση. Αδιαφορία για κοινωνικά προβλήματα, για τον πλανήτη, για την ηλιθιότητα του κόσμου. Με φρικάρει ο κόσμος γενικά, αλλά συνεχίζω.

Κ.: Ποια ερώτηση έχεις κουραστεί να ακούς;

ΔΑΝΑΗ: «Μπορώ να παραγγείλω;»

Κ.: Ποια ερώτηση θα ήθελες να σου κάνουν, αλλά δεν σου την κάνει κανείς;

ΔΑΝΑΗ: Δεν θέλω να μου κάνουν ερωτήσεις. Θέλω να πάω εγώ όπου να ’ναι αυτά που λέω, να μη με κατευθύνει κάπου η ερώτηση.

Κ.: Πριν αρχίσουμε την κουβέντα, μου είπες ότι ίσως και να μου έλεγες πώς πουλάς πρόλογο, ναι; Λοιπόν, γιά πες.

ΔΑΝΑΗ: ΤΟΝ ΠΟΥΛΗΣΑ.

Η φωτογράφηση έγινε στο Ligo Bar, Στρατηγού Καλλάρη 6.